Breinklevers  3

 

Breinklevers 

Copyright © 2025  Jan Vos

Auteur: Jan Vos

Druk: Pumbo

Omslagontwerp: voorkaft: de nieuwe mondiale rechtsorde/het recht van de sterkste. Achterkaft: door de verrekijker in Sdrot turen dagjesmensen naar de vernietiging van Gaza en de Gazanen/ oorlogsleed als toeristisch uitje voor Israëliërs. (lees ook stukjes 4 en 104)

 

 

                                                                                Jan Vos

                                                               Breinklevers 3

                                     Selectie uit de stukjes geschreven tussen medio 2024 en medio 2025

 

Ook dit derde deel in de serie Breinklevers draag ik op aan Hanneke, die ik al snel na onze eerste ontmoeting in 1979 gelijmd schijnt te hebben met de belofte dat ik ooit een serieus boek ging schrijven. Daar is sinds die tijd wel aan gewerkt, maar de vele stukken in mijn ‘geheime archief’ zijn nog steeds niet gemodelleerd tot publicatierijpe ‘memoires’. Om Hanneke toch een werkje van mijn hand te kunnen aanbieden (als verjaardagsgeschenk), heb ik medio 2023 een aantal van de columns die ik al een jaar of tien voor mijn blog janvossenholl.nl  schrijf gebundeld in het boekje Breinklevers. Dat heb ik verleden jaar herhaald met Breinklever 2. En ja, omdat Hanneke elk jaar almaar weer jarig wordt, wordt zoiets een gewoonte en volgt er dus nu een Breinklevers 3.

Voorwoord.

Vanaf mijn pensionering, medio 2014, heb ik elke week een paar korte stukjes met ‘snelle’ opvattingen over de grote en kleine wereld geschreven en op mijn blog ‘janvossenholl.nl’ gezet. Ze gaan over van alles en nog wat: beschouwingen over de actuele (geo-)politiek, baanbrekend wetenschappelijk onderzoek, interessante boeken of de rol van ‘het toeval’ in ieders leven. Ik schrijf deze stukjes om later nog eens terug te kunnen lezen hoe ik ooit tegen die onderwerpen aankeek, maar ook omdat ik zelf veel voldoening haal uit het onder woorden brengen van wat er zoal in mijn brein rondspookt. ….’spul’ dat daar niet zelden wat rommelig blijf zweven of hinderlijk blijft kleven en dat ik vaak alleen scherp kan krijgen of kan ‘loslaten’ door het enigszins gestructureerd op te schrijven.

Jan Vos, Groningen, 1 oktober 2025

 

1.  Er lijkt niet veel aanleiding voor optimisme…of toch wel?

 De wereld is er het afgelopen jaar bepaald niet beter op geworden. En wat er nog meer aan ellende in het vat lijkt te zitten, daar wordt een normaal mens ook niet vrolijk van. Heel wat parameters waarmee je ‘vooruitgang’, ‘veiligheid’ of ‘rechtvaardigheid’ kunt meten, staan op rood.

 

Zomaar een paar voorbeelden. De geopolitieke spanningen nemen in een griezelig tempo toe en dus ook het daarmee verbonden extreme geweld. De internationale rechtsorde staat op omvallen, nu steeds vaker vooral het recht van de sterkste geldt en narcistische autocraten met de grootste bek de spelregels bepalen en dus ook de uitkomsten van het spel. De liberale democratieën worden sluipenderwijs of met de sloopkogel ontwricht door intimiderende rechts-populistische leiders die kongsi’s vormen met media-en techmiljardairs. Deze zijn nauwelijks nog te bestrijden, omdat ze een geheel nieuw spel spelen, dat ook door de traditionele politieke elite niet meer begrepen wordt. Het mondiale klimaat- en milieubeleid is volstrekt onvoldoende om ecologische rampen op termijn te voorkomen. Er dreigen miljoenen mensen extra ondervoed te raken of te sterven omdat de Trump-regering de VS-bijdragen aan USAID heeft stopgezet.

 

En nergens zijn er redelijke, rationele en gezaghebbende krachten met voldoende doorzettingsmacht te bespeuren die de ontspoorde wereldorde weer terug op de rails kunnen krijgen. Integendeel: overal lijken het kortzichtig eigenbelang, de rancune, het groepsegoïsme, de domheid en de wreedheid vrij spel te krijgen. De wereldorde is ‘een mars van de dwazen’ geworden.

 

Hoe moet je je dezer dagen als meedenkende burger verhouden tot wat er allemaal in de wereld gebeurt? Dat zal doorgaans mede afhangen van je eigen (politieke) geëngageerdheid, het onderwerp waar het over gaat en de kennis die je erover hebt. Bij mijzelf zie ik regelmatig een variatie aan gemoedstoestanden opkomen. Allereerst die van de woedende burger die elke dag het wrede geweld tegen kansloze verschoppelingen van het scherm ziet spatten, waarna ik dan zelf als reactie tot moord en doodslag in staat ben. Machteloze verbittering is de volgende fase.

 

Maar bij andere onderwerpen is er dan weer de gemoedstoestand van de pragmatische realist die beseft dat de wereld nu eenmaal zo in elkaar zit en dat het dus niet zinvol is om je er erg druk om te maken, omdat niemand daar beter van wordt, maar jijzelf je er wel rotter door voelt. In die mentale situaties moet je erg oppassen dat je niet doorschiet naar het weg-relativeren van alle menselijke ellende of naar het doemdenken, dan wel de overtreffende trap hiervan: cynisme, want dat is pas echt dood in de pot. Net zoals de hedonistische reactie: het zal mijn tijd wel duren, dus eruit halen wat er nog inzit.

 

Gelukkig gebeurt er ook heel veel in de grote en kleine wereld dat hoopgevend is en tot enig optimisme stemt: de altruïstische medemens die altijd klaar staat voor anderen, technologische ontdekkingen die de mensheid verder helpen, politici met een goed verstand en het hart op de goede plaats die zich inzetten voor een betere samenleving, schrijvers die prachtig boeken schrijven etc etc. Heel veel ‘gewone mensen’ in de hele wereld zijn dagelijks bezig met belangrijke zaken en leveren hun bijdrage aan het draaiend houden van hun eigen gemeenschap. De meeste mensen zijn helemaal niet bezig met de “grote vraagstukken” en het wereldleed, maar met hun eigen ‘winkeltje’ een hun eigen sores: het is voor de meesten hard sappelen om in het eigen bestaan te voorzien.

 

Maar toch: hoewel het in dit tijdsgewricht steeds lastiger wordt om in de grote wereld nog ergens lichtpuntjes te ontdekken, hou ik mij als relativerende realist toch maar vast aan een essentieel historisch gegeven: het is de afgelopen 150 jaar overal in de wereld wat betreft de meeste relevante indicatoren die het welzijn van de burgers bepalen vooral beter geworden. In veel gevallen zelfs heel veel beter. Overigens wel steeds weer via het mechanisme “twee stappen vooruit en één achteruit”. Soms wordt er zelfs een heel grote stap achteruit gezet. Grote oorlogen zijn daar een voorbeeld van.

 

We zitten nu dus weer in behoorlijke dip, maar waarom zouden we daar op ook niet weer uit kunnen komen? Omdat ik hier vooralsnog geen sluitend antwoord op heb, ga ik er voor m’n eigen mentale gezondheid maar van uit dat we op enig moment inderdaad uit die dip gaan komen en ons politieke, organisatorische en technologische vernuft voluit inzetten om weer een forse sprong vooruit te maken. Maar het moet, vrees ik, nog een tijdje veel erger worden, voor het weer beter wordt.

2. Het politieke debat ontspoort te vaak. Dat moet anders.

Wij kunnen het als politiek betrokken burgers nauwelijks nog verdragen, die vaak ontluisterende plenaire Kamerdebatten en het mediacircus er omheen, waarin de partijleiders elkaar voortdurend in harde bewoordingen naar beneden proberen te halen. Wij kunnen niet meer tegen de optredens van politici in de vele talkshows waarin de inhoud van het beleid, feiten en argumenten nauwelijks nog een rol spelen en waarin politici als amusementspiassen vooral over “de poppetjes” mogen komen praten.

Wij kunnen er ook niet meer tegen dat zelfs de gematigde partijen van links tot rechts zich bedienen van doorzichtige debattrucjes die je al van verre ziet aankomen, bedoeld om makkelijk te scoren in de hoop dat er een quote-je wordt opgepikt in de media.  En ook niet meer te pruimen is dat verschillen van inzicht over oplossingen voor urgente problemen onder het adagium “het kan en moet allemaal totaal anders” worden opgeblazen tot onoverbrugbare meningsverschillen, terwijl veel van die voorstellen nooit zullen worden gerealiseerd omdat ze financieel en/of juridisch onhaalbaar zijn of praktisch onuitvoerbaar. Want de marges om een totaal ander beleid te gaan voeren zijn in de echte wereld vaak heel beperkt.

We zijn klaar met dit ‘autistische’ circus, dat geen vertrouwen en respect bij burgers meer afdwingt, omdat politici hun opponenten te agressief de maat nemen of stemmen paaien met irreële beloftes en volharden in het beloven van beleid dat de tekentafels nooit zal verlaten. Derhalve doen wij een klemmend beroep op de Haagse politici: alvorens weer op elkaar los te gaan tijdens de komende verkiezingscampagne: reflecteer eens uitgebreid op de electorale effectiviteit van uw Kamerdebatten en publieke optredens en op de gevolgen die uw manier van politiek bedrijven kan hebben voor de regeerbaarheid van het land en houdbaarheid van onze democratie.

Bedenk, politici, dat u door het vooral negatief bejegenen van uw opponenten de politiek als ambacht naar beneden trekt, zeker als de debatten ook nog eens worden gevoerd in vaak onnavolgbaar jargon. Hierdoor ontstaat het beeld van politici die vooral met zichzelf en elkaar bezig zijn. Het vervreemdt de burgers van het politieke proces en omdat “Den Haag” ook niet levert op dossiers die al jarenlang vragen om het doorhakken van knopen, keren steeds meer burgers zich van de politiek af. 

Bedenk dat het opvoeren van al die rituele dansen in de Tweede Kamer en daarbuiten zonder inhoudelijke substantie heel weinig positieve electorale effecten oplevert. Kamerdebatten of optredens van politici in praatprogramma’s hebben, zo blijkt uit onderzoek, sowieso nauwelijks een positief effect op het stemgedrag. Het zijn hooguit preken voor eigen parochie waarbij partijen zelfs het risico lopen dat een deel van die eigen parochianen het ook niet meer trekt en afhaakt.

Bedenk dat hoe harder u elkaar in de verkiezingscampagne persoonlijk aanvalt, hoe moeilijker het wordt om na de verkiezingen de verstoorde verhoudingen weer te repareren. Hoe botter u de belangrijkste verkiezingsissues van uw politieke tegenstanders neersabelt, hoe ongeloofwaardiger het wordt om in de formatiebesprekingen de noodzakelijke compromissen te sluiten. Want hoe geef je geloofwaardig toe op de voorstellen van opponenten die in de campagne nog als belachelijk, gevaarlijk, onuitvoerbaar of onaanvaardbaar zijn geframed?

Probeer het daarom eens een andere manier. Praat de burgers niet naar de mond, maar neem ze wel serieus. Spreek je expliciet uit tegen partijen die de democratische rechtstaat bedreigen en ga daarin niet met drogredeneringen op de opportunistische tour.  Kies voor weloverwogen stellingnames i.p.v. een polariserend identiteitsdebat met de diepgang van een tweet. Ga de kiezers niet avond aan avond ergeren met voorspelbare riedels in praatprogramma’s die leven van amusement, ophef en ruzie. Ga de verschillen met de andere partijen niet kunstmatig opblazen, maar geef aan waar de verschillen en raakvlakken liggen. Kies in het debat voor redelijkheid en normale omgangsvormen. Neem ruim de tijd voor inhoudelijke debatten met opponenten over de oplossingen die u heeft voor urgente problemen. Beloof niet meer dan u waar kunt maken. Probeer niet elk vraagstuk geforceerd in een links-rechts-schema te proppen, maar kies vooral pragmatisch voor “beleid dat werkt”. Ga de wijken in, organiseer bijeenkomsten voor burgers van diverse pluimage, vraag om hun verhaal, reageer daarop en kom zelf met een aansprekende visie op waar u met het land naar toe wilt. Maar ook: verken en zoek de komende maanden “verbinding en samenwerking” met uw politieke concurrenten. Zij zullen niet weten wat hen overkomt. En wij als stemvolk ook niet.

Is getekend door:

Joop Boertjens, voormalig gedeputeerde Economische Zaken in de provincie Groningen, lid VVD                                        Jaap Dijkstra, voormalig wethouder Economische Zaken in de gemeente Groningen, lid PvdA                                                Hans Haerkens, voormalig directeur VNO-NCW Noord, nu bestuurder en commissaris, lid D66 D66                                      Jan Vos, voormalig projectdirecteur Economie bij de provincie Groningen, lid PvdA  

Dit stuk werd (29 april 2025) ook in het Dagblad van het Noorden geplaatst.

3. De kongsi tussen extreemrechtse autocraten en media- en techmiljardairs sloopt de rechtstaat. Is dit nog te stoppen?

Soms lees je een boek dat je een eyeopener zou kunnen noemen. Er worden niet zozeer geheel nieuwe feiten gepresenteerd, maar de auteur legt de puzzelstukjes zo op hun plaats dat je ineens scherper dan ooit het ‘hele plaatje’ ziet. Allerlei geopolitieke, technologische en/of economische gebeurtenissen/ontwikkelingen, die je in andere boeken of in kranten ook al hebt gelezen, worden dan zo gecombineerd en in hun context geplaatst, dat je een nieuw perspectief ziet. Waarna de schrik je soms om het hart slaat. Omdat je je ineens afvraagt: komen we hier nog wel uit? Komt dit ooit nog wel goed? Of je denkt ineens: hier komen we nooit meer uit!!

Dat laatste had ik een paar jaar geleden b.v. bij het briljante boek van David Wallace-Wells “De onbewoonbare aarde” (2020) over de opwarming van de aarde en de verwoesting van de ecosystemen. Met als oorzaken: het rücksichtsloze winst-denken, het na-ons-de-zondvloed-kapitalisme, het ongeremde consumentisme  en onwetende en hedonistische burgers. Deze fenomenen zijn blijkbaar niet te temmen. David Wallace-Wells componeerde een fors boek, met cijfers, feiten en analyses van top-experts waar ik geen spelt tussen kon krijgen. Na lezing wist ik bijna zeker: de aarde wordt voor steeds grotere groepen een onleefbare plek en elke generatie na ons zal indringender met die problemen te maken krijgen, vooral vanwege de onwil of onmacht van de 'spelbepalers aan de knoppen' om mondiaal het tij te keren. We zien het onder onze ogen gebeuren, staan erbij en kijken ernaar. En gaan gewoon door met onze ‘eigen dingetjes’.

Verleden week had ik op een wat ander niveau een vergelijkbaar gevoel bij het essay van Giuliano da Empoli: “Het uur van de Wolven” (2025). Da Empoli is voorzitter van een Italiaanse geopolitieke denktank en adviseur (geweest) van heel wat gezaghebbende politici. Hij opereert al jaren als expert tussen de actoren in de top van de internationale politiek. In zijn boek vertelt hij over zijn ervaringen met autocraten en techtycoons. Bij de optimisten en hedonisten onder ons roepen zijn inzichten misschien iets op van “ach, waar maak je je druk over, er zullen heus wel oplossingen worden gevonden en zo niet: het zal onze tijd nog wel duren”. Maar als je even wat dieper doordenkt over hetgeen da Empoli in zijn essay met ons deelt, dan kun je die realiteit (het slopen van de liberale democratie) ook huiveringwekkend noemen.

Da Empoli schetst wat we nu real time feitelijk zien gebeuren: een kongsi tussen extreemrechtse autocraten die vooral uit zijn op een maximale hoeveelheid chaos en techbazen die tamelijk wereldvreemd via oncontroleerbare en onbeheersbare AI hun wil aan de mensheid willen opleggen. Die kongsi is bezig de rechtstaat zodanig opzij te schuiven, dat er daarna ook geen vrije verkiezingen meer mogelijk zijn. Wat rest zijn “in naam vrije verkiezingen” die door digitale manipulatie altijd een succes worden voor de zittende autocraten. Hoe stoppen we dit? Niet…is de eerste reactie als je dit boek uit hebt. De combinatie van politieke en technologische machtsconcentratie in de handen van enkelen zonder enig democratisch besef zal te groot blijken. Want: wie zou die tegenmacht dan wel moeten vormen?

De grote massa? Wel, die is niet zozeer dom, maar wel volstrekt onwetend en/of het interesseert ze geen bal. Het denkende deel van de natie? Helaas, deze verdedigers van de liberale rechtstaat (echte liberalen, progressieven, sociaaldemocraten) kunnen geen relevante tegenmacht meer vormen. Waarom niet? 1. Omdat die democratische krachten te verdeeld zijn. 2. Omdat we te weinig competente leiders hebben. 3. Omdat de goedwillende politici door de rechtse en sociale media volkomen weggespeeld worden 4. Omdat teveel politici zich te veel focussen op hun woke-obsessies i.p.v. op de grote issues en 5. Omdat de meeste ‘boven-ons-gestelden volgens da Empoli absoluut geen benul hebben van wat er qua nieuwe technologieën op ons afkomt.

En dit laatste punt is misschien nog de belangrijkste oorzaak waarom onze politici geen effectieve tegenmacht kunnen organiseren richting de techmiljardairs: ze begrijpen geen moer van de digitale revolutie in het algemeen en ze begrijpen al helemaal niets van de mega-effecten van AI. En die effecten gaan ons leven in alle opzichten verregaand bepalen en beheersen. De techbazen heersen over het AI-speelveld en over de spelregels. En elke politieke of juridische hindernis die hun expansie in de weg zit, moet worden opgeruimd. Daar zijn ze in de VS al in geslaagd. In Europa zijn ze hard bezig. En in China is de totalitaire staat zelf de alles bepalende techbaas. Waar zien we in de realiteit die da Empoli beschrijf nog de lichtpuntjes? We zoeken nog even door.

Het essay van da Empoli heeft me wel wat wijzer gemaakt, maar bepaald niet optimistischer. Maar toch….je moet je gemoed er niet al te zeer door laten bepalen. Gewoon blijven lezen, nadenken, conclusies trekken, je stem in het publieke debat laten horen, doen wat je kan…..en gewoon ook blijven relativeren....in dat korte stukje leven dat je nog hebt, moet je er gewoon uithalen wat er inzit. Want niemand wordt er beter van als wij (de supermazzelaars van de babyboomgeneratie die bijna alles meezat) ook nog gaan somberen.

4. Vernietigingskamp Gaza herinnert aan de film Sophie’s Choice.

Wat is er erger voor de mensen die het betreft: gedood worden door vergassing of door uithongering, bombardering of gewoon de kogel? Auschwitz is qua horror natuurlijk met weinig te vergelijken, maar er zijn wel een paar treffende overeenkomsten met Gaza, het vernietigingskamp 'in wording'. Hier in Gaza opereert hetzelfde morele wrakhout dat met hetzelfde laffe sadisme dag in dag uit vele weerloze mensen vermoordt. Waarom? Omdat het straffeloos kan. Uit minachting voor de inferieure ‘untermensch’. In Gaza ook uit haat omdat de Palestijnen nog een klein stukje van hun oorspronkelijke gebied willen behouden om te overleven. Terwijl ze natuurlijk gewoon moeten oprotten, omdat dit allemaal Joods land is. Toch?

Er zullen ook daders/militairen zijn die moorden voor de kick of die het zien als een soort computergame: wie kan de meeste van die kansloze hufters raken op de afgesproken lichaamsdelen. Voor een schot op de testikels tien extra punten? Het hoofd van 10-jarig kind twintig punten? De vernietiging van Gaza en de Gazanen is inmiddels een toeristische trekpleister geworden, een attractie voor Israëlische dagjesmensen en schoolklassen. Er worden ook bedrijfsuitjes naar de grens georganiseerd.

Het verschil tussen vroeger en nu? De nazi’s probeerden hun wandaden nog verborgen te houden. Voor de judeafascisten is het blijkbaar amusement. Of zijn ze vooral trots op die dagelijkse slachtpartijen? In grens-plaats Sderot staan de ‘ramptoeristen’ in ieder geval in de rij om door de verrekijkers naar het slagveld en de voedseldistributiepunten te loeren. Hopend op zoveel mogelijk actie. En hierin worden ze niet teleurgesteld. Elke dag een lekkere massamoord bij het uitdelen van het voedsel, de ene dag worden er dertig hongerigen doodgeschoten, maar op een goede dag kunnen het er zomaar tachtig zijn, want dan worden de snipers geassisteerd door drones, van waaruit gericht granaten worden afgeschoten op de menigte...waar maak je dat nog mee, elke dag weer? 

In de film Sophie’s Choice (1982), gebaseerd op de gelijknamige roman van William Styron, zitten vele aangrijpende scènes, maar de twee meest weerzinwekkende zal niemand die de film heeft gezien ooit vergeten. In de ene scène mag Sophie van een kampbaas kiezen wie van haar tweeling zal worden vermoord en wie (voorlopig) mag blijven leven. In een ander fragment schiet een SS-officier in het concentratiekamp Auschwitz vanuit een uitkijktoren willekeurig gevangenen neer. Sophie en de andere gevangenen moeten uren op appel staan, ongeacht de weersomstandigheden. De sfeer is er een van angst en uitputting. Een SS-officier (hoog boven hen in een wachttoren) richt zijn geweer om willekeurig mensen uit de menigte te doden. Op dagelijkse basis. Hij kiest gewoon iemand uit die stilstaat of net beweegt en haalt de trekker over. Zonder reden. Gewoon voor de lol. 

De paralellen met Gaza zijn schokkend. Moeders met ondervoede baby’s die snel een beetje eten nodig hebben, maar zich elke dag afvragen of zij hun zonen wel naar de voedseldistributiepunten moeten sturen, waar ze grote kans lopen vermoord te worden door Israëlische scherpschutters…”die zich bedreigd voelen”. Ze moeten dus kiezen tussen de hongerdood van de baby en de kogeldood van hun jonge zoon. Fatima’s choice. En wat is het verschil tussen de SS-officier die voor z’n plezier de kansloze gevangen afknalt als een soort ochtendritueel en de Israëlische soldaten die datzelfde doen met hongerige Gazanen die ze eerst naar de distributiepunten hebben gelokt of gedreven?

Die gruwelijke beelden uit Auschwitz en Gaza (en de Westbank) illustreren de sadistische willekeur en totale verachting voor menselijk leven die kenmerkend is voor perverse regimes die zich onaantastbaar wanen. De doden vallen zonder waarschuwing, zonder uitleg. Het zijn uitingen van existentiële terreur, waarbij het leven van wanhopige burgers volledig overgeleverd is aan de grillen van een systeem dat geen rechtvaardigheid kent voor etnische outsiders. Nu zijn de Palestijnen aan de beurt. 77 jaar na de Nakba probeert Israël haar lange termijn project nu af definitief te ronden: eliminatie van de Palestijnen en annexatie van Gaza en de Westbank. Groot-Israël, 'from-the-river-to-the-sea'. Onze regering kijkt toe. Nee, de oorlogsmisdaden zijn nog niet overtuigend genoeg. 

Toen maakten de geallieerden (veel te laat, want het kwaad al was geschied) een einde aan de verschrikkingen van de Holocaust, maar nu weigeren de westerse landen om de daders van de genocide in uitvoering effectief een halt toe te roepen. Ze lijken daarmee te willen wachten tot die vernietiging en etnische zuivering volledig zijn afgerond.

Maar wel die ergerniswekkende, zinloze en inmiddels boosaardige retoriek: "wij zijn bezorgd" , "wij roepen op tot een einde aan het geweld", wij waarschuwen nogmaals"...kut op....ondertussen doen zij, de pappen-en-nathouders,  geen moer om de aanvallende partij echt te stoppen met boycots en sancties, want het blijft voor dit onzalige rompkabinet, opgehitst door al die opgefokte Israël-verdedigers van extreemrechts, wel onze bondgenoot. Zij vinden al die verhalen over de horror in Gaza "sterk overdreven" en vooral een product van "Hamas-propaganda, die door extreemlinks gretig wordt opgepakt." Deze verdedigers van het kwaad zijn bepaald niet dom...dus slecht. Het beschaafde deel der natie zal later over hen net zo'n oordeel vellen als over de collaborateurs van toen. Of erger, omdat ze beter wisten.

Toen, net na de Holocaust, werkte de smoes “we wisten niet dat het zo erg was” voor de naïevelingen nog, maar nu niet meer: elke burger met een paar honderd gram hersens kan de terreur elke dag real time van de schermen zien afspatten. Het drama is inmiddels officieel geclassificeerd als genocidaal geweld en het regime geeft zelf toe uit te zijn op etnische zuiveringen van alle Palestijnse gebieden.

Hoekangkan Israël nog misbruik blijven maken van het schuldcomplex van de westerse landen en haar gang blijven gaan? Hoe lang kan de beschaafde wereld de Holocaust nog als excuus gebruiken om niet tegen de misdaden van Israël in Gaza op te treden? Tot de laatste Palestijn vrees ik.

5. Hoe krijgen we de “milde meerderheid” in (een) beweging om het land regeerbaar te houden?

Willen we de liberale democratie effectief kunnen beschermen tegen de oprukkende populisten, dan zullen niet alleen politici, maar ook de maatschappelijk betrokken burgers, uit een ander vaatje moeten tappen. Ze zullen elkaar niet meer vooral in de traditionele links-rechts-termen moeten bevechten, maar prioriteit moeten geven aan het bestrijden van de antidemocraten en moeten werken aan meer samenwerking in ‘het brede midden’ om de urgente problemen op te lossen. De scheidslijn is dus in eerste instantie niet meer links-rechts of progressief-conservatief, maar de fundamentele scheidslijn wordt die tussen democratisch en antidemocratisch. En dan blijven er binnen het democratisch domein natuurlijk nog voldoende meningsverschillen over om er het politieke debat over te voeren, zoals de hoogte van de belastingen, de bestaanszekerheid, de kansengelijkheid, het onderwijs, de woningmarkt en het klimaatbeleid. 

Bovenstaande boodschap komt van twee prominente VVD-ers: oud-partijleider Klaas Dijkhoff en oud-campagnestrateeg Mark Thiessen. In NRC beschrijven zij het toenemende gevaar dat uitgaat de antidemocratische bewegingen, die zelden openlijk de democratie aanvallen, omdat dat teveel weerstand oproept, maar die een veel  sluwere strategie volgen om de rechtstaat te ondermijnen: ze werpen zich op makkelijk te identificeren groepen of problemen waarover in de samenleving brede onvrede bestaat, komen vervolgens met oplossingen die niet werken of om meerdere redenen niet haalbaar zijn en geven daar dan de schuld van aan de democratische instituties, staatsrechtelijke procedures, minderheden of elites. Keer op keer, En omdat de gevestigde democratische partijen geen compromissen kunnen sluiten, zijn er geen Kamermeerderheden meer om de urgente problemen op te lossen.  

Om deze redenen schuifelen steeds meer ontevreden burgers richting de populisten. Die vervolgens ook niet leveren, maar altijd voldoende zondebokken achter de hand hebben die ze daar de schuld van kunnen geven. Dit is de modus operandi waartegen het moeilijk opboksen is, omdat ook vele (sociale) media een verdienmodel hebben waarin ze de populistische vechtersbazen niet kunnen en ze daarom met veel aandacht groot maken. 

Dijkhoff en Thiessen schrijven hierover:  ,,Wat de populisten intussen kapotmaken is het vertrouwen in democratische instituties, de legitimiteit van expertise en de bereidheid om compromissen te sluiten……Dat is de strategie van de anti-democraten. Wanneer het vertrouwen in democratische instituties eenmaal geërodeerd is, wanneer expertise systematisch wordt ondermijnd en weggezet als ‘ook maar een mening’, en wanneer de legitimiteit van verkiezingen in twijfel wordt getrokken, dan is de democratische cultuur al ernstig beschadigd.” En hiervoor laten ook de mainstreammedia zich vrijwillig gebruiken. Reurung=kassa.

Om die antidemocratische partijen effectief te kunnen bestrijden zijn volgens de auteurs de volgende twee zaken nodig: 1. de grote problemen in ons land moeten nu echt effectief worden aangepakt en dat vereist meer een hechte samenwerking in het midden en 2. er moet een nieuw en wervend "verhaal” worden opgesteld en aan man gebracht waar de grote groep kiezers in het midden in kunnen geloven en dat hen enthousiasmeert. Dijkhoff en Thiessen:  ,,Een democratie moet leveren. Een huis voor iedereen, je gezin ook kunnen verzorgen met één inkomen, goed onderwijs voor onze kinderen, genoeg beschikbare zorg voor iedereen en een sterke economie die bouwt aan de toekomst. Dit alles in een weerbare samenleving die zich in een sterk Europa kan verdedigen tegen dreigingen.”

Terecht stellen de auteurs dat je niet alleen tégen iets kan zijn, er moet ook iets geboden worden. En op dat punt schetsen ze een aantal contouren.   ,,Een nieuw begin ligt voor het oprapen, als we erin geloven. We kunnen de slimste wetenschappers laten werken aan de beste oplossingen voor de problemen van nu. We kunnen technologie maken die ons laat groeien en mogelijkheden geeft om dingen samen beter te doen. We kunnen ervoor zorgen dat mensen weer gaan zien dat het beste nog moet komen. We kunnen laten zien dat vooruitgang normaal is, in plaats van iets om mensen bang voor te maken. We kunnen weer groot denken en bouwen aan een land van overvloed. Als wij ons tot doel stellen om over vijftien jaar de goedkoopste duurzame energie van de wereld te hebben, dan kan dat. Dit vereist alleen wel dat we politieke partijen helpen om heldere keuzes te maken en daaraan durven vasthouden." 

Om deze voorstellen vaart mee te geven en breed te verankeren in de samenleving pleiten de auteurs voor een nieuwe beweging van democratische krachten die de traditionele scheidslijnen overstijgt. Een platform waar kennis en ideeën samenkomen en van waaruit brede expertise en draagvlak aan de politieke besluitvormers kan worden aangeboden. Het moet nadrukkelijk geen nieuwe politieke partij worden ,,maar een actiegroep voor het algemeen belang die de stille milde meerderheid– die momenteel ondersneeuwt in het gepolariseerde debat – een megafoon geeft. Die oplossingen en draagvlak aanreikt aan de politiek. Zodat onze democratie beter levert en de strijd aankan met de antidemocraten.”

De auteurs pleiten er ook voor om de antidemocratische krachten, zoals de PVV, te isoleren en voortaan buiten de regeringsmacht te houden. De facto een ‘cordon sanitaire’ dus.

De brede beweging vanuit “het redelijke midden” die als een soort accelerator voor de politieke en maatschappelijke vernieuwing moet zorgen hebben de auteurs “Voor Ons Nederland” (VON) genoemd. Het is een naam die bij mij wat ongemakkelijke associaties met het conservatief-nationalisme van types als Rita Verdonk oproept, maar ach, het gaat toch om de doelstellingen, de intenties en de mensen die zich er voor willen inzetten. In het Comité van Aanbeveling zitten BN’ers, waarvan ik denk: als die representatief zijn voor draagvlak dan komt het wel goed. Een paar namen: Robbert Dijkgraaf, Marietje Schaake, Lodewijk Asscher en Gert-Jan Segers.

De voorstellen van Dijkhoff en Thielen hebben iets naïefs, maar ook iets onontkoombaars. Er moet echt veel veranderen in de wijze van politiek bedrijven, anders gaat de democratie het niet redden. Dus gewoon lid worden van VON lijkt me en waar mogelijk zelf actief meedoen en ideeën aandragen. Democratie is namelijk niet alleen iets van instituties en als een groot deel van de burgers er niet zelf actief mee bezig is, dan kwijnt het weg en laten we het speelveld over aan de populisten, de gemakzuchtigen, de ongeïnteresseerden, de kankeraars, de afbrekers en de dommen. Maar dan achteraf ook niet zeuren hè.

6.  Hoe in Hongarije de liberale democratie werd afgeschaft.

Hongarije is nog geen echte dictatuur. Je kunt er gewoon protestdemonstraties tegen de regering organiseren. Politieke opponenten van Orban en zijn Fidesz-partij worden niet zomaar opgepakt, vervolgd en in de gevangenis gegooid en al zeker niet uit het raam gegooid, zoals in het land van Orbans grote vriend Poetin. Je wordt als politieke tegenstander van het regime weliswaar  als een paria behandeld en krijgt doorgaans moeilijk een baan, maar er worden nog gewoon op alle niveaus (een soort van) verkiezingen gehouden. In die zin is Hongarije formeel nog steeds een democratie. Met deze constateringen houden de zegeningen overigens ook wel op. Je zou Hongarije ‘a democracy in name only’ kunnen noemen. Hoe is dat zover gekomen?

Toen Orbans Fidesz-partij in 2010 een tweederdemeerderheid in het parlement behaalde, had zij de macht om de grondwet volledig te vertimmeren. En daar liet de partij geen gras over groeien. Binnen twee jaar was het politiek-juridisch kader waarbinnen het democratisch spel gespeeld werd zo volledig verbouwd, dat het voor een oppositiepartij schier onmogelijk werd om nog een verkiezing te winnen.

Welke stappen werden er door Orban en zijn politieke maten gezet om het democratisch bouwwerk en de rechtstaat volledig te ontmantelen? Een paar van de belangrijkste acties op een rij:

1. Het Constitutioneel Hof, de belangrijkste controleur van de macht werd van een leeuw in een lam veranderd door het eerst vol te stoppen met bevriende rechters en haar vervolgens de belangrijkste bevoegdheden te ontnemen. Zo kon de nieuwe Orban-Grondwet er soepeltjes doorgejast worden.
2. In de nieuwe Grondwet werd de scheiding der machten volledig uitgehold. Het stelde Fidesz tevens in staat om alle sleutelposities binnen de Hongaarse staat te bezetten met partijgetrouwen. Onafhankelijke rechters werden met pensioen gestuurd en vervangen door partij-loyale magistraten.
3. De grenzen van de kiesdistricten werden veranderd en wel zodanig dat de stemmen van het linkse Boedapest veel minder telden voor het behalen van parlementszetels dan de stemmen die op het conservatieve platteland werden uitgebracht. (een truc die Orban van de Republikeinen in de VS had geleerd: gerrymandering)
4. Het Hongaarse medialandschap werd volledig getransformeerd. Niet alleen de leiding van de publieke omroep kwam in handen van Fidesz-sympathisanten, maar ook de directies van alle belangrijke private media. Corruptie was hier het toverwoord. In ruil voor vette overheidscontracten, mogelijk gemaakt door de EU-miljarden, kochten met Orban bevriende oligarchen private kranten en tv-en radiostations op en vestigende machtige mediaconglomeraten, waar de weinige onafhankelijke overblijvers niet meer tegen konden concurreren. De Fidesz-gezinde pers heeft nu 80% van de media in handen.
5. Door het Fidesz-monopolie op de nieuwsgaring en -verspreiding bereiken onthullingen over corruptie, machtsmisbruik en slecht overheidsbeleid van het Fidesz-regime de burgers niet meer. Orbans propagandamachines daarentegen draaien op volle toeren, met hetzes tegen Brussel,  de buitenlanders, de liberale democratie met haar decadente individuele vrijheden ten koste van het collectief.
6. Orban gaf ook een miljoen etnische Hongaren in de buurlanden een Hongaars paspoort en stemrecht. Zij stemmen vrijwel allemaal Fidesz, omdat Orban een groot punt maakt van het “historisch onrecht” dat Hongarije was aangedaan in het verdrag van Trion (1920), dat het land na de verloren Eerste Wereldoorlog van twee derde van zijn grondgebied en bijna al haar grondstoffen beroofde. Het is tot vandaag de dag een open wond gebleven en wordt door Orban uitgebuit om de slachtofferrol van Hongarije te benadrukken en het rancune-gevoel op te poken.   
7. Die slachtofferrol speelt Orban ook richting Brussel keihard uit. Zijn redenering: eerst waren het de communisten die hun systeem aan “ons Hongaren” wilden opleggen en nu is het de EU die hun liberale waarden aan Hongarije opdringt met hun markteconomie, de ongebreidelde concurrentie, de lhtbi-waarden, de individuele vrijheden, de almacht van de grote ondernemingen die het Hongaarse mkb wegvagen en het consumentisme. Orban zegt pal te staan voor een Hongarije waar de traditionele familiewaarden, de religie en de gemeenschap centraal staan. Dus geen westerse 'lhbti-gekkigheden'. Daarom is het o.a. boekhandels verboden boeken te verkopen waarin relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht wordt genormaliseerd. De ex-liberaal Orban is overigens pas tot de traditionele nationalistisch-religieuze en familie-verheerlijkende leer bekeerd toen hij door had dat het als electoraal verdienmodel op het platteland buiten het progressieve Boedapest een goudmijn was.
8. Orban schrikt voor weinig terug als het gaat om het winnen van zoveel mogelijk stemmen: overdrijven, liegen, haat en rancune oproepen en vijanden zoeken. Naast Brussel en lhbti-gemeenschap is een van zijn meest geliefde vijanden George Soros, de Joodse miljardair die grote sommen geld steekt in het verspreiden van de liberale waarden in ‘zwakke democratieën’. Daartoe had hij o.a. in Boedapest een topuniversiteit opgezet en gefinancierd. Door Orbans niet aflatende media-hetze tegen hem en zijn onafhankelijk kennisinstituut, waarbij hij ook het Hongaars antisemitisme exploiteerde, een belangrijke rol speelde, heeft Soros de universiteit moeten verplaatsen naar Wenen.  

Orban en zijn Fidesz-partij zien zichzelf als de voorhoede van de illiberale contrarevolutionairen. Het is ontegenzeggelijk zo dat de liberale democratieën in Europa steeds sterker worden geïnfecteerd door varianten van het Hongaarse model. Dat land laat zien dat als het systeem eenmaal is 'overgenomen' en getransformeerd het verdomd lastig wordt om daarna het verloren terrein weer terug te veroveren en een nieuwe rechtstaat en de liberale democratie op te bouwen.  

Maar wat heeft Orban vanaf 2010 nu echt bereikt? Hij is de paria van Europa en heeft eigenlijk alleen Poetin als grote vriend. De corruptie is ongekend. De economie is een drama, de inflatie bedraagt nu 25%. Een groot deel van de goed opgeleide jongeren vlucht naar het buiten land, nu al 600.000 in de laatste 10 jaar. De bevolking krimpt in rap tempo, de vitale functies kunnen niet meer worden bezet door Hongaren, dus moeten er honderdduizenden arbeidsmigranten worden ingevlogen, een fenomeen dat angstvallig verborgen moet worden gehouden in het xenofobe land.  De kerken lopen in rap tempo leeg.

Volgens Marijn Kruk, schrijver van het boek ‘Opstand, de populistische revolte en de strijd om de ziel van het Westen” (2024) heeft het Hongaarse politieke systeem geen toekomst omdat het een vergeefse strijd tegen de moderniteit voert en het land geen enkele economisch, technologische of mentale dynamiek kent. Wel kan die illiberale backclash, zo schrijft hij, veel schade aanrichten aan de democratische instituties en de rechtstaat en aan het geluk van de burgers die zich onderdrukt en niet gehoord voelen. Maar het heeft, denkt Kruk, geen duurzame toekomst. Laten we het hopen.

7. Mario Draghi laat Europa de keuze tussen langzaam sterven of concurrerend innoveren. (deel 1)

Een paar weken geleden presenteerde Mario Draghi zijn studie over "De Toekomst van Europese Concurrentiekracht", waarin hij ingaat in op de belangrijkste uitdagingen en kansen voor de Europese economie in de komende decennia. Het rapport benadrukt de noodzaak voor Europa om zijn concurrentiepositie op het wereldtoneel te versterken, vooral als reactie op uitdagingen zoals klimaatverandering, digitale transformatie/AI en de geopolitieke spanningen tussen de wereldmachten. Drahgi is weliswaar de eindredacteur en het boegbeeld van het rapport, maar er hebben ca 450 experts van universiteiten, technologische instituten, onderzoeksbureaus en gerenommeerde bedrijven input geleverd. Dus logisch dat de inhoud diepgravend is en de aanbevelingen breed gedragen worden. 

Draghi en zijn ‘ploeg’ maken met hun analyses duidelijk hoe zorgwekkend het gesteld is met de concurrentiekracht van de EU en haar lidstaten, maar ook wat daar globaal en sectoraal aan gedaan moet worden en wat het mega-belang van innovatie en samenwerking daarbij is.

Zijn mission statement: als Europa moeten we alles uit de kast halen om niet te ver achter te blijven bij de VS en China, want dan dreigen we irrelevant te worden, met alle desastreuze gevolgen van dien.

De kern van de analyse: we dreigen technologisch en qua productiviteitsgroei te worden overlopen door de VS en China, waardoor we niet alleen zullen inleveren op welvaart, maar ook op leefomgeving, veiligheid en dus vrijheid.

Wat daaraan in ieder geval te doen: opschalen van markten en sectoren, veel meer durfkapitaal om innovatie in vitale sectoren aan te jagen en minder bureaucratische regels. Voor een aantal strategische sectoren wordt het noodzakelijke beleid behoorlijk concreet uitgewerkt.

Met een stevig prijskaartje: Europa moet € 800 miljard per jaar méér investeren, waarvan 30% middels publieke middelen en 70% vanuit de private sector.

De onheilspellende boodschap: volgen de verantwoordelijke politici de adviezen niet op en houden we als Europa qua productiviteitsgroei/ welvaartsgroei geen gelijke tred met de 2 machtsblokken China en de VS, dan betekent dat: verlies aan welvaart, economische en politieke macht, veiligheid en het vermogen onze eigen waarden te verdedigen.

Nieuwe geopolitieke machtsvorming en een robuuste Europese industriepolitiek zijn dus van levensbelang. We moeten ook veel minder afhankelijk worden van  (autocratische) blokken voor onze schaarse grondstoffen, wapens en energiebronnen. Beide grootmachten China en de VS  vergroenen hun economie veel sneller dan Europa met mega-bedragen en dat doen ze vooral om de technologierace te winnen. Want technologische, economische en militaire macht zijn onlosmakelijk aan elkaar gekoppeld.

Het lijkt me evident dat Europa en Nederland op de Draghi-trein moeten springen. Doen we dat niet dan worden we op termijn vooral een toeristische speeltuin met veel culturele bezienswaardigheden,  maar worden we ook één groot, vergrijzend bejaardenhuis met volstrekt onvoldoende mensen om het noodzakelijke werk te doen en veel te weinig innovatiekracht om voldoende welvaart en welzijn te genereren. We worden dan een speelbal van de grootmachten die hun wil aan ons op zullen leggen. Draghi geeft Europa de op zich simpele keuze tussen langzaam sterven  of concurrerend innoveren.  

 

8.  Mario Draghi laat Europa de keuze tussen langzaam sterven of concurrerend innoveren. (deel 2)

Mario Draghi’s alarmerende analyse en verstrekkende aanbevelingen in "De Toekomst van Europese Concurrentiekracht" zijn goed gevallen bij gezaghebbende economen, geopolitieke expert, grote bedrijven en leidende mainstream politici in de Europese netwerken. Maar er klinkt niet alleen applaus. Ook in Nederland kwamen er nogal wat azijnpissers uit de verschillende hoeken en gaten. De één vindt het rapport, zonder iets gelezen te hebben, bij voorbaat al helemaal niets omdat Draghi een Italiaan is en die Italianen moet je in de gaten houden, want die willen maar één ding: “ons” geld, middels een EU-transferunie via welke onze Nederlandse euro’s naar Italië vloeien.

Zulke sneue etnisch-culturele preoccupaties, niet alleen vanuit populistische hoek, zijn gevaarlijk stigmatiserend, maar te onbenullig om serieus weerlegd te worden. Anderen vragen zich of al die economische (productiviteits-) groei, die Draghi essentieel acht om ook onze veiligheid op termijn te kunnen verdedigen, eigenlijk wel zo nodig is. Zij opteren voor de groeiloze droomwereld waarin we zelfs via “degrowth” toch ook alles kunnen krijgen wat ons hartje begeert. Inclusief de middelen voor een sterke defensie en klimaatbeleid?  Droom lekker verder zou ik zeggen.

Weer anderen waren vroeger al tegen de Europese muntunie, dus het moet niet nog gekker worden met die € 800 miljard van Draghi die jaarlijks onder supervisie van de EU-commissie of een ander Europees orgaan door Europa gaan zweven.

Het huidige rechts-populistisch kabinet ziet, met minister Heinen van Financiën voorop, ook niets in de voorstellen van Draghi en dan met name niets in de financiering ervan. Heinen zei verleden week in zijn Eerste Kamercommissie het niet te zullen meemaken dat er Nederlands publiek geld wordt gedoneerd in een Europees Innovatiefonds, dat wordt ingezet om private investeringen in heel Europa aan te jagen.

Met deze calvinistische boekhouders-mentaliteit van minister Heinen kom je natuurlijk niet ver in de grote wereld van sterke machtsblokken met mega-stromen van publieke en private investeringen. Je bedient er alleen je eigen achterbannetje van nationaal-chauvinisten mee: Eigen-Economie-Eerst. En ook de mini-sekte van anti-kapitalisten die de grote vraagtukken via “degrowth” wil aanpakken, zal geen deuk in een pakje boter schoppen.

Zelfs de extreem autoritaire staten als China, Rusland en Iran werken hecht samen omdat ze weten dat er dan per saldo voor elke schurk meer te behalen is, dan elk voor zich. Een klein land als Nederland kan internationaal helemaal niet uit de pas lopen en zeker niet solistisch opereren, want we zijn niet meer dan een vlieg op het behang.  We kunnen alleen maar functioneren en iets voor elkaar krijgen als we ook nuttig voor anderen zijn en een gunfactor hebben in sterke economische verbanden. Het gemekker dat we dan onze soevereiniteit moeten opgeven slaat nergens op, want die zijn we al sinds jaar dag kwijt op de belangrijkste terreinen, zoals economie en veiligheid.

Het enige wat ons nog rest als het gaat om onze welvaart, economie, vrijheid en veiligheid is in sterke verbanden zo slim mogelijk invloed uitoefenen. En dat lukt zeker niet als je alleen maar op zoek bent naar de eigen voordeeltjes, maar niet thuis geeft als het gaat om offers, meebetalen en leveren. Die aanpak van geven en nemen is de meeste achtereenvolgende kabinetten in de EU goed afgegaan. Maar dat opgebouwde krediet gaan we in rap tempo verspelen, want er zit nu een regeringsclub waarvan een deel alleen maar uit is op rellen met de EU om haar de schuld te kunnen geven van hun bij voorbaat mislukte plannetjes, terwijl een ander deel van de coalitie dat laat gebeuren omdat ze meer waarde hecht aan het korte termijn partijpolitieke eigenbelang dan aan het lange termijn algemeen belang

We kunnen in het rapport van Draghi ook lezen dat het globalistische neoliberale marktdenken een fundamentele koersverandering moet ondergaan. Het mantra van een zo klein mogelijke overheid op zo groot mogelijke afstand van bedrijven en burgers heeft haar langste tijd gehad. Van existentieel belang wordt: een sterke overheid die via wetgeving, strakke regels, gerichte publieke investeringen, stevig sociaal beleid en het doteren van publieke middelen in EU-fondsen van waaruit private investeringen worden uitlokt. Een overheid ook die vitale Europese sectoren laat innoveren en met regels en tariefmuren beschermt tegen de oneerlijke concurrentie vanuit de staatssteunlanden als China en het steeds protectionistischer wordende kapitalisme van de VS.

Draghi heeft in zijn rapport aangegeven langs welke wegen de Europese economie de concurrentieslag met de twee grote, deels vijandige machtsblokken met meer succes kan voeren. Daar zouden we full swing op in moeten zetten en niet als een stel muizen op de brug tegen elkaar zeggen dat we toch lekker net zo hard stampen als de twee olifanten. 

 

9.  Harari over de gevaren van AI voor de democratie en de mensheid.

Historicus en schrijver Yuval Noah Harari beschrijft in zijn laatste boek, “Nexus” (1), hoe verschillende samenlevingen en politieke systemen in het verleden informatie- en communicatietechnieken hebben ingezet om hun doelen te bereiken en om orde te scheppen, ten goede en ten kwade. Om uiteindelijk uit te komen bij de 21-ste eeuw, waarin Kunstmatige Intelligentie (AI) er voor het eerst in de geschiedenis voor kan zorgen dat we geen grip meer hebben op de verspreiding van waanideeën, nepnieuws, halve waarheden, hele leugens en niet te vergeten deepfake-manipulaties.

Populisten kunnen m.b.v. AI-gestuurde ophitsing makkelijker aan de macht komen. Totalitaire regimes kunnen met AI-technologie hun macht makkelijker uitbouwen en met hun geopolitieke ambities de wereldorde in gevaar brengen. We lopen zelfs grote risico’s dat technologische toepassingen, zoals controle- en wapensystemen, aangestuurd door AI, zo met ons ‘op de loop gaan’, dat we ze niet meer tijdig kunnen beheersen, sturen, corrigeren of afstoppen. Wat kunnen we nog doen om zo’n dystopie te voorkomen? Dit is w.b. de actualiteit een van de belangrijkste 'verhaallijnen' in Nexus. 

Maar Harari plaatst het fenomeen AI in lange geschiedenis van de homo sapiens, een geschiedenis die in hoge mate werd bepaald door steeds hechter wordende connecties tussen individuen, sociale groepen en regio’s. Nexus gaat in feite over de bepalende rol van informatienetwerken, 'grote' verhalen en nieuwe technologieën om die verhalen effectief bij steeds grotere groepen 'in de markt te zetten'. De ondertitel van het boek geeft de lading adequaat weer: “van het stenen tijdperk tot AI: een beknopte geschiedenis van informatienetwerken.” Beknopt is overigens niet het eerste wat je te binnen schiet bij lezing van dit boek met 450 bladzijden .

Harari laat met vele voorbeelden zien hoe specifieke groepen, 'elites' of leiders al eeuwenlang macht verkrijgen en proberen te behouden door het verspreiden van informatie in de vorm van fictie, fantasieën en massale waanideeën. Hij onderbouwt deze stelling met verwijzingen naar o.a. heilige boeken zoals de Bijbel, de heksenjachten, het stalinisme, het nazisme en de heropleving van het hedendaags populisme.

In het boek worden de complexe relaties uitgewerkt tussen informatie, waarheid, wijsheid en macht. Als het narratief maar inspirerend genoeg is en op de juiste manier met de meest geavanceerde technieken wordt verspreid (‘in de markt wordt gezet') dan kan de leer van een kleine Joodse sekte uit Jeruzalem zelfs uitgroeien tot een dominante wereldgodsdienst. En een moeilijk leesbaar boek over kapitaalaccumulatie en de onvermijdelijke overwinning van de arbeidersklasse kan het startpunt en de ideologische basis worden voor een totalitair systeem dat vanaf 1917 talloos miljoenen slachtoffers heeft gemaakt en in China in naam nog steeds een van de ideologische pijlers is.

Het is onmogelijk om de vele lijnen, van kleitablet tot AI, die Harari in Nexus uitwerkt in kort bestek samen te vatten, maar als ik zijn observaties toespits op het belang en de impact van de informatienetwerken die worden gevormd door de digitale revoluties en m.n. AI dan lijken mij de volgende bouwstenen behoorlijk relevant voor beleidsmakers en geëngageerde burgers die zich een oordeel willen vormen over kansen en bedreigingen die de loop van de wereldgeschiedenis en dus ook het welbevinden van volgende generaties sterk gaan bepalen:

1.   De globalisering en interconnectiviteit :de internationale regio’s zijn de afgelopen decennia door de globalisering van markten en productieketens steeds afhankelijker van elkaar zijn geworden en hebben zo een sociale, economische en politieke dynamiek gecreëerd die de welvaart en het welzijn van miljarden aardbewoners bepaalt en die m.n. wordt voortgedreven door technologische innovaties. De wereldregio’s zijn zo sterk met elkaar verweven geraakt, dat verstoringen in het ene deel van het mondiale systeem direct grote repercussies hebben in andere delen van de wereld. Ze kunnen elkaar daardoor naar beneden trekken, maar ook forse impulsen geven. De voorstanders van een protectionistisch economisch beleid moeten zich goed realiseren dat iedereen daar 'in the end' per saldo economische een prijs voor betaalt. Die prijs kan overigens acceptabel zijn om westerse democratieën minder afhankelijk te maken van dictaturen. . 
2.  Concentratie van macht en de opkomst datamonopolies: een van de meest zorgwekkende aspecten van de digitale revolutie en AI is de neiging tot concentratie van macht in de handen van een klein aantal techbedrijven. Deze bedrijven, gewapend met geavanceerde AI-capaciteiten, kunnen enorme hoeveelheden data verzamelen en analyseren. Het worden datamonopolisten. Dit kan leiden tot oligarchieën waar techgiganten de agenda dicteren. Een selecte elite beheerst dan de technologische vooruitgang, wat de democratische waarden ondermijnt en leidt tot ongelijke machtsverhoudingen.
3.  Informatiecontrole, manipulatie van informatie en desinformatie: AI heeft de capaciteit om enorme hoeveelheden data te verzamelen en te analyseren. Harari wijst op de risico's van desinformatie en propaganda, waarbij AI kan worden ingezet om nepnieuws snel en breed te verspreiden en de publieke opinie te manipuleren. Dit kan leiden tot een gebrek aan vertrouwen in traditionele nieuwsbronnen en het politieke systeem. Populistische leiders kunnen zich voordoen als ‘de ware stem van het volk’, terwijl ze tegelijkertijd het vertrouwen in instituties ondermijnen. Het gebruik van sociale-mediaplatforms om sentimenten te sturen of om ongewenste informatie te censureren, vormen een directe bedreiging voor democratische discussies. Door gebruik te maken van algoritmes voor sociale media kunnen populistische agitatoren en reactionaire bazen van tech-giganten desinformatie en vijandige discoursen verspreiden, waardoor hun machtspositie versterkt wordt. Omdat er veel geld aan te verdienen is, hebben zij de neiging om een vertekende realiteit te bouwen waarin feiten en waarheid ondergeschikt worden gemaakt aan politieke doelen.
4.  Gezichtsherkenning, massa-controle individuele burgers en discriminatie: ook de toepassing van gezichtsherkenning en andere surveillancetechnologieën die gebruikt kunnen worden door autoritaire regimes om de bevolking te controleren, is een groot gevaar voor de ‘vrije mens’. Deze technologieën bieden organisaties en staten de mogelijkheid om de inwoners te volgen en hun gedragingen te analyseren, wat een belemmering kan vormen voor de vrijheid van meningsuiting en het recht op privacy.  AI-systemen bieden ook de mogelijkheden om bestaande vooroordelen en discriminatie verergeren. Harari benadrukt dat als AI wordt getraind op partijdige datasets, dit kan resulteren in oneerlijke besluitvorming in sectoren zoals rechtspraak, werkgelegenheid en toegang tot sociale diensten. Dit kan leiden tot ongelijkheid en een verdere erosie van vertrouwen in het politieke systeem.
5.   Gevolgen automatisering voor de arbeidsmarkt: AI kan sterk verstorende  effecten hebben op de arbeidsmarkt, wat kan leiden tot massawerkloosheid. De snelheid waarmee banen verloren gaan, kan de politieke stabiliteit bedreigen en resulteren in toenemende sociale onvrede. Populistische bewegingen kunnen deze onvrede aanwakkeren door de schuld te geven aan immigranten of "elites", wat kan leiden tot xenofobie en verdeeldheid. Dit kan autoritaire antwoorden uitlokken, waarbij de overheid meer controle uitoefent om de sociaaleconomische spanningen te beheersen en de democratische processen verder onder druk te zetten. Harari benadrukt dat het belangrijk is om proactief oplossingen te vinden voor deze economische verschuivingen, in plaats van ze te politiseren.
6.   Ethische vragen en verlies van menselijke waarden:. Harari stelt in zijn boek indringende vragen over de rol en de kansen en risico’s van een digitale samenleving, zoals de combinatie van kunstmatige intelligentie met biotechnologie.  Wat betekent het als onze levens steeds afhankelijker worden van technologie? Wat gebeurt er met de mensheid wanneer de grens tussen mens en machine vervaagt? Informatienetwerken en AI hebben dus niet alleen impact op onze sociale en economische structuren, maar raken ook onze ethische en morele overtuigingen. Een samenleving die sterk afhankelijk wordt van algoritmen om de toekomst vorm te geven, kan de complexiteit van menselijke emoties en ethiek negeren. Dit verlies van menselijkheid kan leiden tot een koude, technocratische benadering van politieke uitdagingen, die de fundamenten van democratie aantasten.

Een van de grootste zorgen van Harari is de toekomst van de mensheid zelf. Als AI in handen van een paar datamonopolisten een essentiële of zelfs bepalende rol gaat spelen bij de verspreiding c.q. manipulatie van informatie, met grote invloed op de politieke besluitvorming en het keuzegedrag van burgers, wat betekent dat dan voor de houdbaarheid van onze democratie? Als autocratische en totalitaire leiders de AI-technologie gaan inzetten om hun geopolitieke ambities waar te maken, wat gaat dat voor de stabiliteit in de wereld betekenen? Als AI-technologie en algoritmes, die nog maar door weinig experts begrepen worden, ook sturing krijgen op de wapensystemen en de rol van de mens bij de inzet daarvan steeds verder wordt teruggedrongen, wat kan dat betekenen voor het beheersen van militaire conflicten? Vragen waarop Harari in zijn boek ingaat.

Het doembeeld: democratische politici, experts en burgers die steeds minder controle hebben over de nieuwe technologieën en dus geen redelijke en rationele keuzes meer kunnen maken en autoritaire regimes die de AI-technologie voor 'perverse doeleinden' inzetten. Hoe gaan we met deze risico's om? De schrijver benadrukt dat het noodzakelijk is om proactief na te denken over de maatschappelijke gevolgen van AI op al de hier genoemde domeinen. De gevaren die hij beschrijft, vereisen een collectieve inspanning van individuen, n.g.o.'s, samenlevingen en regeringen om deze uitdagingen aan te gaan en ervoor te zorgen dat technologie in dienst blijft staan van de mensheid, in plaats van andersom.

Harari pleit daarom voor een bredere discussie over deze gevaren, inclusief voorafgaande regulering en een ethische benadering van AI-ontwikkeling. Hij benadrukt dat we nu moeten nadenken over de toekomst van de mensheid in het tijdperk van AI, en dat we ons bewust moeten zijn van de implicaties van de keuzes die we vandaag maken. Om te zorgen voor een toekomst die niet alleen technologisch geavanceerd is, maar ook rechtvaardig en menswaardig.

Hij is niet alleen een inspirerend schrijver, maar ook een begenadigd verhalenverteller. Afgelopen zondag trad hij op in het programma Buitenhof. Hij werd in uitstekend Engels bevraagd door Maaike Schoon. Eerst (natuurlijk) over de politieke en morele aftakeling van Israël onder het regime Netanyahu en vervolgens over Nexus. Goede vragen van Schoon, heldere ‘to the point’ antwoorden van Harari. Het moest allemaal in veel te weinig tijd helaas. Harari moet je voor een gesprek van minstens een uur uitnodigen. Maar wat hij naar voren bracht over de kansen, maar vooral gevaren van AI was beklemmend. AI kan, als we niet tijdig ingrijpen, de menselijke beschaving in gevaar brengen....zijn hoofdboodschap.

De auteur gaf ook nog wat praktische voorbeelden van concrete toepassingen: AI bepaalt de doelwitten van Israëlische raketten die in Gaza en Libanon op de dorpen en steden worden afgevuurd, op de bezette Westbank worden de Palestijnen met gezichtsherkenning gevolgd, in Iran speuren camera’s in de straten naar vrouwen zonder hoofddoek, die dan worden geïdentificeerd en direct via AI een sms-je krijgen dat ze gesnapt zijn. Het gaat om doelwitten die worden gezocht, gevonden en geraakt of gestraft zonder tussenkomst van een ‘mens’. Dat kan de toekomst worden: “big brother is watching en punishing you.”

Harari had ook nog een paar praktische adviezen: stem op de juiste partij en hou je aan je informatiedieet. Want, vindt hij, informatie is weliswaar “voedsel voor de geest, maar vermijdt ongezonde informatie.” Slechte informatie met nepfeiten en onwaarheden is niet gezond. Teveel informatie is ook niet gezond. ,,Doseer en verteer informatie”, aldus Harari. Zet informatie om in wijsheid of in inzichten, waarmee je autonoom de juiste afwegingen kunt maken. In Nexus biedt Harari een breed palet aan informatie én inzichten waarmee je weer wat beter kunt begrijpen hoe de complexe informatienetwerken en AI werken en de toekomst van de mensheid kunnen maken, maar vooral ook breken. En die toekomst is allang begonnen.

(1)   “Nexus” is het net verschenen boek van Yuval Noah Harari, de Israëlische historicus en schrijver. Andere boeken van zijn hand: "Sapiens", "Homo Deus" en "21 lessen voor de 21ste eeuw". Harari onderzoekt de ontwikkeling van de mensheid, de impact van technologie en de toekomstige uitdagingen waarmee samenlevingen worden geconfronteerd.

10.  De EU-landen moeten niet langer slijmen met Trump, maar gezamenlijk een zelfbewuste supermacht worden. 

Toen ik laatst mijn zaterdagse snuffelronde deed door mijn boekhandel van de Velde en een aantal non-fictie-boeken over “de toestand in de wereld” doorbladerde, realiseerde ik mij met een schok dat heel wat recente geopolitieke studies, ook die van de meest gezaghebbende analisten, zo de shredder in kunnen. En dat geldt ook voor een paar planken ‘geopolitiek’ in m’n eigen boekenkast. Heel wat klopt er meer van hun analyses en daarop gebaseerde toekomstscenario’s. Zelfs de meest gewaagde voorspellingen blijven in het luchtledige hangen, want wat er nu gebeurt en hoogst waarschijnlijk nog gaat gebeuren, heeft niemand bedacht, had niemand ook kunnen bedenken. Hier schoot en schiet alle verbeeldingskracht tekort.

Niemand had ook maar enig benul van de surrealistische, of misschien wel dystopische werkelijkheid die ons waarschijnlijk op vele fronten te wachten staat. Je had ook wel een absurd brein moeten hebben om te kunnen voorspellen wat er nu realtime aan de hand is. Met dank aan die ene verwarde geest met een duivels plan. Zijn gekte neemt, zo lijkt het, ook exponentieel toe. We wisten dat de nieuwe Amerikaanse president altijd al een pathologische leugenaar en gevaarlijke dwingeland was, maar hij bakt ze nu wel erg bruin. Het grote verschil met zijn vorige termijn is, dat hij nu een groep sluwe crypto-fascisten om zich heen heeft verzameld die hem geen tegenspel meer bieden, maar zijn onsamenhangende orders juist netjes structureren en ook braaf uitvoeren. En er is in de VS nog nauwelijks een tegenmacht die hem kan corrigeren, laat staan stoppen.

Wat is er aan de hand? We zien en horen een Amerikaanse president die alles in de strijd gooit om een nieuwe wereldorde te scheppen, waarin de internationale rechtstegels en morele basisprincipes bij het grofvuil worden gezet. Een wereld waarin louter eigenbelang en het recht van de sterkste de leidende principes worden. Als je zelf geen supermacht bent die zich effectief kan verdedigen, dan behoor je tot de invloedssfeer van één van de twee supermachten en word je gedegradeerd tot een vazalstaat. Het nu nog verdeelde, dus machteloze Europa staart als een konijn in de koplampen van de nieuwe Amerikaanse machtspolitiek. Zij willen geen vriendjes meer met ons zijn, we zijn een prooi geworden. Trump wil dat we naar zijn pijpen dansen, en doen we dat niet, dan worden we gestraft.

De VS is dus bezig met geopolitieke heroriëntatie die zijn weerga niet kent. De focus zal nog meer worden verlegd van Europa naar China en de Pacific. Daar wordt in de ‘mindset’ van het Trump-regime de komende decennia de strijd om de wereldheerschappij ‘op leven en dood’ gevoerd: militair, technologisch en economisch. De VS willen de groeiende macht van China overal waar ze dat maar kunnen breken. En in die strategie passen drie "projecten" die tot revolutionaire veranderingen in de geopolitieke relaties tussen staten zullen leiden:

1. Het eigen politieke systeem van de VS zal autocratischer en intoleranter worden, waarbij degenen die de nieuwe Trump-koers bekritiseren effectief worden uitgeschakeld. In dat kader zullen o.a. het ambtenarenapparaat en de legertop worden gezuiverd. De deelname aan multilaterale organisaties zal worden afgebouwd, evenals de buitenlandse hulp die niet direct de VS-belangen dient, zoals o.a. de hulp aan onderwijs-, voedsel- en gezondheidsprojecten . 
2. Rusland moet uit het Chinese kamp worden getrokken en op termijn de nieuwe strategische partner van de VS worden. Daarom zullen de sancties worden opgeheven, moet Poetin weer een gerespecteerde vriend op het wereldtoneel worden en moet Oekraïne genoegen nemen met een afgedwongen ‘vrede’, waarna Rusland de tijd kan kopen, waarin zij haar defensie weer kan opbouwen en gereed maken voor een volgende oorlog. 
3. Europa speelt in de Trump-doctrine geen strategische rol meer en dient hooguit als afzetmarkt voor Amerikaanse producten, m.n. wapens, olie, gas en auto’s.  Hij ziet Europa als een verzameling landen die niet voor haar eigen verdediging wil betalen, maar wel parasiteert op de VS. Dat kost de VS teveel soldaten, materieel en defensiegeld, wat ten koste gaat van de gevechtskracht in de Pacific. De kans dat VS de NAVO op termijn verlaat of op een veel lager niveau mee blijft doen, wordt door experts dan ook als aanzienlijk ingeschat. Dan voelt immers de nieuwe VS-vriend Poetin zich ook minder bedreigd. Verder zullen vooral de Poetin-vriendelijke rechts-populisten in Europa door Trump cs worden gesteund. Zo dragen de VS fors bij aan de ondermijning van de Europese democratieën. 

Door deze geopolitieke heroriëntatie van de VS wordt Europa nu van alle kanten als een weerloze prooi bedreigd. Door China op het terrein van de handel, door Rusland via hybride oorlogsacties en nu dus ook door de VS dat dreigt met economische straffen, hoge handelstarieven en het opzeggen van artikel 5 van het NAVO-verdrag, waardoor Europa tegenover Rusland geen afschrikkingspotentie meer heeft. Hoe moeten we ons tegen al die bedreigingen verdedigen? Niet door zielig te pruilen of angstig naar de pijpen van de Trump-administratie te dansen.

We hebben nu de keuze tussen het allemaal maar laten gebeuren of keihard terugvechten. We kunnen ons als EU-landen uit elkaar laten spelen en zo een decadente vazal van de grootmacht Amerika worden, niet méér dan een invloedssfeer. Maar we kunnen ook alles op alles zetten om als Europa zelf full swing machtspolitiek te gaan bedrijven. Dus niet meer slijmen met Trump en zijn regime, maar er even assertief en agressief tegenaan gaan als hij. Maar dat kan Europa alleen geloofwaardig doen als zij zichzelf economisch, technologisch en militair zo sterk maakt dat de andere machtsblokken niet meer om ons heen kunnen.

Een geloofwaardige Europese supermacht kunnen we alleen worden als de EU-landen nu als één blok gaan opereren en investeren in hun defensie, vitale economische sectoren, financiële markten en nieuwe technologieën. En door het uniformeren en/of verminderen van overbodige regels. We zullen het gezever over de vraag maatregelen wel links of rechts genoeg zijn moeten staken. Het gaat nu in eerste instantie om een omvangrijk maatregelenpakket voor de korte en lange termijn dat effectief en efficiënt bijdraagt aan het grote doel: een supermacht worden, die kan concurreren met de VS en China en met voldoende afschrikkingspotentieel om Russische agressie op voorhand te ontmoedigen. Met een consumentenmarkt van 450 miljoen burgers, een hoogopgeleide bevolking, talloze technologisch vooroplopende bedrijven, hoogwaardige voorzieningen en een uiterst betrouwbaar en rechtvaardig rechtssysteem hebben we in beginsel een zeer kansrijke uitgangssituatie. 

Wat Trump en zijn kornuiten de afgelopen weken hebben gedaan betekent zowel het einde van een 80-jarig tijdperk, de Pax- Americana, als het begin van een nieuw tijdperk, waarin de VS niet alleen Oekraïne, maar ook Europa in de steek zal laten en met Rusland gemene zaak gaat maken. Als Europa wil overleven in de machtsstrijd met China en de VS zal zij zich moeten transformeren tot een economische en militaire supermacht.

11.   Stoïcisme als overlevingsmechanisme in een gevaarlijke en wrede wereld?

Ja, en toen lag er half december weer een stapel Wereld-Natuur-Fonds-kaarten op de eettafel waarmee we familie en vrienden een vrolijke kerst en een gelukkig nieuwjaar zouden wensen. We doen het al sinds mensenheugenis. Is het een mooie traditie of een plichtmatig gebeuren dat je net zo goed kunt vervangen door een mailtje of een appje?

Wij van de 75-plus-brigade vinden nog steeds het eerste, maar of we het volhouden is nog maar de vraag. Want wat moet je er in hemelsnaam nog voor een 'betekenisvolle boodschap’ bijschrijven. Je beperken tot “een goed en gezond 2025” is weliswaar gemeend, maar wel kaal en ook een beetje cliché. Maar met welke originele en/of opbeurende woorden moet je anderen dan wel naar het nieuwe jaar ‘begeleiden’?

Wat voor soort geluk en plezier moet je je naasten, die het vaak zelf best goed hebben, toewensen voor een jaar waarvan je nu al zeker weet dat het leed van de wereld elke dag weer met bakken tegelijk op ons afkomt? Een jaar waarvan je ook kunt voorspellen dat het in eigen land en waar ook ter wereld met zoveel mafkezen aan het roer alleen maar slechter, gevaarlijker en ellendiger wordt. Dan kun je iedereen wel een ‘gelukkig nieuwjaar’ wensen, maar wat zegt het? Wordt het onderhand niet een wat leeg, bijna cynisch mantra? Want iedereen met een beetje inlevingsvermogen wordt natuurlijk niet persé gelukkig als hij hoort, leest en ziet hoe er drie uur, of nog minder, vliegen hier vandaan gemoord en vernietigd wordt. Je wordt er elke keer weer vooral droevig van of razend over.

Maar ook roepen al die verontrustende verhalen en akelige beelden gevoelens op van opperste vervreemding…vanuit je eigen luxe situatie laat je dit alles op je inwerken, maar je bent de facto geen onderdeel meer van die echte wereld en van die echte mensen met wie het niet-goed of zelfs heel-slecht gaat. Je zit erbij en kijkt ernaar. Je voelt je machteloos. Ja, maar wel 'gelukkig nieuwjaar gewenst' jij. Zou het? Kan het? Ja, waarom niet...wij hebben toch genoeg momenten waarop we genieten van het leven en ons laven aan mooie cultuur, goede boeken, fijne muziek en interessante gesprekken? Nou dan. Wegkijken is toch ook een optie?  

Maar hoe blijf je mentaal overeind in zo’n wrede en gevaarlijke (externe) wereld die je meestal van grote afstand, maar tegelijkertijd ook weer zo dichtbij, als toeschouwer gadeslaat? Hoe voorkom je dat je er depri van wordt? Of blijft hangen in een hevige staat van boosheid? Of misschien nog wel erger: hoe voorkom je dat je er onverschillig of cynisch van wordt? Hoe gaat het doorsnee brein hiermee om?

Dan heb je misschien toch wel mazzel als je over een brein beschikt dat automatisch gaat zoeken naar een bruikbaar overlevingsmechanisme. Een mechanisme waarbij je wél het vermogen houdt om je boos te maken over de politieke dwazen en droevig te worden van het leed van die talloze pech-hebbers, maar ook een mechanisme dat die negatieve emoties en nare stemmingen op enig moment kan begrenzen…uit zelfbehoud. Omdat niemand er beter van wordt als jij wegzakt in een verlammend negativisme. In een eerder stukje haalde ik hiervoor de Stoïcijnen van stal en vatte hun redeneringen samen om onze onlustgevoelens over de kommervolle momenten in het bestaan van onze medemens (of onszelf) hanteerbaar te maken. 

M.b.v. de rationele raadgevingen van de Stoïcijnen kun je je gewoon blijven engageren met en opwinden over alles wat er verkeerd gaat in de kleine en grote wereld, maar tegelijkertijd je eigen onlustgevoelens daarover in een relativerende context plaatsen. Je bagatelliseert daarmee niet de rampen die er gaande zijn of nog komen en ook niet de ellende van de slachtoffers, maar je kanaliseert je gevoelens daarover naar rustiger vaarwater. Het zijn vooral adviezen voor hervinden van een goed gemoed in elk situatie.

Zie de multi-interpretabele Stoïcijnse filosofie als een gereedschapskist waaruit je selectief datgene kunt pikken waar je je voordeel mee kunt doen bij het begrijpen van en omgaan met de medemens en onszelf: misschien wel de nuttigste functie van veel filosofische verhandelingen. Helaas lukte het me niet om de Stoïcijnse boodschap op een nieuwjaarskaartje samen te vatten. Dus dan maar even via dit stukje.

12.  Hoe de pubertijd een beetje harmonieus door te komen? Gewoon de feiten subtiel inkleuren.

Mijn ouders waren, ik kan er niets anders van maken, voor mij de beste ouders die ik me als kind kon wensen. Althans, ik zou niet weten, ook niet met de kennis van nu, wat ze nog beter hadden moeten doen. Het waren geen beknotters van mijn vrijheid, geen zeikerds, geen ‘pietjes precies’ en zeker geen gelovigen in wat voor leer dan ook, wat op zich al een geweldige zegen is voor kinderen. Als je ergens mee zat, kon je bij hen terecht zonder dat je bang hoefde te zijn voor een cynisch, minachtend of hatelijk oordeel. Ze waren zorgzaam, liefdevol, vrolijk en stimulerend. Ze brachten ons zonder dat te benoemen normen en waarden bij, die ik, zeker weten, niet altijd gepraktiseerd heb, maar waar ik een leven lang profijt van heb gehad. Ze waren nooit dwingend voorschrijvend, maar eerder adviserend en lieten me tot op grote hoogte vrij in van alles en nog wat. En dat alles deden ze als relatieve jonkies zonder enige pedagogische bagage. Mooi. Mooi. Mazzel. Mazzel. Ik had het zelf nooit gekund. Op hun leeftijd niet. Later niet. Nu niet.

Maar toch…om onze relatie goed te houden heb ik er zelf ook het nodige in moeten investeren. Want toen ik rond m’n twaalfde naar de HBS ging en voorzichtig, stap voor stap, buiten de eigen wijk en het eigen milieu kwam, kwamen er van hun kant vragen, opmerkingen en waarschuwingen waar ik me soms aan ging ergeren. Die ergernis had, achteraf gezien, niet zozeer met hun goed bedoelde bezorgdheid te maken, maar vooral met mijn recalcitrante puberbrein. De punten die zij meenden te moeten maakten “voor mijn eigen bestwil”, ervoer ik al snel als een “ongewenste inmenging in mijn dagelijkse doen en laten”. Het inzicht dat mijn impulsieve reacties meestal niet redelijke waren, had ik toen nog niet. Maar hoe hou je de relatie dan toch “werkbaar” of “leefbaar”?

Ik kwam op deze herinnering na een stukje in NRC van vandaag over een nieuw BNNVARA-programma Pubers, dat ik zelf niet had gezien. Er blijkt te worden ‘aangetoond’ dat het tienerbrein meestal chaotisch, rommelig, verwarrend, vergeetachtig, opstandig, brutaal en hormonaal acteert. Waardoor de meeste pubers alles beter menen te weten dan hun ouders. Deze “onhebbelijkheden” kun je de eigenaren van die zich ontwikkelende breintjes moeilijk kwalijk nemen, want zij kregen die 1.5 kilo neuronen en synapsen ook maar mee van hun ouders, die daar zelf ook weer niets aan konden doen. De ervaringen die in het programma worden beschreven hebben met terugwerkende kracht sterk bevestigd dat het voor mijn levensgeluk de perfecte keuze was om nooit kinderen te willen hebben. Wij zijn elkaar bespaard gebleven.

Wat ik ook een interessante observatie in NRC-stukje vond, is dat duidelijk werd: ,,dat het gedrag van sommige ouders in Pubers minstens zo onredelijk is als dat van de pubers zelf. Ze houden digitaal dagelijks de aanwezigheid en cijfers van hun kroost in de gaten, nemen aan het ontbijt alle aankomende toetsen met ze door en bellen boos op als hun kind na schooltijd op een bankje blijft hangen met een vriendin – je hoeft geen tiener te zijn om te griezelen van zo veel controledwang.”

Vreselijk, met zulke ouders had ik het nog geen maand uitgehouden. Gelukkig heersten mijn ouders niet over mijn schoolleven. En ze bemoeiden zich ook niet storend met mijn sociale leven. Ze werden niet snel boos en ik kon op zich alles met ze bespreken, maar wilde ik dat ook? Tot op zekere hoogte en op mijn manier. Ze stelden vaak de normale "belangstellende vragen” waar mijn puberbrein zich al snel aan ergerde, ook omdat mijn eerlijke antwoorden dan weer nieuwe vragen opriepen. Vond ik toen soms tamelijk "vermoeiend".

Maar op den duur wist ik precies hoe ik met die vragen om moest gaan. Mijn basishouding werd: nooit iets vertellen waardoor ze zich zorgen over mij zouden kunnen gaan maken. Punt. Zo min mogelijk echt liegen, maar sommige dingen gewoon niet vertellen of iets anders inkleuren. Niet te expliciet worden over proefwerken, schoolfeesten, spijbelen, biljarten in cafés in tussenuren, clandestien werken in kaaspakhuizen, meisjes, vrienden, drankgebruik of diepste gedachten.

Ik vertelde zoveel als relevant was over de leuke ervaringen, maar zouden zij echt gelukkiger zijn geworden als ik ook de risicovolle experimenten en gebruikelijke malheur in die puberperiode gedetailleerd had uitgespeld en zou ik me dan beter hebben gevoeld door hun bezorgde reacties en slapeloze nachten?

Nee. Nee. Mijn aanpak was toen evident een win-win-aanpak. En nog steeds is het niet zelden een modus operandi die zowel goede sociale relaties als de wereldvrede kan bevorderen: wees terughoudend met informatie of eerlijkheid die ergernis of grote bezorgdheid kan opwekken, ga zodanig diplomatiek met potentiële conflictpunten om, dat betrokken partijen in hun waarde worden gelaten en voldoende comfort krijgen om niet te escaleren. Mijn ouders hebben mede vanwege die werkwijze altijd het idee gehad dat het meestentijds allemaal wel goed met me ging, wat ook zo was, en ze zijn daar, geloof ik, meestal nooit in teleurgesteld. 

Aan gesprekken in die periode thuis overigens geen gebrek. Zo waren er tal van onderwerpen waar mijn pa en ik een gezamenlijke belangstelling voor hadden en veel over spraken, zoals over de boeken die hij graag las en waar hij mooi over kon vertellen, over de Tweede Wereldoorlog, over politiek en over voetbal. Maar toen ik in 1970 het ouderlijk huis in goede harmonie verliet, kon ik die benadering van het gedoseerd vertellen van “de waarheid” wel stap voor stap afbouwen. Om uiteindelijk uit te komen bij gesprekken waarin je preciezer kunt uitleggen wat je bezighoudt of is overkomen zonder dat je bang hoeft te zijn dat de ander daarvan in de stress schiet.

Had ik mijn pa en ma in die pubertijd anders moeten benaderen? Had ik het spel eerlijker moeten spelen? Ik kan mij daar weinig bij voorstellen. Mijn ouders hebben toen door mijn werkwijze weinig last gehad van een irritante puber en ik kon dus gewoon mijn goddelijke gang kon gaan zonder dagelijks met elkaar overhoop te liggen. Hun begrijpelijke reacties als ik alles eerlijk had verteld, had misschien wel  voor onplezierige ruzie-momenten gezorgd. En misschien zelfs voor verwijdering....en waarom zou je zo'n risico nemen? Ook achteraf gezien was die pubertijdperiode te mooi om te laten verzieken door zinloze schijngevechten die nergens toe hadden gediend.

13.   Staat de Russische economie nu op omvallen of kan Poetin de oorlog nog lang volhouden?

Verleden jaar volgende ik een collegereeks van Hans van Koningsbrugge, hoogleraar moderne Russische geschiedenis aan de RUG. Een ‘grote meneer’ op zijn vakgebied. Naast zijn 'bezigheden' in Groningen is hij adviseur van onze veiligheidsdiensten en docent op Clingendael en heeft vele contacten op 'hoog niveau' in Rusland. De colleges waren dan ook inhoudelijk sterk en met boeiende anekdotes en humor doorspekt. Maar hij is geen econoom en soms dacht je bij zijn analyses van de Russische economie wel eens: zou Rusland er echt zo slecht voorstaan of is het ook een beetje 'wensdenken' en selectief shoppen in de statistieken? Maar na zo'n twijfelmoment vond ik toch altijd: hij is te integer om ons bewust een bepaalde richting op te sturen...waarom zou ie? 

Toen hij ons, met cijfer-sheets ondersteund, vertelde over de snel afnemende slagkracht van de Russische economie was de rode lijn in zijn verhaal altijd: de Russische geld- en goudvoorraden slinken in rap tempo, de exporten lopen dramatisch terug, de sancties gaan hun tol eisen, de begrotingen moeten met kunst-en-vliegwerk sluitend worden gemaakt, wat niet lang meer vol te houden is, Poetin kan een fatale economische neergang niet voorkomen en dus is zijn “speciale operatie” in Oekraïne op den duur niet vol te houden. ,,Goed nieuws voor Oekraïne” zei ie er dan altijd bij.

Dit verhaal kwam ook nogal eens terug in zijn wekelijkse krantencolumns. Hij was daar ook vrij stellig in en deed vaak wat cynisch over vakbroeders die er anders over dachten en minder “optimistisch” waren over het in elkaar klappen van de Russische economie. ,,Die ouwehoerden maar wat." Maar hoe kijken die andere deskundigen hier tegenwoordig tegenaan? In diverse kranten heb ik het afgelopen half jaar artikelen van economische insiders gelezen die inhoudelijk haaks stonden op de analyse en voorspellingen van van Koningsbrugge. 

Zo stond in NRC kortgeleden een interessante analyse waar van Koningsbrugge niet 'blij' mee zal zijn. In het stuk komt Janis Kluge aan het woord, econoom en Rusland-expert bij de Duitse denktank "Stiftung für Wissenschaft und Politik". Kluge is een mannetje dat de Russische begroting van binnen en buiten kent. Wat valt er zoal uit dit NRC-artikel te leren?

1. De prijzen in Rusland stijgen weliswaar stevig, de roebel is tov de dollar fors in waarde gedaald en stagflatie dient zich aan, maar de Russische economie staat er, ondanks de oorlog en de sancties, helemaal niet zo slecht voor, integendeel, haar slagkracht is nog behoorlijk sterk en Poetin kan de oorlogsinspanningen nog lang volhouden. Poetin heeft genoeg financiële en politieke middelen om de Russische economie draaiende te houden.
2. Sinds de invasie van Oekraïne, begin 2022, heeft de Russische economie een wervelende en voor velen onverwachte groei doorgemaakt. Investeringen in de defensie-industrie gaven de arbeidsmarkt een boost, de salarissen stegen en de gemiddelde Rus werd rijker en rijker. 
3. Voor veel Russen waren de afgelopen twee jaar in economisch opzicht misschien wel de beste tijd van hun leven….hoewel dat nu wel minder gaat worden
4. Wat de roebelval betreft is er weinig reden tot zorg, omdat waarschijnlijk snel genoeg nieuwe mechanismen worden gevonden om betalingen voor energie mogelijk te maken.
5. Ondanks de alarmerende – in westerse media soms jubelende – mediaberichten is een crisis in de Russische economie volgens de meeste experts nog ver te zoeken.
6. Tenzij er iets onverwachts gebeurt, zoals een fikse daling van de olieprijs, kan Poetin economische verslechtering gemakkelijk accepteren. Hij is niet afhankelijk van de publieke opinie. Hij heeft bovendien genoeg pressiemiddelen achter de hand om critici de mond te snoeren.”
7. Volgens Kluge heeft Poetin nog voldoende middelen om de oorlogseconomie gaande te houden. „Hij kan harder ingrijpen dan tot nog toe, bijvoorbeeld door arbeiders of machines van de ene naar de andere sector te verplaatsen. Zover is hij nog niet gegaan. Wat dat betreft heeft Rusland nog geen echte oorlogseconomie.”
8. Rusland is weliswaar overgegaan op een oorlogseconomie, maar is in een aantal opzichten ook een markteconomie gebleven, dat maakt het flexibel en zelfs redelijk efficiënt
9. Er moet iets geks gebeuren wil Poetin zijn militaire strategie om economische redenen veranderen. De overheidsschuld is laag en financieel kan Rusland nog jaren voort.
10. Wat wel een groot probleem gaat worden: voldoende mensen beschikbaar krijgen voor het leger en voor de economische sectoren die voor het militair-industrieel complex relevant zijn. Oorzaken: het grote aantal oorlogsslachtoffers (doden en gewonden) en…redelijk bizar...de Russische bevolking van 20 tot 65 jaar krimpt jaarlijks met 1 miljoen mensen!!!?

Van Koningsbruggge en Kluge zijn twee Rusland-experts die de slagkracht van de Russische economie totaal verschillend inschatten en daarmee komen ze ook tot geheel verschillende conclusies als het er om gaat hoe lang Rusland de oorlog tegen Oekraïne nog kan volhouden. Dus dan kijk je reikhalzend uit naar de volgende deskundige. En dan komen we terecht bij George Barros, een expert op het gebied van Rusland en Oekraïne.

Barros is gespecialiseerd in Russische hybride dreigingen, met een bijzondere focus op Oekraïne, Wit-Rusland en het bredere Europese commandogebied. Barros heeft brede erkenning gekregen voor zijn analyses en inzichten in militaire en geopolitieke ontwikkelingen in Oost-Europa. Hij levert strategische analyses die beleidsmakers en het publiek informeren over de militaire strategieën van Rusland en het voortdurende conflict in Oekraïne. Zijn bijdragen zijn cruciaal voor het begrip van de implicaties van de evoluerende situatie in Oost-Europa.

In NRC vatte Barros zijn visie laatst samen in het statement: “Rusland is helemaal niet in de positie om concessies te eisen van Oekraïne of het Westen”. Dat is duidelijke taal, die Barros toelicht met de volgende statements:

1. Moskou heeft al maanden het initiatief op het slagveld. Maar de terreinwinst is minimaal en de verliezen zijn zo groot dat Poetin uiteindelijk concessies zal moeten doen, niet Oekraïne. Als je de oorlogskaart analyseert, zie je dat Russische soldaten sterven voor de verovering van akkers en dorpjes in de Donbas. De Russische strijdkrachten verliezen in Oekraïne gemiddeld zo’n 30.000 soldaten per maand. De afgelopen periode ligt dat dichter bij 45.000 tot 50.000 per maand. Dat is niet lang meer vol te houden.

1. De veronderstelling dat de Russische oorlogsmachine van geen wijken weet en kan putten uit bronnen die nooit opraken en dat Vladimir Poetin daardoor een sterke positie heeft bij eventuele onderhandelingen is nergens op gebaseerd. Als je alle indicatoren over de staat van de Russische economie verzamelt, de demografische situatie en het onvermogen van hun defensie-industrie om de operaties in het huidige tempo voort te zetten, dan is dat onhoudbaar
2. De realiteit is dat Rusland – de krijgsmacht, de economie, de bevolking – op zijn tandvlees loopt en dat Rusland dit niet langer dan zes tot acht maanden in dit tempo kan volhouden. Ondertussen wil Poetin ons doen geloven dat de landkaart verandert en dat een Russische overwinning onvermijdelijk is. Dat werkt blijkbaar bij sommige analisten.
3. Poetin hij nooit had gepland een langdurige oorlog te voeren. „Binnen 18 tot 24 maanden komen er productieproblemen van een strategisch niveau, die Rusland keihard zullen raken en die zeer grote beslissingen vereisen. Wat Poetin nu doet, is het tempo van zijn operaties verhogen om onder analisten en beleidsmakers in het Westen de indruk te wekken dat Rusland de oorlog gaat winnen, en dat we daarom allemaal moeten proberen een uitweg te vinden om dit conflict te beëindigen.
4. De snelheid waarmee Rusland verliezen lijdt in het oosten van Oekraïne is rampzalig. Mensen zijn enigszins gevoelloos geworden voor hoe catastrofaal die verliezen zijn, maar het is volkomen onhoudbaar. . En daar ben ik steeds zekerder van geworden.” 
5. De westerse analyses over een ‘snelle opmars’ zijn overdreven. Als je de cijfers vergelijkt met wat de norm zou moeten zijn in een moderne gemechaniseerde oorlog, zijn de Russische prestaties abominabel. Zet de terreinwinst af tegen de verliezen. Wat Rusland doet, heeft niets te maken met tactisch vernuft, het gaat om massa. Poetin maakt het niets uit. Hij kiest er doelbewust voor de Russische gevechtskracht en de economie op te offeren voor terreinwinst. Rusland verliest gemiddeld 53 soldaten per veroverde vierkante kilometer – kolossaal.
6. De reden dat Rusland kan doorvechten is dat ze hun voorraad militaire voertuigen uit de Sovjet-erfenis opbranden, niet omdat de industrie die voertuigen nu bouwt. Eind 2025 bereiken die Sovjet-voorraden een kritiek niveau. Dat zal Moskou dwingen tot andere tactieken, met infanteristen in plaats van tanks. Dat werkt niet alleen vertragend, het zal ook hun verliezen verder vergroten.
7. Tot nu toe vangen ze dat op door de lonen te blijven verhogen, waardoor ze de laatste twee jaar zo’n 30.000 nieuwe soldaten per maand konden rekruteren. Maar we hebben al een gouverneur gezien die Moskou heeft gevraagd de quota te verlagen voor de levering van soldaten door zijn regio. De salarissen stijgen omdat steeds minder mannen zich melden. De inzet van Noord-Koreanen en het ronselen van Houthi’s uit Jemen zijn pogingen van het Kremlin om alternatieve bronnen aan te boren. Met dit tempo van verliezen is het niet de vraag óf Poetin een nieuwe mobilisatie moet afkondigen, maar wanneer.”
8. Uit vertrouwelijke rapporten van de geheime dienst blijkt dat de Russische economie zo’n vijf miljoen arbeidskrachten tekort komt. Je kunt niet dienen in het leger en tegelijk werken. Er is een enorme druk op de economie ontstaan, ook door de vele oorlogsslachtoffers en de uittocht van mannen bij de eerste mobilisatieronde.
9. Barros boodschap: er is geen enkele reden voor Oekraïne om ook maar een duimbreed toe te geven aan Poetin, of concessies te doen om de oorlog te beëindigen. Eerder andersom

Van de drie hier besproken deskundigen vinden er dus twee dat Rusland deze oorlog niet veel langer kan volhouden: te weinig materieel, te weinig kanonnenvoer, te weinig arbeidskrachten en te weinig economische slagkracht. Poetin bluft met zijn sterke economie en symbolische terreinwinst en kan alleen dreigen met grotere vernietiging. Maar als wij Oekraïne gewoon in staat stellen de strijd nog geruime tijd vol te houden, dan kan het Poetin-regime zomaar imploderen.

Wie gaat er gelijk uiteindelijk krijgen? De tijd zal het leren, is dan het geëigende cliché. Het is niet voor niets dat Karl Popper geschiedenis  geen “echte wetenschap" vond. Historici kunnen alleen voorspellingen doen over gebeurtenissen die al hebben plaatsgevonden, was zijn grap. Maar voorspellingen over wat er nog gáát gebeuren, dat is voorbehouden aan de exacte ("echte") wetenschappen, zoals natuurkunde en scheikunde.

Maar of ie nu wel of geen gelijk krijgt met zijn voorspellingen, toch blijft van Koningsbrugge een toppertje dat geweldig college geeft en zijn nek durft uit te steken.

14.    Dat politici te weinig luisteren naar de burgers en ze niet serieus nemen is gevaarlijke framing.

René Couperus, auteur van Atlas van afgehaakt Nederland, legde laatst in het Dagblad van Noorden uit waarom er steeds meer burgers zijn ‘afgehaakt’. Alvorens op die uitleg in te gaan: klopt het echt, zoals hij beweerde, dat er steeds meer ‘afgehaakten’ bijkomen? Lijkt me niet. In 1998 was de opkomst bij de landelijke verkiezingen 73.3%. Maar in 2023 ging 78.6% naar de stembus. Er haakt dus maar een heel klein percentage af, maar dan aantal is t.o.v. 25 jaar geleden alleen maar gedaald.

Maar misschien bedoelde Couperus met de ‘afgehaakten’ de burgers die op rechts-populistische partijen zijn gaan stemmen. Dat was verleden jaar ca 25%, veel te veel natuurlijk, maar als hij dat de ‘afgehaakten’ noemt, dan bedoelt hij daar dus de burgers mee die extreem gaan, omdat ze geen trek meer hebben in politici die kiezen voor de redelijke, rationele en haalbare oplossingen voor serieuze problemen. Couperus lijkt die extreme keuzes van kiezers wel te begrijpen. Het resultaat van dat begrip zien we bij dit voortmodderende kabinet Schoof. Het ‘kabinet van de afgehaakten’ zoals hij het noemt. 

Couperus beweert dat die ‘afgehaakten’ het vertrouwen in de politiek verloren hebben, omdat de gevestigde partijen op belangrijke onderwerpen niet geleverd hebben. Ze hebben b.v. te weinig gedaan aan de bestaansonzekerheid, de migratie en het toekomstperspectief voor de boeren. Maar als het klopt wat Couperus beweert, dan moeten al die ‘afgehaakten’ die nu massaal dit kabinet mogelijk hebben gemaakt, bij nieuwe verkiezingen ook weer massaal afhaken.

Want ook dit kabinet doet niets aan de bestaansonzekerheid en vermogensongelijkheid, integendeel, de vermogenden profiteren veel meer van de maatregelen dan de onderkant van de samenleving. Het kabinet doet niets aan de migratie, althans niets aan de arbeidsmigratie, waaronder  90% van de migranten valt, het wil alleen met symboolpolitiek en keiharde maatregelen het leven van de asielmigranten die hier al zijn nog onaangenamer maken. Dit kabinet doet niets aan de uitzichtloze positie van vele boeren, integendeel, het voert een non-beleid dat de intensieve veeboeren nog verder in de shit drukt. En het doet ook niets aan de hoge zorgkosten voor de minder draagkrachtigen, integendeel, voor hen lopen de zorgkosten alleen maar op.

Wat zullen de 'afgehaakten' van dit beleid vinden? Zullen ze bij de volgende verkiezingen nog extremer gaan stemmen? Of gaan ze, "wijzer geworden", deels weer terug naar de redelijke partijen? Maar misschien haken ze wel echt af, in de zin van 'niet meer gaan stemmen.

Wat is de oplossing van Couperus voor de politieke impasse waar we nu inzitten? ,,Neem de mensen serieus” adviseert hij...,,dus luister naar ze." Het is volgens mij een van de meest onbenullige adviezen die je politici kunt geven. Het slaat ook nergens op. Bij de overheid is de afgelopen jaren te veel hopeloos fout gegaan en de zwaksten zijn daarvan de dupe geworden, maar de meeste politici zijn dag-in-dag-uit bezig zijn om naar de kiezer te luisteren en ze serieus te nemen. Via de sociale media en de mail en in directe contacten wordt er met alle denkbare groepen en individuen gecommuniceerd. Er wordt misschien wel veel te veel geluisterd, in ieder geval veel mee dan vroeger.

De benaderbaarheid van politici is nog nooit zo groot geweest als in dit tijdsgewricht en de kloof tussen hen en de burgers was nog nooit zo klein. Je kunt politici zelfs 'staande houden', een gesprek beginnen, een persoonlijke afspraak maken....je kunt ze zelfs ongestraft uitschelden, bedreigen en in het gezicht spugen. En dat fenomeen wordt steeds erger.

Want je kunt het voor de vele boze burgers als politicus nooit goed doen. Ze willen helemaal niet dat je naar ze luistert, ze willen dat je doet wat zij zeggen dat je moet doen. Maar het probleem is nu juist dat de verschillende subgroepen van burgers allemaal iets anders willen en dat je het dus altijd voor heel wat groepen nooit goed kan doen. Hoe goed je ook luistert en hoe serieus je ze ook neemt: er zijn altijd wel groepen erg boos. 

En Couperus blaast die gevaarlijke framing van “politici die niet willen luisteren” met zijn redenering alleen maar aan. In zijn analyse zijn populisten als Wilders de enigen die luisteren en daarom krijgt hij zoveel stemmen van boze burgers. Couperus geeft hiermee geen steun aan fatsoenlijke politici die de meest urgente problemen benoemen en daar ook haalbare oplossingen bij bedenken, maar kiest blijkbaar voor politici die de burgers naar de mond praten en zich totaal niet druk maken over de uitvoerbaarheid en maatschappelijke effecten van hun ‘oplossingen’.

Bij al het begrip dat Couperus toont voor de extreem stemmende burgers, zou hij deze bozen zo nu en dan ook wel eens mogen oproepen om niet alleen te luisteren naar de populistische soundbites op sociale media, maar zich wat meer te verdiepen in de inhoud van datgene waar de redelijke partijen en politici voor staan. Meegaan in dat goedkope “ze luisteren niet”-frame is gevaarlijk, want het blaast veel wind in de zeilen van de populisten.

15.  Neil  Young en Van Morrison: oude rockers, twee fenomenen…muzikaal en fysiek: 

De recensent van de Volkskrant gaf het optreden gisteren, 1 juli 2025, van Neil Young met zijn LOVE EARTH Tour in het Groningse Stadspark vijf sterren en schreef jubelend: ,,bij het nummer Like a Hurricane weten we even niet of we dromen of dat we echt bij het mooiste rock-‘n-roll-concert in jaren zijn…Neil Young speelt in Groningen met een passie en concentratie zoals eigenlijk niemand dat kan…de magie in de lucht is bijna tastbaar.”

Als geïmponeerde bezoeker van dit geweldige muziekgebeuren kan ik het alleen maar met de recensent eens zijn. Hierover praten we over tien jaar nog. Zoals we elkaar ook nog steeds herinneren aan dat geweldige concert van de Rolling Stones op 2 juli 1999, in datzelfde Stadspark. Onvergetelijk. Maar nu weer even terug naar dat bijzondere optreden van Neil Young gisteren. W.b. de mix van nummers voor dit optreden: daar was heel goed over nagedacht. Geen vrijblijvende greep uit die honderden songs die Young inmiddels heeft geschreven, maar een repertoire dat muzikaal en inhoudelijk volkomen in balans was. Relaxte uitvoeringen van bekende songs werden afgewisseld met stevige blues en nog veel steviger, zeg maar gerust ruige gitaarrock, waarbij Young en zijn beide, ook virtuoze gitaarristen, elkaar opzweepten.

Inhoudelijk liep er een rode, maatschappijkritische draad door het repertoire: het kwaad van drugsgebruik, de vernietiging van het milieu, corruptie en het gevaar voor de vrijheid vanuit extreemrechtse politici zoals Trump, die hij in interviews meerdere malen voor fascist uitmaakte. Voor een deel is dit interpretatie achteraf, want niet zelden gingen de teksten wat verloren in het gitaargeweld. Maar veel echte Neil Young-fans herkenden elk nummer meteen en wisten dan ook exact welke tekst er gezongen werd. Ik heb dat, hoewel fan vanaf 1968, thuis moeten nazoeken. 

Het optreden van Van Morrison kun je natuurlijk geen “voorprogramma” van Neil Young noemen, want beide heren zijn van dezelfde “buitencategorie”. ‘Van The Man’ was in een uitstekende vorm, heel goed bij stem, en liet zich bijstaan door een groep swingende topmuzikanten. Het gezelschap had er echt zin in. De vaak wat sacherijnige Morrison lachte zelfs een paar keer en werd gaandeweg het concert steeds enthousiaster. Op zijn manier dan. Het swingde een uur lang als een gek.   

Ik vermoed dat een behoorlijk deel van het publiek in de dagen voorafgaand aan het concert dacht: waar zijn we aan begonnen? Niet zozeer vanwege de prijs van de kaartjes (tussen € 120 en € 150 ), maar vooral vanwege de verwachting dat de temperatuur op het festivalterrein met maar heel weinig schaduwrijke plekjes, zou oplopen op 33 graden. Die temperatuur werd zeker gehaald, maar ik heb tussen 17.00 en 22.30 niemand van de 22.000 festivalbezoekers horen klagen. Heb alleen maar vrolijke gezichten van uitbundige festivalgangers gezien. Er heerste vooral een vredige sfeer. Er werd veel gelachen en je zag overal spontane gesprekken ontstaan. Ik vermoed, zonder ook maar een begin van een wetenschappelijke onderbouwing, dat de liefhebbers van dit soort muziek optimistische niet-zeikerds zijn, wars van agressiviteit.  

Eind zestiger, begin zeventiger jaren behoorden beide fenomenen al tot mijn favoriete clubje singer-songwriters en 50 jaar later zie ik ze dan, hier in Groningen, schijnbaar niet kapot te krijgen, nog steeds op ‘the stage’ staan swingen als jonge honden….twee rockers die dit jaar 80 worden. Geen moment verslapten ze. Geen moment kreeg je het idee dat ze routineus hun klusje deden. Integendeel. Hoe hebben ze dat muzikaal en fysiek zo lang volgehouden? Gezond leven, kan niet anders.

NB  NRC 3 juli over HET concert:  ,,Wie Neil Young bezeten aan snaren ziet plukken weet: van deze strijder is er maar één. Tijdens een weergaloos spektakel walste Young als achttienjarige gitaarheld verstopt in het lijf van een oude man Groningen plat. Twee uur lang bewees Young nog lang niet over de top van zijn kunnen te zijn...van deze strijder is er maar één. Deze fanaat leeft in een compleet eigen universum waarin geen gitaarlessen, toonaarden, maatsoorten of andere belachelijke wetten bestaan. Wie daarvan een glimp mag opvangen kan alleen maar dankbaar dagenlang nagloeien."   Ook vijf sterren van NRC dus. 

16.  “Hervorm! Anders gaat Nederland eraan.”

Dit was laatst de intrigerende kop boven een stuk in NRC. In het artikel werden de recente adviezen besproken van drie gerenommeerde ‘denktanks’: het Centraal Planbureau, de Studiegroep Begrotingsruimte en de Centraal Economische Commissie. In deze clubs zitten de meest gezaghebbende experts als het gaat om houdbare overheidsfinanciën en realistisch macro-economisch beleid.

De rode lijn die door de drie studies loopt: de Nederlandse economie staat er nu nog prima voor, maar in de nabije toekomst (en die begint nú) doemen er grote problemen op, die elk volgend kabinet zal dwingen tot harde en dus impopulaire keuzes. Die impliceren onder andere 1. het fors schrappen in de overheidsuitgaven én 2. het selectief verhogen van de lasten én 3. het vlot trekken van een groot aantal urgente dossiers die te lang zijn doorgeschoven. Worden die keuzes niet gemaakt, dan loopt Nederland hopeloos vast.

Het zou van wijsheid getuigen als de analyses en aanbevelingen van onze belangrijkste adviseurs door alle redelijke partijen niet alleen worden meegenomen in hun nieuwe verkiezingsprogramma’s, maar ook tot uitdrukking komen in de verkiezingsretoriek. Ga dus geen beloftes doen, waarvan je op basis van die lastig te weerleggen ambtelijke analyses nu al zeker weet: die beloftes zijn irreëel en dus nooit na te komen.

Maar óf de regeringsfähige partijen zich veel gelegen zullen laten liggen aan die aanbevelingen die lastig aan de achterbannen zijn te verkopen, mag worden betwijfeld. Dat er forse bezuinigingen in delen van overheidsuitgaven nodig zijn, dat zal bij links niet direct in een vruchtbare voedingsbodem vallen. En dat ons belastingstelsel fundamenteel gesaneerd moet worden, o.a. door het snijden in de vele douceurtjes voor allerlei belangengroepen zal rechts niet willen horen. En dat laatste geldt ook voor de voorgestelde verschuiving van belasting op arbeid naar belasting op vermogen. Maar “vluchten kan niet meer” en heel wat heilige huisjes van links en rechts (om die termen toch nog maar even te gebruiken) zullen eraan moet geloven.

Een paar van de belangrijkste conclusies en aanbevelingen uit de studies op een rij:

1. Geconstateerd wordt dat het nu demissionaire kabinet geen grote hervormingen heeft doorgevoerd. Daardoor zijn problemen blijven liggen die Nederland op termijn zullen doen vastlopen. Klimaat vraagt om ingrijpende keuzes om de afgesproken doelen te behalen. Het overvolle stroomnet remt de energietransitie en de economische groei en vraagt om miljarden investeringen, snelle procedures en vele technische handjes, die er niet zijn. Het onopgeloste stikstofprobleem zorgt er nog altijd voor dat er weinig gebouwd kan worden. Het ingewikkelde belastingstelsel werkt niet meer en is aan een grondige hervorming toe. Defensie vraagt om heel veel meer geld, nu een nieuwe NAVO-norm is overeengekomen. En door vergrijzing lopen de kosten voor zorg en sociale zekerheid de komende jaren enorm op. Dit alles raakt mensen en bedrijven diep.

1. Het eerste en belangrijkste dossier dat aangepakt moet worden is de vergrijzing. De verhouding tussen werkenden en gepensioneerden wordt in elk geval tot ver na 2040 scheefgetrokken. Steeds minder werkenden om de noodzakelijke arbeid te verrichten en de oplopende staatsbegroting te financieren. Het vergrijzingsprobleem is daarmee een potentiële bom onder de overheidsfinanciën. Als er niet wordt ingegrepen, stijgt de staatsschuld van minder dan 50% nu naar 126% van het bbp in 2040!!

1. Hoe kan de vergrijzingsbom worden gedemonteerd? In ieder geval door de groei van de uitgaven aan de zorg en de sociale zekerheid fors te temporiseren. “Minder meer”, wat in politiek jargon “bezuinigen” wordt genoemd. Hiervoor is o.a nodig een verschuiving van de lasten op arbeid naar de lasten op consumptie, vermogen en kapitaal, waarmee de economie weerbaarder wordt gemaakt tegen de krimp van de beroepsbevolking. Ook kunnen welvarende ouderen meer bijdragen aan de kosten van de oudedagsvoorzieningen en kan de AOW-leeftijd sneller omhoog. Een nieuw kabinet hoeft niet de hele toenemende kosten voor de vergrijzing op te lossen (begroot op oplopend tot € 13 miljard p.j.), maar moet wel zijn ‘fair share’ nemen, vinden de experts.

1. Boven op de oplopende kosten voor de vergrijzing komen ook de hogere defensie-uitgaven, zoals afgesproken op de recente NAVO-top. Die zijn nog niet gedekt. Om in 2035 op de afgesproken 3,5% bbp uit te komen voor defensie, moet er nu begonnen worden met extra uitgaven, die zullen oplopen tot € 9 miljard extra in 2030 en moeten ergens vandaan komen: uit extra bezuinigingen óf hogere lasten óf een hoger begrotingstekort accepteren. (dit laatste vinden de experts overigens “minder verstandig”). Het politieke compromis zal bijna onontkoombaar uitkomen op een afgewogen mix van deze drie componenten.

1. En dan is er nog het dossier klimaat, energie en milieu. Als gevolg van de stikstofwetgeving kan er nauwelijks gebouwd worden in Nederland. Het stroomnet zit zo vol dat nieuwe bedrijven in de rij moeten voor een aansluiting. De wettelijke doelen die de overheid zich gesteld heeft om klimaatverandering tegen te gaan, zijn nog niet in beeld, ziet de studiegroep. Ook hier zijn dus forse investeringen Een betere mix van beprijzen, normeren en subsidiëren om de samenleving in de richting van een klimaatbestendige toekomst te dirigeren is dringend gewenst.

1. Er ligt volgens de adviesclubs al een opgave van € 7 miljard aan ombuigingen in de komende vier jaar. Maar daar komen nog tal van financiële opgaven bij, waaronder de verhoging van de defensie-uitgaven, de kosten van de klimaattransitie en de schrikbarend stijgende kosten van de vergrijzing. Al deze financiële lasten (een schatting kan de Studiegroep niet maken, maar het gaat waarschijnlijk om tientallen miljarden) komen boven op de 7 miljard.

1. Welke concrete maatregelen politieke partijen willen nemen om de genoemde problemen op te lossen, daar gaan de ‘denktanks’ en adviesorganen niet over. Wel wijzen ze ter inspiratie op de berg aan eerdere ambtelijke rapporten (zoals hervormingsvoorstellen voor een beter belastingstelsel) waar vooralsnog weinig mee is gedaan. Daarnaast is er recent door het ministerie van Financiën een zogenaamde ombuigingslijst gepubliceerd: een staalkaart aan bezuinigingsopties om zo geld vrij te maken voor nieuwe doelen. Dergelijke keuzemenu’s zijn er ook op fiscaal terrein opgesteld. Duidelijk wordt dat er vele miljarden zijn te schrappen zonder dat de gemiddelde Nederlander dat zal merken. Maar specifieke belangengroepen zullen hun lobbykanonnen hiertegen in stelling brengen.

1. Als het kabinet kiest voor lastenverzwaringen om de gevolgen van de vergrijzing op te vangen (of om andere kosten van te betalen, zoals de energietransitie of de defensie-inspanning), dan pleiten de experts voor het zwaarder belasten van consumptie (hogere btw), bedrijfskapitaal en privévermogen. De belastingen op arbeid zijn al relatief hoog in Nederland, dus het is onverstandig om werkenden nog zwaarder te belasten.

1. De experts wijden ook zeer kritische passages aan het Nederlandse belastingstelsel. Kabinetten beloven steeds hervormingen door te voeren, maar dat komt er maar niet van door politieke onenigheid. Zo zijn er 53 fiscale regelingen, ter waarde van maar liefst € 85 miljard per jaar (ter vergelijking: de rijksbegroting omvat € 450 miljard), die ondoelmatig zijn. Ze bestaan alleen om een voordeeltje te creëren voor de achterban van een of meerdere politieke partijen

1. De Studiegroep kraakt ook de lage inkomstenbelasting voor grootaandeelhouders van bedrijven (box 2). ,,Op dit moment wordt vooral het 'zijn' van een ondernemer gestimuleerd en niet de activiteiten van ondernemers.” Een ander kritiekpunt is de nogal willekeurige toepassing van het lage btw-tarief: ,,Verlaagde btw-tarieven worden gebruikt voor herverdeling en andere doelen waar ze eigenlijk niet geschikt voor zijn. In tijden van krapte op de arbeidsmarkt subsidiëren we nodeloos bepaalde arbeidsintensieve diensten (fietsenmakers, kappers, schoenmakers, kledingreparateurs, etc.” Al deze activiteiten kunnen gewoon naar het hoge btw-tarief, om zo geld vrij te spelen voor verlaging van de inkomstenbelasting.

Kortom: er is voor de politieke partijen en het nieuwe kabinet heel veel te kiezen als het gaat om het uitgeven, het bezuinigen en het hervormen. Maar met veel van de noodzakelijke keuzes zullen ze zich bij specifieke belangengroepen niet populair maken. Over bovengenoemde dossiers zou de verkiezingscampagne moeten gaan en dan m.n. over veiligheid/defensie, vergrijzing/zorg, stikstofreductie, woningbouw, hervorming belastingstelsel en over hoe die grote berg van noodzakelijke extra uitgaven te financieren.  Maar wedden dat fatsoenlijk rechts en het midden wederom in de val van Wilders trappen en ze elkaar gaan bevechten over de “asieltsunami”.

Bronnen: NRC, Volkskrant, Financieel Dagblad en de recente rapporten van de drie genoemde adviesorganen. 

17. Giuliano da Empoli kruipt in het brein van de Kremlinfluisteraar via zijn alter ego Vadim Baranov

Via zijn rol als strateeg, ideoloog en manipulator van de werkelijkheid was de mysterieuze Vladislav Soerkov (1964) van 2000 tot 2020 één van de meest invloedrijke (en gevaarlijkste) adviseurs van Vladimir Poetin. Hij stond symbool voor een nieuw soort macht: onzichtbaar, cynisch en ontwrichtend. Hij hielp de landelijk onbekende KGB-agent Poetin in 2000 in het zadel en werd lange tijd beschouwd als de belangrijkste ideoloog en spindoctor achter het Poetin-regime.

Hoewel Soerkov geen belangrijke formele publieke functies bekleedde, was hij lang de belangrijkste informele macht achter de machtigste man van Rusland. Vandaar zijn bijnaam: de ‘Kremlinfluisteraar’. Maar hij werd vanwege zijn opereren vanachter de schermen ook wel ‘de grijze kardinaal’ genoemd.  Zijn carrière begon hij in de reclame- en PR-wereld, werkte daarna in de bankensector, om vervolgens via de zakenman/oligarch Michail Chodorkovski in de politiek te belanden. Soerkov was de hoofdarchitect van Poetins “gesloten democratie”, een systeem waarin democratische instellingen formeel blijven bestaan, maar feitelijk onder controle staan van het Kremlin. Zijn ideeën en tactieken waren innovatief, geraffineerd en vaak cynisch.

Als ideoloog van het Poetin-regime leverde hij het intellectuele fundament voor diens autoritaire koers. Hij muntte de term “soevereine democratie”, een Russisch model van democratie dat “immuun” moest zijn voor Westerse invloeden. Daarmee rechtvaardigde hij binnenlandse repressie en buitenlandse agressie als zelfverdediging.

Soerkov was volgens de welingelichte kringen rond de Kremlin-macht ook briljant in het creëren van verwarring. Zo liet hij bijvoorbeeld nep-oppositiepartijen oprichten die gecontroleerd werden door het Kremlin, zodat echte oppositie minder opviel of verdeeld raakte. Ook stimuleerde hij propaganda waarin tegenstrijdige boodschappen werden verspreid, waardoor burgers niet meer wisten wat waar was. De waarheid beschouwde hij als volstrekt irrelevant. Elke boodschap die de macht goed uitkomt, is in zijn denkwereld ‘waar’. Trumpiaans denken dus. Soerkov speelde vanaf 2014 een belangrijke rol in het Oekraïne-conflict en was direct betrokken bij de annexatie van de Krim, de steun aan separatisten in Oost-Oekraïne en het neerhalen van de MH 17. Tot 2020 was hij Poetins speciaal adviseur voor betrekkingen met Oekraïne en de Donbas-regio.  Vanaf 2020 verdween hij grotendeels uit het publieke zicht, al duiken af en toe nog opiniestukken of interviews van hem op.

Het is deze echt bestaande Soerkov in wiens hoofd Giuliano da Empoli is gekropen in zijn politieke docu-roman  “De Kremlinfluisteraar” (2022). In dit boek heet hij Vadim Baranov.  De verteller, een onbenoemde westerse journalist, interviewt Baranov, die terugblikt op zijn leven en carrière binnen de machtsstructuren van Rusland. Het is een sterk boek geworden, zowel inhoudelijk als qua stijl en ritme. In feite is het een lange monoloog van Baranov, die zijn verhaal over zijn leven in het Kremlin vertelt, welbespraakt en met prachtige aforismen.  

Via het brein van Vadim Baranov krijgen we een inkijkje in het moderne Rusland, waar democratische instituties slechts schijn zijn en de rechtsstaat niet bestaat en waar machtsuitoefening draait om manipulatie, leugens, intimidatie en geweld. Baranov beschrijft zijn rol bij het creëren van een autoritair regime door gebruik te maken van westerse technieken uit reclame en marketing, gecombineerd met het politiek cynisme uit het totalitaire verleden. Hij vertelt over zijn bijdrage aan de opkomst van Poetin en hoe het Kremlin onder zijn invloed de politiek veranderde tot een permanente manipulatie van de beeldvorming. Met als belangrijkste strategieën: het verspreiden van tegenstrijdige informatie, het opbouwen van vijandbeelden en het bewust inzetten van chaos, verwarring en instabiliteit. Want als mensen niets meer zeker weten en zich onzeker voelen, vragen ze vanzelf naar de “sterke leider”. Duidelijk wordt dat het Poetin-regime vooral wordt gedreven door machtsdenken en het verwerven van zoveel mogelijk rijkdom.

Baranov komt uit het boek naar voren als een complexe persoonlijkheid: intelligent, kunstzinnig, manipulatief, boosaardig, cynisch en gewetenloos.  Het is ook het portret van een man die zijn ziel aan de duivel heeft verkocht. Ondanks zijn succes komt hij over als verbitterd. Hij lijkt te beseffen dat hij bijgedragen heeft aan veel geweld tegen burgers, moord op grote schaal, oorlog en aan de ondermijning van waarheid. Maar zou hij zich ooit serieus afvragen wat daarvoor de prijs is die hij moet betalen qua gewetenswroeging? Kan het me niet voorstellen.

De voormalige adviseur van diverse politieke leiders, Giuliano da Empoli, weet op aansprekende wijze feit en fictie te mengen. Hoewel het boek leest als een roman, komen er vele reële gebeurtenissen en bestaande figuren aan de orde. Daarmee is De Kremlinfluisteraar niet alleen een fascinerend portret van een man en een regime, maar ook een scherpe reflectie op de staat van de hedendaagse politiek en de macht van beeldvorming.

De Kremlinfluisteraar is een goed, maar ook verontrustend boek over hoe autocratische leiders en hun cynische entourage samen met mediatycoons en techmiljardairs een nieuw soort dictatuur kunnen vormen. Dit boek levert daarmee een even sterke bijdrage aan het debat over de ondermijning van de democratie en rechtstaat in het Westen als zijn net uitgekomen essay “het uur van de wolven”. (jv)

18. Vanuit de heup schieten op ondernemers of ambtenaren: blijkbaar lucht dat op.

In bepaalde kringen is het bijna vanzelfsprekend om te schimpen op ondernemers. Daar wordt dan de opvatting geventileerd dat de meeste ondernemers, of op z’n minst een groot deel van hen, gewoon niet deugt, want ….ze vervuilen het milieu…ze zijn verantwoordelijk voor de klimaatcrisis…ze buiten hun arbeiders uit…ze denken alleen aan vette winsten…ze lappen waar mogelijk overheidsregels aan hun laars en/of proberen zoveel mogelijk de belastingen te tillen.

Dit soort negatieve stereotypen zijn zelden gebaseerd op evenwichtige empirische observaties of rationeel denkwerk. In het beste geval zijn het vooroordelen die in de loop van de tijd zijn ontstaan door verhalen over ‘foute’ bedrijven die echt niet deugden te veralgemeniseren naar de hele groep ondernemers. Misschien ook hebben de bashers persoonlijk slechte ervaringen als werknemers bij bedrijven en denken dan dat de meeste ondernemers wel net zo zullen zijn. En als je dan in die bubbel zit waarin er vooral zó over ondernemers wordt gesproken, ben je ook niet meer ontvankelijk voor een meer genuanceerd oordeel over die geminachte groep. De onderbuik vertroebelt vaak het zicht op de werkelijkheid. 

Er zijn ook kringen waarin het 'goed gebruik' is om neer te kijken op ambtenaren. De vooroordelen zijn doorgaans wat sleets en van alle tijden: als je in het bedrijfsleven niet mee kunt komen, kun je altijd nog ambtenaar worden want daar leggen ze de lat veel lager, als er al een lat is.... die ambtenaren weten gewoon erg weinig van wat er in de echte samenleving gebeurt..... ze bedenken vanachter hun bureau vooral plannetjes die niet werken...als je geen zin hebt om hard te werken, dan is ambtenaar de baan die bij je past..... het zijn vooral uit-de-neus-vreters die zich op hun werk vervelen en daarom bezig zijn om de hard werkende burgers en ondernemers met hun regels dwars te zitten. Zo kan ik nog wel even doorgaan.

Net zoals bij het bashen van ondernemers zijn ook deze vooroordelen over ambtenaren zelden gebaseerd op evenwichtige observaties van hoe het echt toegaat in overheidsorganisaties. Die negatieve stereotypen zijn er niet zelden al met de paplepel ingegoten. Hier is ook niets meer aan te doen. Tegenspreken is zinloos. En als je in je eigen ondernemersbubbel vooral hoort dat die ambtenaren een hindermacht vormen die bedrijven aan onnodige regels bindt en dat die vele ambtenaren ontiegelijk veel belastinggeld kosten, dan ga je je daar vanzelf aan ergeren, want, zo zal de redenering zijn: al die luie stoelklevers gaan ten koste van mijn bedrijfswinst.

Waarschijnlijk zijn ook die de negatieve opvattingen over ambtenaren terug te voeren tot een aantal slechte persoonlijke ervaringen met overheidsdienaren die dan veralgemeniseerd worden tot een ongenuanceerd oordeel over het hele ambtenarenapparaat.

Kun je zulke opvattingen de verkondigers ervan kwalijk nemen? Niet echt. Ze bedoelen het vast niet zo kwetsend, maar weten gewoon niet beter, en willen misschien ook wel niet beter weten. Zo werken selectieve waarneming en beeldvorming nu eenmaal. Niet alleen bij ambtenaren en ondernemers, maar ook bij andere populaire zondebokken, zoals asielzoekers, migranten, Joden of moslims. En wie zo'n stigmatiserend beeld ontkent of nuanceert, wordt wat meewarig aangehoord of agressief bejegend. 

Dat de meeste ondernemers op integere wijze hun stinkende best doen om producten en diensten te leveren waaraan een maatschappelijke behoefte is, dringt vaak niet tot de breinen van de ondernemer-bashers door. Eigenlijk hebben ze totaal geen benul van wat ondernemers allemaal moeten doen om hun bedrijf succesvol te maken en te houden.

Maar dat geldt in even sterke mate ook voor de ambtenaren-bashers. Ze hebben vaak geen idee van de wijze waarop professionele ambtenaren samen met hun politieke bestuurders proberen de publieke diensten dag-in-dag-uit zo goed mogelijk te laten functioneren. Toch verwachten de meeste burgers via de politieke gremia van de overheid dat zij een breed scala aan taken uitvoert. En dat gebeurt dus ook. Ze zetten zich in voor het mooier maken van de leef-, woon- en werkomgeving en het goed laten functioneren van de samenleving in al haar onderdelen. Ze maken plannen en bedenken projecten op terreinen als natuurbehoud, de biodiversiteit, de waterkwaliteit, de inrichting van steden en dorpen, de infrastructuur en het ov, de randvoorwaarden om bedrijven te laten bloeien, de arbeidsmarkt, de zorg, de veiligheid, de bestaanszekerheid etc. etc.

Dat gebeurt niet altijd op elk terrein naar ieders tevredenheid. Vooral de laatste jaren zakken de prestaties van sommige overheidsdiensten op bepaalde terreinen inderdaad terug naar een kritische ondergrens, vooral op landelijk niveau. Daar zijn vele verklaringen voor: zwakke kabinetten, politieke versplintering waardoor er geen meerderheden meer te vormen zijn voor de noodzakelijke besluiten, een overload aan beleidsopdrachten vanuit de politieke gremia waardoor beleidsprocessen vastlopen, de sterke lobby vanuit de fossiele sector en de vervuilende bedrijven, waaronder boeren die zich niet aan de regels houden, de verwende burgers die steeds veeleisender en kritischer worden en een wildgroei aan procesmanagers in de ambtelijke top die ten koste gaat van de inhoudelijke deskundigheid. Maar om vanwege de momenteel matig tot zwak presterende onderdelen van de overheid nu de doorsnee ambtenaren volledig af te serveren gaat wel erg ver. 

De ambtenaren-bashers zouden ook best wel eens mogen beseffen dat zonder die inzet van de vele competente ambtenaren het gedaan is met de leefbaarheid, het welzijn en de welvaart in dit land. Want een sterk bedrijfsleven kan namelijk niet zonder een sterke overheid.  En vice versa  

Natuurlijk zijn er zowel in het bedrijfsleven als bij de overheid ook werknemers die hun werk 'suboptimaal' en met tegenzin doen en op hun pensioen zitten te wachten. Maar in de marktsector zijn er wel heel veel meer bullshit-banen zonder enige serieuze maatschappelijke relevantie te benoemen dan bij de overheid. Louter als voorbeeld is hier b.v. te verwijzen naar de tienduizenden bullshit-banen op de Zuid-as, alias de Snuif-as, waar mega-verdienende financiële en juridische experts zich vooral bezig houden met het bedenken van obscure constructies waarmee binnenlandse en buitenlandse bedrijven zo min mogelijk belasting hoeven te betalen. Moreel laakbare bezigheden, met een sterk negatief maatschappelijk rendement.

Het bashen van ondernemers is natuurlijk even jammerlijk als het bashen van ambtenaren en, vaak in één moeite door, het weghonen van politieke bestuurders en politici, die volgens de criticasters vooral ook ten koste van “onze belastingcenten” met nutteloze zaken bezig zijn en zelfs dat nog niet eens goed doen. Dat die minachting voor beroepsgroepen  die de samenleving draaiende houden op termijn een gevaar is voor onze democratie hoeft geen betoog.

NB  Mijn zeer aardige en uiterst beschaafde buurtjes in Warffum, de familie Olsmeijer, waren er erg alert op dat hun jonge kinderen niet vloekten. Daarom hamerden ze het er bij hen in om, als ze zich ergens heel boos over maakten, dan geen godverdomme te zeggen, maar heel hard “ambtenaar” te roepen. Deze pedagogische truc gaf aardig aan hoe de ouders over ambtenaren dachten. En het werkte. Ik ben er eigenlijk best wel benieuwd naar wat hun kinderen later geworden zijn. Zouden ze het beroep van hun moeder (kunstenaar) of hun vader (architect) hebben gekozen? 

19.   Ondanks vele rampen groeide onze economie 25 jaar lang “lekker door”, maar wel met veel meer verliezers dan winnaars.

,,Hoe is het de economie van Nederland in het eerste 25 jaar van de 21-ste eeuw vergaan?” vraagt Mathijs Bouman zich laatst in het FD af. ,,Beter dan ik dacht” concludeert hij.  Maar eerst somt hij een aantal crisissen op die de economische groei in deze periode forse klappen hebben bezorgd, zoals de dotcomcrisis in 2000, waarna een jaar later twee vliegtuigen het World Trade Center invlogen, gevolgd door de oorlog in Irak in 2003. De directe gevolgen waren: onzekerheid, vertragende wereldhandel en dure olie. 

,,De nieuwe eeuw begon dus slecht” aldus Bouman. Maar daarna werden de schokken nog veel groter: de kredietcrisis van 2008, gevolgd door de financiële crisis en de eurocrisis, die onze economie nogmaals aan de rand van de afgrond brachten. Vervolgens werd Europa overvallen door de vluchtelingencrisis, de coronapandemie, de Russische inval in Oekraïne, de gascrisis van 2022 en de hoogste inflatie in minstens vijftig jaar.” En nu zitten we ook nog eens midden in een industrie-crisis, waarin een tekort aan personeel het herstel, dus de groei belemmert. En om het ‘negatieve plaatje’ nog even af te maken: er worden te weinig huizen gebouwd, onze schuldenberg is veel te hoog, de wereldhandel stokt, Europa raakt steeds verder achter op de VS en China en het meest linke: de groei van het economisch nationalisme en het irrationeel populisme beginnen enge vormen aan te nemen, waardoor een politieke verlamming van de grote Europese economieën dreigt. Hallo….worden we hier nog een keertje wakker? 

Je zou na zo’n feitenrelaas dus denken: ,,wat een rampzalige kwarteeuw!”  Maar toch, stelt Bouman vast, groeide de Nederlandse economie de afgelopen 25 jaar met 48%. En dat is gecorrigeerd voor inflatie. Het Bruto Binnenlands Product, onze gebrekkige welvaartsindicator, groeide van € 635 miljard in 2000 naar de bizarre mijlpaal van € 1000 miljard nu (prijspeil 2021). Terwijl in dezelfde periode de Nederlandse bevolking met slechts 14% groeide. Je zou dus kunnen concluderen dat we ook per persoon een flinke economische groei meemaakten. Maar dat was helaas voor veel burgers niet weggelegd: er zijn specifieke groepen die weinig tot niets van die groei hebben gemerkt en groepen die er bovenmatig van hebben geprofiteerd. 

Uit de belangrijkste kerncijfers die Bouman op een rij heeft gezet blijkt ondubbelzinnig dat we het ondanks al die crisissen als land op vele terreinen keigoed hebben gedaan in de afgelopen 25 jaar. Die grote welvaartsgroei maakt het alleen maar treuriger dat grote groepen er helemaal niet van hebben geprofiteerd. Zoals de burgers in slecht geïsoleerde huurwoningen, de starters die er op de woningmarkt niet tussen kunnen komen, de arbeidsmigranten en asielzoekers en degenen die aangewezen zijn op onzekere, slecht betaalde flexbaantjes. Maar er zijn ook groepen die het alleen maar veel beter hebben gekregen, zoals de aandeelhouders, de huizenbezitters, de hogere inkomens en de veelvermogenden. Ook het kabinet dat er nu zit, spekt vooral de portemonnees van juist deze mazzel-groepen. 

Dit rechts-populistische kabinet doet natuurlijk niets voor de ‘achterblijvers’, integendeel, de kloof wordt alleen maar groter en de progressieve beweging slaagt er nog steeds niet in om politieke macht te verwerven, omdat ze nog te versplinterd opereren en geen ‘groot verhaal’ hebben dat bij de massa aanslaat, omdat ze tegen de leugens, halve waarheden en negatieve framing in de sociale media niet op kunnen boksen en omdat de laagopgeleide weinig-verdienerts tegen hun eigenbelang in stemmen voor de rechts-populisten. Sneu voor die pech-hebbers, maar ze vragen er ook een  beetje zelf om.

20.  De melkboer bleek dus helemaal geen boer en de melkende boer wordt veehouder genoemd.

Het heeft een tijdje geduurd voor ik als kind doorhad dat de melkboer die zijn melk met kar of bestelbusje bij ons aan huis kwam afleveren zelf helemaal geen echte boer was, maar zijn melk bij de melkfabriek had gekocht. Ik begreep toen absoluut niet waarom ie dan toch ‘boer’ werd genoemd. Weer wat later leerde ik dat die melkfabriek de melk met melkwagens had opgehaald bij de enige-echte boer in het proces, te weten degene die die melk uit zijn koeien kneep.  

Waarom werd die enige-echte boer dan geen melkboer genoemd, maar veehouder? Dat was in lang vervlogen tijden wel anders. Toen werd degene die de koeien melkte en die melk en andere zuivelproducten ook zelf rondbracht, wel melkboer genoemd. Logisch. Maar op enig moment is er een nieuwe schakel tussen boer en burger gekomen. Maar voor dat beroep wilde men blijkbaar geen aparte naam bedenken. Dat bleef dus de melkboer, hoewel die niet boerde. Melkhandelaar was beter geweest. Of melkbezorger, zoals de postbezorger. Zuivelverkoper had de lading natuurlijk ook kunnen dekken. Dan hadden we de enige-echte boer in de keten ook melkboer kunnen blijven noemen, in plaats van het formeel klinkende ‘veehouder’.

Later is de schakel ‘melkboer’ tussen de boer en de consument verdwenen en vond/vindt de meeste melk zijn weg via de keten veehouder-zuivelfabriek-supermarkt-consument. De term ‘melkboer’ is bijna volledig uit ons dagelijks taalgebruik verdwenen.

Er zullen inmiddels hele volksstammen 40-minners zijn die bij de supermarkt een pak melk kopen en geen enkele associatie meer hebben met een echte koe en bij de term ‘boer’ alleen nog denken een ‘lompe klojo’ of aan trekker-protesten, stallen vol stront, vernietiging biodiversiteit of de BBB.

 

21. "Always look on the bright side of life”

We kunnen natuurlijk direct al beginnen te somberen over 2025, en dat het ook dit jaar wel weer niks zal worden 'met al die ellende in de wereld', maar ik werd vanmorgen na een “jogging in the rainy storm” behoorlijk vrolijk toen ik na het douchen iemand op de radio hoorde refereren aan  Monty Python’s: “The Life of Brian”.

Direct schoten diverse hilarische scènes mijn brein binnen. In deze film uit 1979 wordt het verhaal verteld van een man die op dezelfde dag als Jezus Christus werd geboren en vervolgens door een groep maffe volgers, zeg maar religieuze zeloten, voor de Messias wordt aangezien, wat door hemzelf steeds stellig wordt ontkend. Maar hoe harder hij ontkent, hoe meer die onnozelen juist geloven dat hij het wél is. De film drijft de spot met de lichtgelovigheid en hypocrisie van de aanbidders van al die onwaarschijnlijke Messiassen....all over the world. Het is overigens ook een film die over de Islam-messias nooit gemaakt zou kunnen worden. Dan breekt de oorlog uit.

Voor mij geldt deze film nog steeds als de hoogste graad van humor en ik er zijn weinig films waarbij ik meer heb gelachen dan om de “The life of Brian”. Er zitten in de film heel wat sketches die van topniveau zijn, maar twee ervan staan op mijn netvlies gegrift, vooral omdat de uitvoering niet alleen inhoudelijk, maar ook visueel briljant is. De eerste sketch betreft de discussie tussen een groep Joodse verzetsstrijders en hun leider over wat die Romeinen nu eigenlijk rond het begin van de jaartelling in Palestina tot stand hebben gebracht en in mijn tweede favoriete scène hangen een aantal discipelen aan het kruis, terwijl ze uit volle borst het lied “always look on the bright side of life” zingen. Het is 45 jaar geleden....maar het werkt nog steeds. 

In de eerstbedoelde scène krijgt de wat cynische leider Reg (gespeeld door John Cleese) het nodige tegenspel van een aantal verzetsstrijders als hij de prestaties van de Romeinen, als kolonisator van het Heilige Land, probeert te bagatelliseren. Dan volgt in de film de volgende hilarische discussie, waarbij je je vooral weer de mimiek en verbale reacties van John Cleese voor de geest moet proberen te halen:

Reg: Wat hebben die Romeinen nu eigenlijk ooit voor ons hier in Palestina gedaan?

Lid 1: Nou ja… de aquaducten.

Reg: Oh, ja, ja. Die hebben ze ons gegeven. Dat is waar.

Lid 2: En de riolering!

Reg: Ja, oké, de riolering. Dat geef ik toe.

Lid 3: En de wegen!

Reg: Uiteraard de wegen. Dat spreekt voor zich. De wegen waren een van de dingen die de Romeinen wél goed hebben gedaan, toegegeven.

Lid 4: En de geneeskunde!

Lid 5: Onderwijs!

Lid 6: En de wijn!

Reg: Ja, goed, goed. Wijn, dat wisten we al.

Lid 7: En de openbare baden!

Lid 8: En het brengen van vrede!

Reg: Oké, los daarvan, maar wat hebben de Romeinen nu écht ooit voor ons gedaan?

Lid 1: Nou… ze hebben orde gebracht.

Reg: Oh, hou je mond!

Ja, oké, je bent gevoelig voor dit soort humor of niet, maar mensen die hier niet om kunnen lachen zijn gewoon niet ruim bedeeld met gevoel voor humor. De pointe moet je nooit uitleggen, want degenen die er de humor niet van inzien begrijpen het na een uitleg ook niet en zij die het direct leuk vinden, storen zicht terecht aan zo'n uitleg. Ik vraag me, by the way, af of we AI-gestuurde robots dit soort humor ooit zullen kunnen maken en of ze ooit om kunnen laten lachen. Kijk, dan zijn ze pas mens-waardig geworden.

Nu mijn tweede hoogtepunt in de film, dat zelfs de meest mistroostige misantroop leuk moet vinden, mitsgaders hij/zij niet zo eendimensionaal "in de heer" gelooft, dat het fragment als heiligschennis zal worden beschouwd. Het gaat hier om het kruisigingsgebeuren waarin we Brian Cohen zien, (gespeeld door Graham Chapman), die ter dood veroordeeld is wegens medeplichtigheid aan een ontvoering, en daarom aan het kruis hangt.

Een ander personage aan het naburige kruis (gespeeld door Eric Idle) probeert hem vervolgens aan het lachen te maken door het nummer “always look on the bright side of life” voor hem te zingen. Naarmate het lied vordert, haken andere veroordeelden in en proberen ze, hangend aan hun kruisen, zo goed mogelijk te dansen op de melodie die Eric Idle fluit. Het ziet er behoorlijk surrealistisch uit, maar als je het eenmaal gezien en gehoord hebt, en geen geloofsafwijking hebt, dan is het nauwelijks mogelijk om niét vrolijk te worden als de beelden en het refrein later het brein weer binnenkomen. Maar ook is de tekst inhoudelijk de moeite waard, hoewel het in het gezongen Engels beter overkomt dan in de onderstaande wat houterige Nederlandse vertaling.

"Kijk altijd naar de zonnige kant van het leven.
Sommige dingen in het leven zijn slecht. Ze kunnen je echt kwaad maken.
Andere dingen laten je schelden en vloeken.
Mopper niet, maar fluit. Kijk altijd naar de zonnige kant van het leven.

Want het leven is totaal absurd.
En de dood heeft het laatste woord.
Je moet altijd buigen als het doek valt.
Vergeet je zonden - grijns naar het publiek
Geniet ervan - het is toch je laatste kans.
Dus kijk altijd naar de zonnige kant van de dood.
Net voordat je je laatste adem uitblaast.


Het leven is drek - als je het goed bekijkt.
Het leven is een lachertje en de dood is een grap. 
't Is waar. Je zult zien dat het allemaal show is.
Laat ze maar lachen als je gaat.
Onthoud gewoon dat jij de laatste bent die lacht. Kijk altijd naar de goede kant van het leven

En dat zal maken dat alles goed komt. Ik bedoel - Wat heb je te verliezen?
 Weet je, je komt van niets.
En je gaat terug naar niets.
Wat heb je verloren? Niets. Daarom...Kijk altijd naar de zonnige kant van het leven." 

Je moet dit natuurlijk in het Engels van die kruishangers zelf horen, met dat aanstekelijke, bijna carnavaleske refrein en die Monty Python-koppen aan de kruisen erbij zien....maar dan ook nog even iets over de inhoud van de song.....die is toch echt losjes geïnspireerd op de Stoïcijnse levensfilosofie, met als kerngedachten: maak je niet al te druk over zaken waar je toch geen invloed op hebt, tob vooral niet over het leed dat jou in de toekomst misschien kan overkomen, steek je energie of gemoedsrust vooral in die situaties waarin je wel het verschil kunt maken en relativeer het negatieve dat op je eigen pad komt zoveel mogelijk... uit zelfbehoud en in het besef dat ‘in the end’ jouw hele korte leventje tegen de achtergrond van de eeuwigheid en het oneindige universum maar betrekkelijk weinig relevantie heeft...geen zak eigenlijk...je was er heel even, deed wat dingetjes en weg was je weer....opgelost in een verzameling losse atomen....veel meer is er niet van te maken....het leven als kortdurend absurdistisch theater, misschien wel een illusie, waarom je beter kunt lachen dan miezemuizen. Dit ook om het grote leed in de wereld dat elke dag met bakken op ons afkomt nog een beetje hanteerbaar te maken.

Natuurlijk, die onvoorstelbare ellende waar tallozen in de wereld in zitten, valt natuurlijk niet te relativeren. Maar als je maar voldoende mazzel hebt, valt er vaak best genoeg te beleven/lachen om het leven op zich de moeite waard te maken.

Ja, en dan nog één mini-boodschapje....: nu je er toch nog bent op deze wereld: maak er dan ook wat van. Met de levendige herinneringen aan “always look on the bright side of life” kun in ieder geval steeds weer met een opgeruimd gemoed een dag beginnen.

 

22.  Plan 25: draaiboek voor sloop liberale democratie VS

De ultraconservatieve denktank van het Republikeinse Hoover-instituut heeft er twee jaar aan gewerkt, maar toen hadden ze ook wat, iets waarvan de hele wereld de impact zal ervaren: het "Presidential Transition Project", waarmee de overgang van de Biden-administratie naar de Trump-administratie “soepel” moet worden georganiseerd. Bij elke regeringswissel wordt er zo'n transitiedocument gemaakt, maar er zit dit keer een nooit eerder vertoonde, diepingrijpende politieke, rechtstatelijke en ideologische transformatie van het hele systeem aan te komen.

Het 900 pagina’s tellende boekwerk is inmiddels berucht geworden onder de naam Plan 25. Berucht, omdat tegenstanders ervan, w.o. ook vele gematigde Republikeinen, met de implementatie van de maatregelen een ontmanteling van de liberale rechtstaat vrezen. En de geboorte van dictator Donald de Eerste. Die gaat nu in ieder geval een kabinet vormen met alleen trouwe ja-knikkers die zijn harde MAGA-agenda volledig ondersteunen. De VS zullen, als hij het Plan kan uitvoeren, een plutocratie worden, waarin de rijken nog machtiger en nog rijker worden. In dit transitieproces naar een de facto sociale media dictatuur zal 'de baas' ondersteund worden door Elon Musk. De combinatie van politieke macht en informatiemacht is een dodelijke voor de democratie. 

De voorstellen in het Plan zijn o.m. gericht op het versterken van de uitvoerende macht, wat leidt tot een sterke uitbreiding van de bevoegdheden van president Donald Trump, die daarmee een autocratisch leider dreigt te worden. Maar er wordt ook veel werk gemaakt van een aanval op de rechterlijke macht, de liberale waarden, het afbouwen van de rechten van lhbtiq-ers en een vervanging van zoveel mogelijk zittende ambtenaren in de overheidsorganisaties door loyale Trumpisten. Niet meer je expertise, maar je politieke gezindheid wordt bepalend voor je benoeming. Hieronder worden enkele van de belangrijkste voorstellen samengevat.

1. 1.     Versterking van de uitvoerende macht. Centraal in Plan 25 staat het streven naar een grotere concentratie van macht binnen het Witte Huis. Dit houdt in dat de president niet alleen meer bevoegdheden zal krijgen, maar ook dat de ‘checks and balances’, die essentieel zijn voor een democratisch systeem, worden verzwakt. Voorstellen in deze categorie omvatten de mogelijkheid voor de president om beslissingen te nemen zonder goedkeuring van het Congres, wat de scheiding der machten ondermijnt
2. Omvorming ambtelijke organisaties....neutrale ambtenaren vervangen door Trumpisten. De overgangsteams moeten het zitend personeel van federale overheidsorganisaties vervangen door ambtenaren die trouw zijn aan de conservatieve ideologieën van president Trump. Dit houdt in dat beleidsmakers worden aangesteld die de agenda van de administratie kunnen ondersteunen en bevorderen en dat politieke ambtenaren worden aangesteld op belangrijke posities binnen federale agentschappen
3.   Beperkingen van de rol van het Congres. Het project biedt verschillende strategieën om de invloed van het Congres te minimaliseren. Er zijn voorstellen om de goedkeuring van belangrijke wetgeving door het Congres te omzeilen via uitvoerende orders of het gebruik van noodmacht. Dit leidt tot een systeem waar de president wetgevende macht kan uitoefenen zonder verantwoording af te leggen aan gekozen vertegenwoordigers.
4.    Meer bevoegdheden voor de president in speciale situaties en noodsituaties. Een ander gevaarlijk voorstel is het vergemakkelijken voor president om noodtoestanden af te kondigen en militaire middelen in te zetten. Dit zou Trump in staat stellen om in verschillende situaties, waaronder vreedzame protesten, met geweld te reageren zonder voorafgaande goedkeuring. Deze uitbreiding van de presidentiële macht ondermijnt de rechtsstaat en kan leiden tot machtsmisbruik.
5.     Omvorming rechterlijke macht met Trump-loyale rechters en politieke sturing op gerechtelijke besluiten. In Plan 25 wordt geregeld dat de president ook invloed kan uitoefenen op de rechterlijke macht door middel van selectieve benoemingen van rechters. Dit zou kunnen resulteren in een rechtssysteem dat meer in lijn is met de politieke agenda van de president, wat de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht onder druk zet.
6. 6.     Centralisatie van beheer informatie en communicatie. Het voorstel omvat ook maatregelen om de controle over de informatie en de communicatie van de overheid te centraliseren. Dit kan leiden tot censuur van afwijkende meningen en het onderdrukken van de persvrijheid, wat cruciaal is voor een gezonde democratie. De controle over informatie kan worden gebruikt om de publieke opinie te manipuleren en onwelgevallige stemmen te onderdrukken.
7.      Uitsluiting van kiezers en van democratische participatie. Een van de meest zorgwekkende voorstellen is het beperken van stemrechten en burgerparticipatie, met als doel alleen die groepen te laten stemmen die de agenda van de conservatieve denktank ondersteunen. Dit omvat maatregelen zoals het implementeren van striktere identiteitsvereisten voor kiezers, wat het mogen stemmen voor bepaalde bevolkingsgroepen kan bemoeilijken.
8. 8.      Selectieve inzet van overheidsfondsen en juridische instrumenten op partijpolitieke doelen. Plan 25 bevat ook voorstellen om overheidsmacht en -middelen in te zetten als een instrument voor politieke en economische beïnvloeding. Dit zou kunnen inhouden dat de president overheidsfondsen en juridische instrumenten selectief gebruikt om bondgenoten en tegenstanders te belonen of te straffen, wat leidt tot corruptie en een oneerlijke verdeling van middelen.
9.     Afbouw rechten van Lhbtq+-personen. De voorstellen in het Plan op het gebied van de rechten van lhbtq+-personen zijn veelomvattend. Een paar daarvan: 1. Beperking van Antidiscriminatiewetgeving, mn op dat deel dat lhbtq+-personen beschermt tegen discriminatie. 2. Vermindering gelijke huwelijksrechten en non-discriminatie in de werkplek. 3. Meer rechten voor religieuze organisaties om zich tegen lhbtq-rechten te verzetten. 4. Minder rechten voor hen ook in het onderwijsbeleid, gezondheidszorg en het leger. Anti-homo beleid voor functies in het leger. 
   
   7.   Massadeportatie van illegalen. Migranten zonder papieren zullen fasegewijs de grens over worden gezet. Het gaat hier om ca 11 miljoen mensen die nu voor het grootste deel in sectoren werken waar onvoldoende Amerikanen voor te krijgen zijn, zoals de bouw, de agro-sector, de slachthuizen en de huishoudelijke dienstverlening. In heel wat staten komen vele bedrijven in grote problemen als dit plan ook echt wordt uitgevoerd. De negatieve economische gevolgen zullen groot zijn en de menselijke ellende enorm. Want van vele gezinnen hebben de kinderen wel de Amerikaanse nationaliteit gekregen, maar worden de ouders gedeporteerd omdat ze geen papieren hebben. Moeten die kinderen dan mee of moeten/mogen ze blijven? De beruchte 'grens-tsaar' Tom Homan is inmiddels al door Trump de nodige voorbereidingen te treffen zodat er na de inauguratie op 20 januari een vliegende start gemaakt kan worden met "het strengste migratiebeleid ooit." 

Hoe nu verder? De voorstellen in het omstreden Plan 25 zijn dus een ernstige bedreiging voor de democratische waarden, de persoonlijke vrijheden en de rechtsstaat in Amerika. Door de uitvoerende macht via politiek powerplay te versterken, de rol van het Congres te verzwakken en mechanismen voor controle over de rechterlijke macht, pers en kiezersrechten te ondermijnen, wordt de basis voor een "dictatuur in stapjes " gelegd.  Het is van cruciaal belang dat er een breed maatschappelijk debat in de VS plaatsvindt over deze voorstellen en hun implicaties voor de toekomst van de democratie.

Maar de kans dat hier überhaupt een serieus debat over gevoerd gaat worden, is niet groot. Trump heeft het Congres in handen en van het Hooggerechtshof heeft hij ook niets te vrezen. Dus de president kan zichzelf wellicht na een jaar al kronen tot de eerste autocratische leider van de VS: Donald de Eerste. En als hij echt doordrukt en zijn eigen partij hem niet wil stoppen, kan hij op enig moment de Grondwet zo aanpassen dat hij voor nog een termijn kan worden gekozen. Als verkiezingen dan nog nodig zijn. Wat de democratie daar nog kan redden, is dat de greep naar de macht toch minder soepel verloopt en dat de Democraten bij de mid-term verkiezingen over twee jaar de meerderheid in de Senaat en/of het Huis weer veroveren.

23.  Dat feitenvrije gezeur over het wolvengevaar gaat behoorlijk vervelen.

De wolf ligt figuurlijk al tijden onder vuur, maar de Europese Commissie komt nu met voorstellen om het letterlijk afschieten van deze viervoeter onder bepaalde voorwaarden makkelijker te maken. Echter, voor daadwerkelijk tot actie kan worden overgegaan, zullen de 27 lidstaten die voorstellen moeten accorderen. En zover is het nog lang niet, want er wordt in Europa zeer verschillend over gedacht. Maar is zo’n agressiever anti-wolf beleid ook echt nodig?

Het is maar net aan wie je het vraagt. De meeste wolf-experts zijn er om meerdere redenen tégen, maar vooral omdat afschieten niet helpt, want dan hebben die dieren de gewoonte om zich sneller te vermenigvuldigen. Er zijn betere methoden om overlast te voorkomen of te beperken. Maar in de opgefokte feitenvrije discussie over de wolf durven steeds meer experts hun mond niet meer open te doen, want bedreigingen zijn hun deel. Omgekeerd worden de voorstanders van afschieten overigens ook bedreigd. Het zegt veel over het klimaat waarin de redelijken en rationelen weggedrukt worden door de agressieve types die vooral "op de emotie" spelen. 

Ja, een door wolven doodgebeten en aangevreten schaap is een akelig gezicht. Het is rot voor het schaap in kwestie, rot voor zijn eigenaar en rot voor degenen die ernaar willen kijken. Het zou daarom slimmer voorkomen moeten worden. Maar om welke aantallen gaat het nu eigenlijk? Is dat veel of weinig? En wat is er tegen te doen?

Er worden jaarlijks 1150 schapen gedood door wolven, maar honden doden er nog veel meer: 1500. Moeten we dan eigenlijk ook honden gaan afschieten? Maar los hiervan: het zijn natuurlijk maar piepkleine aantallen vergeleken bij het absurd grote aantal schapen dat jaarlijks door de mens wordt gedood: 600.000!! En dat gebeurt doorgaans ook niet zachtzinnig.

Maar wie maalt er om? Overigens, nu we het toch over afzichtelijk dierenleed hebben: er worden in ons land jaarlijks 600 miljoen vleeskuikens, 15 miljoen varkens en 2 miljoen koeien op een te vaak wrede manier geslacht, de meeste dieren na een klote-leven, waarin het alleen draait om het optimaliseren van de winst en over het beperken van dierenleed humoristisch of cynisch wordt gedaan. Bijna niemand die het interesseert, men wil het liever niet eens weten en er zijn zelfs politieke partijen die deze grootschalige slachtpartijen nog verder willen opvoeren. Maar van die paar door wolven gedode schapen maken ze een geweldig nummer. Dan is het ineens "zielig voor het dier." Ja, dat is het, maar als je daar selectief in bent, heet dat hypocriet. 

Vergeleken bij de miljoenen ‘slachting’ onder de Nederlandse veestapel vallen die paar schapen die een wolven-prooi worden toch echt weg in de “statische afronding”…het stelt absoluut en relatief niets voor. De reactie “elk door de wolf gedood schaap is er een te veel” valt in de categorie lulpraat, vooral uit de monden van BBB-lobbyisten die het grootschalig doden van vee geen enkel probleem vinden, integendeel, maar ook uit de monden van getroffen vee-eigenaren die weigeren serieuze maatregelen te nemen om de wolf bij de schapen weg te houden.

Toch gaat het in talkshows bijna nooit over de effectieve maatregelen dier er mogelijk zijn en al helemaal niet over die talloos vele miljoenen door de mens gedode dieren. Het begint altijd met larmoyante klaagverhalen over de gevaarlijke wolf en de overheid die er niets doet, waarna we de beelden zien van een paar half-aangevreten dierenlijken. Maar nooit horen we dat honden voor schapen veel gevaarlijker zijn. Nee, het is de wolf die moet worden afgeschoten.

Ook gaat het er in die praatprogramma’s nooit over dat 90% van de veeboeren wier schapen zijn gedood, niet hadden geïnvesteerd in effectieve beveiliging. Terwijl deskundigen hiervoor al jaren even eenvoudige als effectieve oplossingen adviseren. Zoals: omzoom het weiland met veeroosters en er komt geen wolf meer bij de schapen. En hetzelfde geldt voor een voldoende hoog hek met schrikdraad. Het gebeurt maar in 10% van de gevallen. De schapen-boeren beperken zich vooral tot die (weinig effectieve) maatregelen waar ze subsidie voor kunnen krijgen. 

Zou dat iets te maken kunnen hebben met het feit dat de verzekeringsuitkering per door wolf of hond gedood schaap vaak meer opbrengt dan de dagprijs bij verkoop voor de slacht? En die beveiligingsmaatregelen tegen de wolf kosten toch alleen maar geld? Het blijft in the end altijd een kwestie van “welke keuzes leveren per saldo het meeste poen op?” En de wolf wordt in dat verhaal dan de gebeten hond.  

 

24.  Vervang in al die tirades het woord “Marokkanen” door “Joden”... en dan hoor je ineens Joseph Goebbels

Het bruin-blonde genie van de PVV mocht gisteren weer los gaan in ons parlement. Wederom trendsettend met zijn uitgespuugde drek over Nederlanders met een islamitische achtergrond. Onnavolgbaar, hoewel Yesilgöz en van der Plas hem qua gal en gif dicht op de hielen zaten. Het blijft surrealistisch hoe hij en zij gisteren weer hun gang konden gaan en een Kamermeerderheid geen weerwerk bood. Ook NSC-fractieleider van Vroonhoven bleef apathisch zitten. We zagen de hoofdpatser in het Kamerdebat over de rellen in Amsterdam als eerste weer alle registers opentrekken tegen ,,het Marokkaanse tuig, dat gedeporteerd moet worden naar hun eigen land”, waarna zijn tirade bijna onmerkbaar overging naar die hele grote groep Nederlanders die bij hem altijd de zondebok zijn. 

Al 20 jaar zaait hij haat tegen Nederlanders met een migratieachtergrond van moslimhuize. Tegen die groep kan dat in dit land nagenoeg ongestraft. Hij is slechts 1x veroordeeld voor discriminatie en kreeg toen een voorwaardelijk strafje. Het kan niemand zijn ontgaan dat hij dat haat-zaaien richting de 1 miljoen moslims in ons land heeft uitgevonden en tot zijn verdienmodel heeft gemaakt. Dit is geen persoonlijke opvatting van mij, maar een feit dat makkelijk te verifiëren is. Als je zijn fascistoïde tirades tegen deze bevolkingsgroep terugleest of op YouTube terugziet, dan denk ik steeds vaker: vervang in zijn haat-speeches het woord “moslims” door “Joden”…en dan is het net alsof je Hitler, Goebbels of hun soortgenoten weer hoort oreren.

Dezelfde grofheid, hardheid en minachting. Nederlanders met een moslimgeloof worden door hem belaagd en belasterd alsof ze van een mindere soort zijn. Dat vindt hij ook. Zijn modus operandi: pik er een paar uit wier gedrag je niet bevalt en val dan de hele groep frontaal aan. Zet ze weg, jaag ze op, maak ze bang. Nog net niet “maak ze af”, maar hoever zijn we daarvan weg? Zie zijn hetzes bij gemeentehuizen om azc’s te voorkomen. Het roept bij mij één-op-één herinneringen op aan de indrukwekkende film die we nog recent gezien hebben: "Führer und Verführer" over de opkomst en ondergang van Hitlers propagandaminister Joseph Goebbels.

Wilders en zijn PVV-kornuiten hebben dezelfde agressieve aversie tegen moslims als de antisemieten hebben tegen Joden. Je kunt dan natuurlijk redeneren dat dat in een vrije samenleving moet kunnen, maar waarom mag je hier wel onbeschaamd en openlijk anti-moslim zijn en dan ook nog in een kabinet komen, maar word je als je je anti-Joods uitlaat (terecht) aan de schandpaal genageld en ben je overal (terecht) een outcast? Hoe is dat uit te leggen? Niet.

Dus waarom wil VVD-leider Yesilgöz het aanblazen van Jodenhaat dan (terecht) strenger straffen, maar laat ze het stimuleren van moslimhaat altijd onbesproken en wilde ze zelfs met een prominente aanblazer van die moslimhaat in een kabinet zitten? Meten met twee maten is het minste wat je ervan kunt zeggen. Sommigen zullen het racisme noemen. Hier kan geen spindokter haar uit redden. Hoeft ook niet, want niemand stelde haar tot dusver die vraag. Een plausibele verklaring voor haar keuze voor Wilders ondanks zijn moslimhaat, zou kunnen zijn dat zij en haar achterban moslimhaat-verspreiders gewoon geen probleem vinden, maar Jodenhaat-verspreiders wel. Met moslimhaat zitten ze niet in hun maag, maar van Jodenhaat draait hun maag om, dus willen ze dat te vuur en te zwaard bestrijden.

Ook onze fop-premier Schofie meet ook met twee maten en was deze week weer erg selectief in zijn sympathieën en veroordelingen. Heb ook hem nooit gehoord over de islamofobie van zijn politieke baas. De verbaal onhandige technocraat staat zo evident onder curatele van Wilders dat hij een sneue figuur is geworden. 

Hij vindt zichzelf steeds maar weer "een premier van alle Nederlanders. Quad non. Het is een belachelijk klinkend en ongeloofwaardig mantra geworden, zeker na zijn generaliserende gebazel over de "mislukte integratie van hen met een migratieachtergrond die onze kernwaarden niet onderschrijven". Als je een hele groep zo op de korrel neemt en niet kan of wilt uitleggen hoe groot die groep is en wat je onder "mislukte integratie" verstaat, dan ben je het premierschap onwaardig. Ook murmelde hij nog wat over "onze normen en waarden" en "kernwaarden" die die groep (welke groep?) zich nog niet eigen had gemaakt. Pas later zei hij dat hij niet iedereen van die groep bedoelde.

Te laat. Wat ie eerst zei, heeft zich ieders hoofd vastgezet. Niet het geforceerd terugkrabbelen, toen hij merkte dat hij uit de bocht was gevlogen, omdat hij spontaan met de Telegraaf-hetze mee wilde doen. Waarom? Om maar zo snel mogelijk de onderbuik van Nederland en de Israëlische regering te ‘pleasen’? Wanneer je als Nederlander met Marokkaanse of Turkse roots zo negatief als groep door je eigen premier wordt weggezet als "er nog niet volwaardig bijhorend", dan ben je toch klaar met hem? En als je dan ook nog eens vanwege je achternaam en/of huidskleur regelmatig gediscrimineerd wordt bij het krijgen van een stageplaats, baan of huis, dan zou ik ook een hekel krijgen aan "die geweldige Nederlandse cultuur waar we zo trots op moeten zijn".

Toen ik gisteren een groot deel van de dag naar het Kamerdebat over die integratievraag keek, werd plaatsvervangende schaamte afgewisseld met boosheid. Dit was dus het morele en intellectuele niveau van de regeringspartijen....het is niet iets om trots op te wezen. Ook de stuntelig formulerende premier zakte steeds dieper in mijn achting.

En dan nog wat beste Schoof: welke kernwaarden ontbreken er volgens jou dan nog bij Nederlanders met een migratieachtergrond? Welke kernwaarden moeten de moslims volgens jou nog overnemen? Die van de trekker-terreur-boeren? Of de kernwaarden van Wilders en Johan Derksen misschien? Zijn die van Rob Jetten en Fans Timmermans ook een optie? Hier zitten wel lichtjaren van verschil tussen, dus wat mag wel en wat niet? En wie bepaalt dan of ze het goede setje hebben gekozen? 

En zijn die types van de Bible Belt dan wél goed geïntegreerd en behept met de juiste normen en waarden? Moet dat hun voorbeeld zijn? Hoop het niet zeg. Jazeker, in hun eigen aparte subcultuurtje zijn ze perfect geïntegreerd. Maar ik denk dat ik qua normen, waarden en culturele voorkeuren meer gemeen heb met een liberale Syriër dan met een gereformeerde dominee uit Barneveld. Maar van mij mogen ze in hun eigen reactionaire subcultuurtje gaarkoken en geloven wat ze willen. Iedereen mag dat, als ze anderen maar even vrij laten.

En dat de waarheid ook gezegd mag worden: 1900 jaar christendom in Europa betekende 1900 jaar antisemitisme hier in de ergst denkbare vormen, dus om nu een beetje superieur te gaan doen en moslims en hun cultuur de maat te nemen, is pervers. Het echte antisemitisme komt nu overal voor: bij moslims, bij extreemlinks, bij christenen en vooral bij extreemrechts, ook bij die enge vrienden van leider Wilders die in Hongarije, Oostenrijk, Slovakije en Italië ook al in de haarvaten van de macht zitten.

Schoof, Yesilgöz en al die andere types die inmiddels besmet zijn met het Wilders-jargon en hameren op de mislukte integratie en het "minachten van onze kernwaarden" zullen natuurlijk altijd ontkennen dat zij moslimhaat minder erg vinden dat Jodenhaat....en dan kunnen we hun Pinokkio-neusjes zien groeien.

Maar zij zullen uit politiek gewin blijven zoeken naar brandstof om de tegenstellingen tussen bevolkingsgroepen aan te wakkeren. Nu gaan ze daarbij al zover dat ze kritiek op de terreur van de staat Israël in Gaza en op de Westbank framen als "een voorbeeld van diep ingesleten antisemitisme bij moslims." En bij links denken ze erachter. Gekker moet het niet worden. Het oppoken van deze tegenstellingen en het bagatelliseren van 'Gaza" zal het enge antisemitisme vooral een boost geven. Wat door rechts en extreemrechts dan weer als excuus kan worden gebruikt om er richting moslims nog harder tegenaan te gaan. Hier dreigt een spiraal van polarisatie te leiden tot een zichzelf waarmakende voorspelling.

PVV, VVD, BBB, SGP en NSC beweren het antisemitisme te bestrijden, maar het is een omweg om de moslim en hun cultuur te bestrijden. En de bange Joodse Nederlanders laten zich daarmee bespelen door deze politici die terechte angst van Joden voor het groeiend antisemitisme misbruiken voor politiek gewin en hun eigen populistische agenda. Zij, rechts en extreemrechts, zijn nu al een tijdje de winnaars. De Joodse Nederlanders en Nederlandse moslims zijn de verliezers. En we hebben het ergste nog lang niet gehad.

25. Relevante waarschuwingen uit 1938 van de ‘late’ democraat Thomas Mann......het is weer “de tijd van de monsters”  

Thomas Mann. Dit jaar wordt zijn 150-ste geboortedag gevierd. Hij schreef doorgaans ‘stevige’ boeken over grote menselijke en maatschappelijke thema's, waarvoor hij in 1929 de Nobelprijs voor de Literatuur kreeg. Maar nu is er eindelijk ook een ‘handzaam boekje’ van ‘m (uit 1938) vertaald in het Nederlands: “Achtung, Europa”. Een eigentijdse waarschuwing (1).  Hierin is een aantal van zijn essays uit de jaren dertig opgenomen, waarin hij zijn visie geeft op Europa, dat hij beschrijft als de bakermat van het humanisme, de vrijheid, de kunst en het kritisch denken.

Maar hij gaat vooral ook indringend in op  gevaren van het opkomend fascisme en het barbarisme van de oprukkende nazi’s in de Weimarrepubliek die de Europese cultuur bedreigen. Hij roept daarom op tot solidariteit tussen Europese landen en waakzaamheid en verzet tegen destructieve ideologieën. Hij vond een verenigd federaal Europa een noodzakelijke voorwaarde voor vrede. De analyses en boodschappen van toen in Achtung, Europa! zijn nu nog steeds relevant.

Het interessante van Mann (1875-1955) is dat hij tussen beide wereldoorlogen fundamenteel van politieke opvattingen is veranderd. Voor, tijdens en vlak na WOI was hij uitgesproken conservatief en nationalistisch. Nog in 1918 schreef hij een vlammend pamflet waarin hij zich voorstander betoonde van het autoritaire keizerlijke systeem en zich afzette tegen westerse en democratische waarden zoals die in Engeland en Frankrijk werden gepropageerd. Hij beschouwde de Weimarrepubliek in eerste instantie als zwak en chaotisch.

Maar beginjaren twintig verschoven zijn opvattingen in meer democratisch-liberale richting en sprak hij zich uit vóór de Weimarrepubliek en de democratie. In zijn essays en pamfletten stelde hij dat het tijd werd dat ook conservatieven en burgerlijke intellectuelen zich achter de republiek schaarden, als bescherming tegen extremisme van links én rechts.  Later (vooral in ballingschap in de VS vanaf 1933) werd zijn verzet tegen het nazisme steeds  feller. Mann pleit in de essays voor een moreel humanisme dat de mens centraal stelt en zich verzet tegen barbarij, onderdrukking en fanatisme. En hij verdedigt de geëngageerde intellectueel die zich actief inzet voor rechtvaardigheid en tegen tirannie.

De essays in “Achtung, Europa” zijn overigens geen lichte kost. Lange zinnen, waarin de erudiete Duitser, geboren in de 19-de eeuw, de ‘diepere gedachten’ en complexe redeneringen bepaald niet schuwt. Vaak moet je passages toch wel even herlezen om de betekenis ervan goed te vatten. Maar dat scherpt de geest.

 

In het jaar dat Mann de Nobelprijs kreeg, schreef de Italiaanse marxist Antonio Gramsci de historische woorden: „De oude wereld sterft, en de nieuwe wereld worstelt om geboren te worden; nu is de tijd van de monsters.”  Zowel Gramsci als Mann zagen de fascistische hordes in hun eigen land oprukken en de absolute staatsmacht grijpen. Ze waarschuwden er voor, maar tevergeefs. De duistere krachten konden niet worden gestopt en trokken Europa de hel in.

De geraffineerde propaganda, de boosaardige politieke boodschappen, de meegaande media, het inhakken op populaire zondebokken, de maffia-achtige populistische leiders en het fysieke straatgeweld…het kon een groot deel van het misleide, ontevreden en rancuneuze volk wel bekoren. Meedogenloze mannen die de bestaande orde totaal wilden afbreken om een nieuwe te kunnen opbouwen: monsters. Mann en Gramsci zagen het gevaar toen, wij, die het willen zien, zien het nu ook: het is weer de tijd van monsters. Hoe ver laten we ze nu komen?

(1) Achtung, Europa! Een eigentijdse waarschuwing. Een pleidooi voor menselijkheid, een protest tegen vervolging en rechteloosheid en een vooruitblik op de overwinning van gerechtigheid. (260 blz.). Thomas Mann (1938)

26. 26.    Migratiebeleid wordt versmald tot asielbeleid en levert daardoor alleen maar meer ellende op.

,,Het strengste migratiebeleid ooit”, kraait minister Faber altijd als haar weer eens een toeter onder haar neus wordt gehouden. Veel meer dan symboolpolitiek komt er niet uit haar handen. Het zijn vooral voorstellen die juridisch weinig kansrijk zijn en/of het leven van asielzoekers die hier al zijn zo ellendig en onzeker mogelijk moeten maken. Afschrikking tot elke prijs. Maar de instroom van asielzoekers wordt vanwege Fabers maatregelen niet kleiner.

Je zit daarom al tijden te wachten op migratiemaatregelen die wel effect sorteren. En dat kan alleen als de focus wordt verschoven van asielmigranten naar arbeidsmigranten. De eerste groep vormt maar 10% van de instroom, dus alleen om die reden zou het kabinet zich vooral op die 90% moeten richten die hier vooral om redenen van werk naar toe komen.

Er zijn nogal wat argumenten te noemen om bepaalde groepen arbeidsmigranten beter te reguleren c.q. in bepaalde sectoren te verminderen. Zo wordt een groot deel van die migranten hier schandalig uitgebuit door werkgevers, verdienen ze veel te weinig, wonen vaak abominabel, kunnen zomaar worden ontslagen en verliezen dan ook hun huis of kamer. Ze komen dan vaak in kommervolle situaties terecht. De arbeidsmigranten zijn vaak rechteloos en kosten de bedrijven waar ze werken dus bijna niets, maar leveren de bazen wel veel op. Maar aan de hoge kosten in de vorm van menselijk leed, overlast in straten en buurten en extra druk op zorg en huisvesting hebben die bedrijven geen boodschap. Die kosten worden gewoon bij de samenleving neergelegd.

In haar NRC-column van afgelopen zaterdag becijferde Marieke Stellinga dat van alle werkenden in ons land 10% arbeidsmigrant is en dat 50% van hem het minimumloon of minder krijgt. Het zijn met name die laagbetaalde migranten die worden ingezet op een verdienmodel van bulkproductie waarbij ze ook volgens Stellinga buitenwettelijk worden uitgeknepen. De voordelen van dit verdienmodel zijn voor de bedrijven, de malafide uitzendbureaus en de huisjesmelkers. En voor de consumenten in de vorm van goedkope producten. De nadelen zijn voor de wijken en buurten waar de arbeidsmigranten worden opgehokt. En voor de zorg en der scholen die nog meer aanbod te verstouwen krijgen

Stellinga schrijft dat een departementaal onderzoeksteam al in 2011 met deze ontluisterende analyse kwam en adviseerde om zo snel mogelijk maatregelen te nemen. Er is nooit iets mee gedaan. In 2020 kwam er nog wel een “aanjaagteam” onder leiding van Emile Roemer, die ook weer rapporteerde over de alarmerende werk- en woonomstandigheden van de arbeidsmigranten. Wederom gevolgd door reeks pragmatische voorstellen. En nu eindelijk eens snel oppakken, was het dwingende advies. Bijna alle partijen waren het er mee eens. Maar de kabinetten Rutte deed er geen moer mee. De grote groep arbeidsmigratie bleef onbesproken, maar door politiek gesteggel over de relatief kleine groep asielmigranten viel het laatste kabinet Rutte. Bizar.

En dan denk je bij het kabinet Wilders, dat als hoogste prioriteit afkondigde “de migratie moet naar nul": nu gaat het gebeuren…nu worden de adviezen van de commissie Roemer om ook de arbeidsmigratie drastisch aan te pakken weer uit de kast gehaald en in effectieve beleidsmaatregelen omgezet. Maar nee hoor, weer wordt het kanon alleen gericht op de groep asielmigranten.

Terwijl de instroom van arbeidsmigratie juridisch en humaan wél verantwoord kan worden beperkt via een stelsel van vergunningen, laat men het gewoon lopen. (1) Want VVD, NSC, BBB en PVV willen de bazen van de tuinbouwbedrijven, de distributiecentra, de slachthuizen en vleesverwerkende industrie, sectoren die volledig draaien op de uitbuiting van arbeidsmigranten, niet boos maken. Ze blijven liever zeiken over de "niet te beheersen migratiestromen" en geven daar de vluchtelingen de schuld van. Want met de jacht op asielzoekers kun je namelijk heel veel kiezers mobiliseren. En alleen daar gaat het om. Het migratievraagstuk behapbaar maken is niet het doel, maar het probleem populistisch uitmelken om stemmen te winnen. Pervers. 

(1)   Nederland komt zonder arbeidsmigranten op vele fronten stil te staan, omdat de meeste vitale sectoren niet zonder arbeidsmigranten kunnen, maar er zijn wel degelijk economische sectoren die we als land goed kunnen missen, omdat ze nauwelijks bijdragen aan de nationale welvaart. Alleen de bazen verdienen er goed aan, maar de werknemers en de buurten blijven met de shit zitten. Als een werkgever aan een arbeidsmigrant geen normaal loon en leefbaar huis kan geven, dan moet er maar één optie zijn: sluiten die handel.  

27.  De doorsnee Nederlander heeft weinig op met het collectief: “gewoon goed voor jezelf zorgen”.

Nederlanders vinden zichzelf doorgaans, vergeleken bij andere culturen, tolerant, verdraagzaam, eerlijk en direct, nuchter, rationeel en milieubewust. Ik heb zelf een totaal ander beeld van het volkje in dit land. In de riolen van de sociale media, in de kletsprogramma's en in de politieke arena's wordt elke dag bewezen dat velen van ons uiterst intolerant en onverdraagzaam zijn t.o.v. burgers die qua kleur, religie of etniciteit “ietsje anders” zijn. Ja, het is natuurlijk makkelijk tolerant en verdraagzaam te zijn tegenover gelijkgezinden, maar zij van buiten de eigen stam moeten zich vooral aan ons aanpassen en anders: opzouten. En wat wij eerlijk of direct in de communicatie noemen, wordt in bijna elk buitenland gewoon ervaren als gênante botheid.

Zijn wij nuchter en rationeel? In de politiek, in publieke discussies of bij sportwedstrijden valt mij die rationele nuchterheid heel vaak niet op. Vooral langs de lijn op sportvelden of in de stadions kunnen we opgefokte schreeuwers worden, zeker als ons iets niet bevalt. En tot slot: ons klimaatbewustzijn geldt ook maar voor een heel beperkt deel van de Nederlanders. Klimaatbewust zijn de meeste Nederlanders alleen als het niets kost en de maatregelen geen gedragsverandering van ons vragen.

Dit zijn natuurlijk niet meer dan wat persoonlijke percepties, maar er verscheen verleden week ook een onderzoek van het bureau Ipsos I&O, waaruit blijkt wat de gemiddelde Nederlander zelf over heeft om de samenleving “beter te maken”? Dat is niet al te veel, dat werd wel duidelijk. Zo blijft om te beginnen weinig heel van het beeld van de "hard werkende Nederlander", waar in de Tweede Kamer te pas en te onpas mee wordt geschermd richting de Nederlanders met een migratieachtergrond. De gemiddelde Nederlander werkt namelijk, vergeleken bij inwoners van andere landen, helemaal niet hard. Integendeel, met 31 uur per week werkt hij/zij het laagste aantal uren in de wereld. Daar komt nog bij dat slechts 16% aangeeft “geen prominente arbeidspositie” na te streven. Dus echt ambitieus kun je de Nederlander ook niet noemen. Maar het wordt nog erger.

Nederlanders blijken zich volgens Peter Kanne, de directeur van Ipsos, niet graag in te zetten voor het collectief: „In vergelijking met de rest van de wereld zijn Nederlanders bovenmatig individualistisch en hedonistisch ingesteld”, aldus Kanne. Ook bij bedreigingen als klimaatverandering en geopolitieke conflicten is er in dit land „een sterke focus op het innerlijke”. Ze willen gewoon een lekker leventje en verder geen gezeur over gemeenschapszin aan hun kop. Nederlanders trekken zich meer dan gemiddeld terug in hun eigen, kleine gelukkige leefwereld. Zo’n volk vecht echt niet tegen duistere krachten voor haar democratie en vrijheid, dat laten ze liever aan anderen over. Dus de nieuwe secretaris-generaal van de NAVO, Mark Rutte, heeft richting zijn eigen landgenoten nog heel wat missiewerk te verrichten, want de offerbereidheid is hier minimaal. Sluit maar een deal met Poetin, geeft hem desnoods heel Oekraïne, maar kom niet aan ons luxe leventje en vraag geen offers van ons.  

In haar mooie NRC-column van afgelopen zaterdag maakt Floor Rusman n.a.v. deze Ipsos-uitkomsten een paar behoorlijk cynische observaties over de Kamerdebatten waarin werd gedebatteerd over integratie en het vermoeden dat vele “nieuwkomers” (die hier al generaties wonen) niet over de juiste normen en waarden zouden beschikken.

Rusman maakt vooral de gedachte belachelijk dat de Nederlander met een migratieachtergrond zich meer zouden moeten spiegelen aan de autochtone Nederlander die zich hier uit de naad zou werken om er een gaaf land van de maken. ,,Dat doet ie namelijk helemaal niet”, aldus Rusman. ,,Niks ‘dit land tot een mooi land maken’, gewoon goed voor jezelf zorgen. Het ideaal van hard werken en een bijdrage leveren aan het collectief is nostalgisch wensdenken.”

Dat uitgerekend een liberale partij vooroploopt ,,in dit burgermanstoneelstuk van de hardwerkende Nederlander" noemt Rusman ironisch. Uiterst milde kritiek lijkt mij. Het is gewoon volksverlakkerij.

28.   Éduard Louis: een topschrijver met mededogen voor machteloze losers.

Een dystopisch perspectief dat voor velen een harde realiteit is: geboren worden en opgroeien in een dieptreurige, arme, gewelddadige en dus bijna kansloze gezinssituatie, niet de tools hebben om daar op eigen kracht uit te komen en vervolgens uit woede en onmacht je eigen omgeving gaan terroriseren, waarna dat geweld en die haat tegen je naasten en de maatschappij van generatie op generatie bijna genetisch wordt doorgegeven…dat is de rode draad in het werk van Éduard Louis.

Éduard Louis is de nom de plume van Eddy Bellegueule (1992), een van de meest gezaghebbende Franse schrijvers van dit moment. Hij schreef al een 6-tal bestsellers die in vele talen zijn uitgegeven. (1). Zijn thematiek is intrigerend en zeer eigentijds, hij schrijft prachtiger zinnen, maar qua inhoudelijke verdieping, verhalende kracht, literaire vernieuwing en breedheid van oeuvre staat hij (nog) behoorlijk ver af van grote schrijvers als Céline, Marquez, Williams, Vargas Llosa, Dovlatov en noem ze maar op. Maar misschien zijn de qua aantal pagina's 'dunne' boekjes die hij tot dusver heeft geschreven bijzondere vingeroefeningen van een topschrijver en moeten zijn "grote werken" nog komen. 

Louis’ boeken zijn sterk autobiografisch. Hij schetst erin hoe hij zich staande hield in en zich uiteindelijk ontworstelde aan een deplorabel milieu, waaruit er voor de meesten geen ontsnappen mogelijk is: de onderste regionen van de lagere arbeidersklasse in een arm stadje met veel werkloosheid, haat, geweld en discriminatie tegen homo's, zwarten en vrouwen. De situaties die hij beschrijft zijn behoorlijk deprimerend en uitzichtloos. Het is een wonder, of beter gezegd: het is een bizarre speling van het lot, dat hij zich aan deze misère wist te ontworstelen. Omdat hij toevallig beschikte over een uniek schrijverstalent en een paar sociale vaardigheden, maar ook omdat hij op de juiste momenten de juiste mensen ontmoette. Een gevalletje van meer mazzel hebben dan pech, ondanks die bizar slechte startsituatie. Het is maar weinigen gegeven. 

Maar Louis vergeet zijn afkomst nooit, begrijpt waarom de burgers aan de onderkant nauwelijks in staat zijn om zich aan hun ellende ter ontworstelen en lijkt zich er soms voor te generen dat hem dat uiteindelijk wel gelukt is. Hij hekelt de elite die goed voor zich zelf zorgt, niets aan de ellende van de verschoppelingen doet, maar wel op hen afgeeft als losers. Toch voelt hij zich na verloopt van tijd beter thuis is de intellectuele hogere middenklasse, dan in zijn oude milieu waar hij steeds verder van vervreemdt. Bij Louis is het een kwestie van: voor een groep opkomen, waar jezelf niet meer toe behoort. Niet meer toe wilt behoren eigenlijk. Wat 100% invoelbaar is voor hen die zo'n zelfde tocht "naar een andere subcultuur" hebben meegemaakt.

Niet beter of slechter, niet hoger of lager, maar wel meer "beschaving" in de betekenis van "bildung". Het past naadloos in het verheffingsideaal van de sociaaldemocraten: arbeiders ook laten genieten van literatuur, wetenschap, kunst in brede zin. Maar Louis' tegenstanders noemen de 'overstap' "klasse-verraad". Ik denk dat deze beschuldiging een kwestie is van jaloerse kwaadsappigheid, want het overkomt bijna elke sociale stijger: je gaat ongemerkt anders praten en denken, je anders kleden, je luistert naar en geniet van andere muziek, leest andere boeken, kortom je smaak en interesses veranderen onder invloed van de subcultuur waarin je dagelijks verkeert. Dat kan allemaal zonder je respect te verliezen voor de subcultuur waar je vandaan komt. En zeker niet je solidariteit. 

De personages van Louis zijn vaak complex uitgewerkt, met een focus op hun innerlijke conflicten en emoties. De schrijver neemt ook een duidelijke politieke positie in. Zijn thema's zijn vaak doordrenkt met kritiek op de status quo en pleiten voor veel meer sociale rechtvaardigheid. Zijn boeken zijn een aanklacht tegen de ingewikkelde neoliberale technocraten-maatschappij waarin de burgers die om verschillende redenen absoluut niet mee kunnen komen aan hun lot worden overgelaten. Een harteloze standenmaatschappij. 

Dat de schrijver ook mededogen voor die kanslozen kan opbrengen, komt, in een prachtige taal, ook weer tot uitdrukking in zijn laatste boek “Monique ontsnapt” (2024). Kort samengevat: op een avond belt de moeder van Louis hem huilend op terwijl hij voor schrijversverplichtingen in Griekenland is. Ze zegt dat de man met wie ze samenwoont te veel heeft gedronken en met agressief verbaal geweld tegen haar tekeergaat. Het is een dagelijks 'ritueel'.  Ze wilde haar zoon eerder niet ongerust maken en hield het gedrag van haar vriend altijd verborgen, maar nu is de maat vol. Ze houdt het niet meer uit. Louis helpt zijn moeder, nu het pas goed tot hem doordringt die zij al sinds jaar en dag gevangen zit in een wereld vol wreedheid, onredelijkheid en onrechtvaardigheid. Hij regelt en betaalt alles wat nodig is om haar leven alleen en in andere stad opnieuw op te starten. 

De schrijver ontmoet tijdens de verhuizing van moeders op enig moment de brute dronkenlap die haar jarenlang heeft geterroriseerd …zij blijven op enige afstand van elkaar staan, maken alleen oogcontact en dan schrijft hij op blz. 112 en 113 van “Monique ontsnapt”:

,,…terwijl ik hem in mij opnam, begon ik te denken dat deze man misschien niet schuldig was aan of verantwoordelijk was voor wat hij had gedaan, maar dat hij zelf de geleider was geweest van een geweld dat sterker was dan hemzelf en dat niet makkelijk te verklaren was, het geweld van zijn opvoeding, zijn sociale klasse, dat van het samenwonen, van de mannelijke dominantie, ik begon te denken dat deze man misschien het product was van een of misschien wel meerdere situaties die hij niet in de hand had, net zoals mijn moeder gewelddadig was geweest toen ze nog samen met mijn vader woonde en zijn gevangene was, net zoals ik ook gewelddadig tegen haar was geworden, en kijkend naar deze man die er zo zwak en meelijwekkend uitzag, begon ik te denken, tegen iedere verwachting of vooruitziende blik van mijn kant in, dat hij misschien wel onschuldig was, niet onschuldig in de zin dat hij sympathie of genegenheid bij me opriep, verre van dat, maar onschuldig in conceptuele, zuivere zin, in de zin dat niets in hem getuigde van het vermogen om iets te doen, iets te ondernemen; hij zag eruit als iemand die de wereld om zich heen alleen maar voortzet en herhaalt, niet iemand die ook maar iets tot stand brengt of creëert, en ik bedacht dat de onschuld van deze man, die ik toch haatte en minachtte, me misschien de onschuld van iedereen liet zien, de onschuld als algemene toestand. Wat vertelde deze man me over het mens-zijn? Toen ik zo naar hem keek, dacht ik dat hij op z’n eentje niet meer gewelddadig zou kunnen zijn. Ik zag in hem een ongelukkige figuur..Ik zag hem als een zielige figuur…Ik voelde een soort medelijden voor hem."

 In dit soort passages weet Louis duidelijk te maken dat we de daders weliswaar verantwoordelijk moeten houden voor hun daden, want anders wordt de samenleving een rommeltje, maar dat we ons ook moeten realiseren dat die daders evenzeer slachtoffers zijn van de omstandigheden waar zij niets aan hebben kunnen doen: van het milieu waarin ze zijn geboren en opgegroeid, van hun opvoeding, hun karakter, hun intelligentie en hun sociale netwerk. Allemaal zaken die ze niet zelf hebben kunnen kiezen, maar die wel bepalend waren voor hun minimale handelingsperspectieven. Louis en zijn hele sociale netwerk van die tijd zaten in een hermetisch gesloten mal, zeg maar een val, waar ze in beginsel niet meer op eigen kracht uit konden komen. Alleen Louis kon er nog als een geluksvogel uitvliegen, werd een gevierd schrijver en kon zijn moeder later financieel helpen ontsnappen.

Maar waarom is haar moeder er niet eerder uit ontsnapt, kun je je afvragen. Dat wordt duidelijk als Louis haar na haar laatste hevige ruzie met haar gewelddadige man zegt dat ze onmiddellijk bij hem weg moet gaan. Maar op dat moment begrijpt hij zelf ook wel waarom dat niet eerder is gebeurd: ,,Waar moet ze heen, zonder geld, zonder diploma’s, zonder rijbewijs, en als je een heel leven alleen maar moeder bent geweest?”  En dat geldt natuurlijk voor heel veel mensen in hun sociale gevangenis, waar ze niet vrijwillig inzitten: je komt er onvoorwaardelijke zonder hulp en zonder geld om jezelf 'vrij te maken' nooit meer uit. Zo plat kan het leven zijn. (jv 

(1)  De boeken van Éduard Louis: 1. Weg met Eddy Bellegueule 2. Geschiedenis van geweld 3. Ze hebben mijn vader vermoord 4. Strijd en metamorfose van een vrouw 5. Veranderen: methode 6.  Monique ontsnapt

 

30. Een rookbommetje dat meer emotie losmaakte dan de alles vernietigende echte bommen. 

 De verontwaardiging over de vijf demonstranten en hun rookbommetje in Wageningen tijdens het 5-mei-babbeltje van premier Schoof was bij rechts Nederland weer groot. Aan elke kwektafel verscheen er gisterenavond wel een politicus of BN'er die er schande van sprak. Natuurlijk vooral door de partijen die dit Israël-vriendelijke kabinet in alles steunen.

Het opblazen van zo’n incidentje komt als totaal krankzinnig over. Want als het over de vernietiging van Gaza en de Gazanen gaat, met bommen en uithongering, dan praten onze bewindslieden en daaraan gelieerde Kamerkwezels al die misdaden tegen de menselijkheid van Israël goed, maar wanneer een paar demonstranten met een rookbommetje tegen dat mega-geweld protesteren en de orde voor vijf minuten verstoren, dan is de wereld te klein en trekken de criticasters hun opportunistische scheur wél zo ver mogelijk open. Echte bommen hebben hun zegen, maar een onschuldige rookbom vinden ze verwerpelijk en, laten ze ook nog weten: die daders moeten flink gestraft worden. Door welke soort morele logica worden deze verontwaardigden gedreven?

Nee, dan waren de reacties van de oud-generaals Peter van Uhm en Mart de Kruif van een ander niveau. Zij vonden die rookbom weliswaar “contraproductief en dus niet slim”, maar ze hadden wel begrip voor de onmacht van de demonstranten en begrepen ook de boosheid die erachter zat. Boosheid over de weigering van onze regering om als het gaat om de acties van Israël in Gaza een rode lijn te trekken, die niet overschreden mag worden. Zij vinden, zoals bijna alle topmilitairen in ons land, dat het kabinet wel degelijk stelling moet nemen tegen wat zij “disproportionele oorlogsvoering tegen burgers” noemen.

Hier kan Dilan Yeşilgöz met haar opruiende toontje over die “extreemlinkse” demonstranten tegen de Gaza-oorlog nog een voorbeeld aan nemen. Zij staat, zo later zal blijken, aan de verkeerde kant van de geschiedenis als het gaat om de gewelddadige etnische zuiveringen in Gaza. Ook zij zal op enig moment met schaamte moeten terugkijken op de steun van dit kabinet en van haarzelf voor deze extreemrechtse Israëlische regering. Mag je tenminste hopen.

31.  Blijft er echt zoveel aan de strijkstok hangen bij hulporganisaties? Of is dat feitenvrije stemmingmakerij van rechtse snit?

Laatst hoorde ik van iemand die het weer van iemand anders had gehoord dat er bij hulporganisaties als Oxfam Novib, Artsen Zonder Grenzen en Vluchtelingenwerk Nederland “wel heel veel geld aan de strijkstok blijft hangen”. De directeuren zouden “vette salarissen opstrijken” en “veel van geld van de subsidiegevers en donateurs komt niet goed terecht.” 

Nou, dat is wel een beschuldiging die er inhakt. Ik maak zelf met een goed gemoed en veel vertrouwen maandelijks zekere bedragen naar deze hulporganisaties over en weet niet beter of het zijn organisaties die een uitstekende reputatie hebben en goed werk doen in uiterst complexe, armoedige en gevaarlijke situaties. De hulp die zij verlenen aan de vele slachtoffers van oorlogsgeweld en honger bepaalt vaak het verschil tussen leven of dood. En die organisaties zouden maar eenbeetje aanrommelen met het hen ter beschikking gestelde geld? Kan die beschuldiging ook ergens onderbouwd worden?

Degenen van wie onze tafelgenoot dat verwijt had gehoord had zelf bij zo’n organisatie gewerkt, maar was er met een burn-out vertrokken. Uit eigen beweging of was ze op non-actief gesteld? Reageerde ze haar frustratie af door negatieve verhalen te vertellen over het nest waar zij uitkwam? Rancune brengt doorgaans niet het beste in de mens naar boven. Maar los van haar motivatie vond ik het verstandiger om aan tafel maar niet direct vanuit de heup terug te schieten, want waarom zou ik het beter weten dan zo’n ervaringsdeskundige? En verder ik heb de hinderlijke neiging om, als ik iets niet precies weet, het eerst maar een even ‘op te zoeken’.

Ben er dus maar even via het internet ingedoken. Eerst heb ik die beschuldiging over “die vette salarissen van de directeuren” gecheckt. Dat is voor wie geen genoegen neemt met de onderbuik heel makkelijk op te zoeken. De directeuren van Oxfam Novib, Vluchtelingenwerk Nederland en Artsen Zonder Grenzen verdienden in 2024 respectievelijk  € 127.700 , € 135.148 en € 123.350. De bedragen zijn bruto en inclusief onkostenvergoeding. Voor directeuren van zulke grote  internationaal opererende organisaties met complexe taken zijn dit bepaald geen “vette salarissen”. Een gemiddeld Tweede Kamerlid verdient méér:  € 141.000, exclusief reis- en onkostenvergoedingen.

Dan de beschuldiging dat veel van het geld van die drie genoemde hulporganisaties niet dáár terecht komt waarvoor het is bedoeld en zelfs in verkeerde zakken verdwijnt. Ja, je kunt er natuurlijk over twisten wanneer iets “veel” genoemd kan worden, maar als je er op internet even wat moeite voor doet, dan komt een redelijk mens zonder al te veel vooroordelen al snel tot de conclusie dat zulke beschuldigingen van “verspilling van geld” nergens op gebaseerd zijn. Het bevredigt wellicht de behoefte aan kwaadsprekerij, maar voor de drie genoemde hulporganisaties is niets te vinden dat wijst op een structureel verkeerde of onoorbare besteding van de hen toevertrouwde middelen.

En dat is ook logisch, want alle gerenommeerde hulporganisaties, dus ook de drie hier genoemde, moeten hun (financiële) jaarverslagen laten goedkeuren door een accountant die kritisch toets of de middelen conform de plannen aan de juiste projecten zijn uitgegeven en of dat op een juridisch en financieel correcte manier is gebeurd. Als de accountant zijn handtekening niet onder het jaarverslag zet, dan maken de subsidiegevers geen geld meer over en zal een publieke rel vaak nauwelijks te vermijden zijn. Op de departementen wordt die controle bij de grote hulporganisaties die ook rijkssubsidies krijgen nog eens dunnetjes overgedaan. Publiciteit over verkeerd bestede subsidies en donaties zijn dodelijk voor de hulporganisaties, dus die zitten daar zelf ook bovenop. Maar ook de politiek is er uitermate alert op, want bewindspersonen willen niet naar de Kamer geroepen worden voor slecht besteed belastinggeld.

En voor wie de accountants niet vertrouwt als het gaat om de controles van de financiële jaarverslagen:  het Centraal Bureau Fondsenwerving (CBF) is de toezichthouder voor goede doelen en toetst de hulporganisaties m.b.v. strenge kwaliteitseisen. Daarnaast heb je ook nog de website Doneer Effectief voor een overzicht van de goede doelen die de toets der kritiek kunnen doorstaan.  

De rechtse media doen vaak wel erg hun best om verhalen te construeren over het “over de balk smijten” van “ons belastinggeld” door al die “linkse hulporganisaties”, maar het is vaak gebakken lucht en soms niet veel meer dan het opblazen, dan wel veralgemeniseren van een incident. Maar die verhalen hebben vast wel invloed op de beeldvorming bij bepaalde groepen en kunnen schadelijk zijn voor de  reputatie van hulporganisaties.

Mijn suggestie zou hier zijn: gebruik die rechtse stemmingmakerij niet als een makkelijk excuus om geen donateur van OxfamNovib, Artsen Zonder Grenzen of Vluchtelingenwerk te worden, maar ga eerst zelf even op onderzoek uit. Bijna alles wat je over de hulporganisaties wilt weten, kun je op internet vinden, zeker via ChatGTP. Maar van de klaagzang van één teleurgestelde medewerker wordt je m.i. niet veel wijzer. Gelukkig kun je er zelf achter komen hoe het echt zit.

Het moet bij al die hulporganisaties ongetwijfeld allemaal veel doelmatiger, effectiever en efficiënter. Projecten mislukken of worden te traag of slecht uitgevoerd. Er zal ook het nodige geld in verkeerde zakken komen, omdat er in veel ontwikkelingslanden niets geregeld kan worden, zonder er smeergeld  beteeld wordt. Mede omdat het belastingsysteem niet functioneert en ambtenaren daardoor nauwelijks betaald worden. En, ook een serieus punt: hulp maakt die landen ook te afhankelijk van westerse steun waardoor er een duurzame ontwikkeling kan plaatsvinden. Dus waar mogelijk het ‘vis geven’ vervangen door ‘hengels geven’. Zorg ervoor dat lokale economieën zelfstandig kunnen groeien.

Maar vooralsnog kunnen vele landen niet zonder substantiële hulp uit de rijke landen en als je dan ziet, leest of hoort in welk soort onmogelijke situaties de ontwikkelingswerkers hun moeten opereren, dan begrijp je niet dat ze er nog iets van weten te bakken. En om er dan vanaf de zijlijn alleen maar kritiek op hebben, daar heb ik moeite mee.   

NB   Via ChatGTP kun je b.v. met een simpele vraag binnen drie seconden te weten komen dat OxfamNovib minder dan 2% van haar middelen besteedt aan overhead. Wat extreem laag is.

32.   Met één vette handtekening bezegelde Donald Trump de dood van al 300.000 armen en zieken in de derde wereld.

Dat er heel veel bloed aan de handen van Poetin en Netanyahu kleeft, krijgen we dag en dag uit mee. Bij de eerste staat de teller op ongeveer 1 miljoen doden en zwaar gewonden, bij de tweede gaat het al ver over de 100.000 heen en bij beiden is het einde van de slachting via bommen, kogels en verhongering nog lang niet in zicht.

Maar ook de gevolgen van het beleid van Trump voor de sterftecijfers in specifieke regio’s mag wel wat meer in de publiciteit komen. Hij schrapte met één pennenstreek de financiering van de USAID, een organisatie die met tientallen miljarden noodhulp ca. 3 miljoen van de allerzwaksten in de wereld van de dood redt. OxfamNovib rapporteerde verleden week dat door het afschaffen van een groot deel van die hulp tot dusver naar schatting al ca 300.000 mensen om het leven zijn gekomen omdat hen daardoor langdurig voedsel en medische zorg werd onthouden.  De administratie van Trump liet laatst weten dat zij dit “niet als een probleem van de VS” beschouwt.

Peter de Waard citeerde in dit verband in zijn Volkskrant-column van vandaag rockster Bono, die dit getal van 300.000 doden laatst ook noemde. Dat Trump de stekker uit USAID heeft getrokken heeft dus humanitaire gevolgen. Hoe kan dat? ,,Er ligt 50 duizend ton voedsel te rotten in boten en pakhuizen. De mensen die de codes kenden en verantwoordelijk waren voor de distributie van de hulp, zijn ontslagen”, aldus Bono. En die 300.000 doden zijn nog lang niet het einde van deze tragedie.

Je kunt best een kloppende redenering bedenken, waaruit blijkt dat Trumps beleid inzake USAID wreed en crimineel is en een misdaad tegen de menselijkheid. En net als de daden van Poetin en Netanyahu zou ook Trump hiervoor door het Internationaal Strafhof in Den Haag moeten worden aangeklaagd en berecht. Maar de kans dat dat ooit gebeurt, kunnen we, vrees ik, wel op nul-komma-nul becijferen.

 

33  De waarheid ligt nooit in het midden en waar er twee kijven is er vaak één de schuldige.

Er zijn talloze volkswijsheden die, als je ze op hun merites beoordeelt, slaan als een lul op een drumstel, ofwel als een tang op een varken. Deze beide uitdrukkingen roepen overigens ook beelden op die nergens op slaan. Maar goed eerst maar even de volkswijsheden.

Twee van de meest onnozele gezegdes bij conflicten tussen personen, groepen of landen zijn naar mijn mening: “de waarheid zal wel ergens in het midden liggen” en “waar er twee kijven, hebben er twee schuld.” Het zijn uitspraken die doorgaans worden gedaan door types die de kool en de geit willen sparen (ook weer zo’n raar gezegde) en beide partijen niet voor het hoofd willen stoten. Maar bijna altijd is het een valse voorstelling van zaken.  

Om te beginnen die waarheid die wel ergens in het midden zou liggen. Onzin natuurlijk, een waarheid kan niet in het midden liggen, want wat is ‘het midden’ bij een conflict of het midden van de waarheid?  'Iets", b.v. de meeste uitspraken over "wat er is gebeurd" zijn gewoon waar of onwaar. En dat is meestal vrij objectief vast te stellen. Want bijna altijd is er op basis van kloppende feiten, in combinatie met rationele argumenten en een relevante context vast te stellen welke partij de agressor is en wie zich overvallen of bedreigd mag voelen en dus het meeste recht van spreken heeft om zich te beklagen. En in zulke situaties is het al helemaal onzinnig om als neutrale partij te beweren: "waar er twee kijven, hebben er twee schuld." Nee, er heeft maar één partij schuld en dat is de agressor.

Overal waar sprake is van agressie en machtsongelijkheid heeft degene die zich daar tegen verzet het morele recht dat te doen en kan er daarna niet beweerd worden dat hij medeschuldig is aan “het gekijf”….of aan het geweld. Door de waarheid (cq de machtsongelijkheid of die agressie) in het midden te laten, dus niet te benoemen, maak je het slachtoffer medeschuldig aan hetgeen hem is aangedaan of aan zijn reactie daarop. En dan beloon je de agressor, de dader. De wijze waarop Trump in het Witte Huis Zelensky vernederde, maakt duidelijk hoe moreel verwerpelijk ‘victim blaming’ is.    

Je hoeft je maar een beetje te verdiepen in het ontstaan van geopolitieke conflicten en m.n. in oorlog of massaal geweld op burgers en het wordt duidelijk dat er bijna altijd een onderscheid te maken is tussen daders en slachtoffers, tussen de aanvallers en verdedigers of tussen machtigen en machtelozen. Rusland bedreigt al eeuwen zijn buren en viel in 2022 Oekraïne binnen. Toch zit de VS momenteel op de lijn “waar er twee kijven, hebben er twee schuld” of nog erger: vooral Zelensky is de aanstichter van deze ellende en moet inbinden.

Europese Joden hebben vanaf 1948 de meeste Palestijnen uit het voormalige Palestina verdreven, hun land ingepikt en elke poging van Palestijnse kant om iets van hun gebied of hun rechten terug te krijgen/nemen is door Israël tot op de dag van vandaag met militair geweld en staatsrepressie onderdrukt. Onze bondgenoot Israël zit daar nu in de fase van “de laatste restjes in Gaza en op de Westbank nog even etnisch zuiveren en de klus is geklaard". Is dit langdurige conflict nu een kwestie van “de waarheid zal wel ergens in het midden liggen” of van "twee kijvende partijen die beide schuld hebben?" Of van een luguber kat-en-muis-spel met een machtige aanvaller en een de facto kansloze verdediger? 

 In het geval Rusland-Oekraïne waren het alleen de extreemrechtse partijen in Europa en de VS die partij kozen tégen Oekraïne en vóór Rusland. De meeste westerse democratieën wezen Rusland als de agressor aan. Daar was feitelijk ook geen speld tussen te krijgen. Net zoals het in het Palestijns-Israëlische conflict evident is wie de agressor met de meeste macht is en wie de kansloze slachtoffers zijn. Toch kozen de westerse democratieën er in dat conflict vanaf het begin voor om daar een geheel andere morele maatstaf te hanteren dan bij Oekraïne: namelijk onvoorwaardelijke steun aan de agressor Israël, die nooit echt aan een twee-staten-oplossing wilde meewerken en die er elke keer weer in slaagde om Palestijnen telkens tegen elkaar op te zetten, zodat er van die kant nooit een politieke eenheid kon ontstaan. 

Zelfs nu de etnische zuivering in haar eindfase is gekomen, weigeren de meeste Europese landen nog om de Palestijnen een laatste reddingsboei toe te werpen, middels b.v. het sanctioneren of boycotten van Israël. Zouden ze op enig moment, als er geen Palestijn met een eigen gebiedje meer over is, nog wel in de fase komen van “ja, maar waar er twee kijven, hebben er ook twee schuld”? Zeker weten van niet.

34.    Kunnen we de begrippen links en rechts niet een tijdje in de ijskast zetten?

Laatst hoorde ik een opiniemaker verzuchten: zouden we ook een nieuwe politieke beweging kunnen starten zonder het woord ‘links’ erin? Uit haar research bleek namelijk als je burgers allerlei verstandige ideeën voorlegt om de urgente vraagstukken aan te pakken, ze die voorstellen vaak best redelijk of zelfs heel goed vinden, maar als je die voorstellen dan vervolgens koppelt aan een “linkse partij” (of, nog erger, aan “Timmermans”), dan komt er een reactie die varieert van “dan maar liever niet” tot een zekere mate van walging.

Het is het resultaat van effectieve framing in de sociale en mainstreammedia, dat maakt dat het epitheton ‘links’ op grote groepen kiezers werkt als een rode lap op een stier. Maar dat geldt evenzeer voor het stempel ‘rechts’. Nú hebben ‘de rechtsen’ de tijdgeest behoorlijk mee, ‘to put it mildly’, maar in het grootste deel van mijn denkende leven moest je je toch niet teveel met rechtse snuiters associëren, want dan deed je in linkse kringen niet serieus meer mee.

De argumenten om die negatieve links-rechts framing en daaraan gekoppelde politieke mores eens een tijdje in de ijskast te zetten, kan iedereen bedenken: we komen er in het politieke discours en de parlementaire besluitvorming niet meer uit, de systemen lopen vast, burgers laten zich opjutten door politici die op basis van wat simpele links-rechts-slogans elkaar negatief wegzetten, kleine verschillen worden uitvergroot en uit profileringsdrang worden er te vaak maatregelen beloofd waarvan je op voorhand weet, dat ze niet gaan werken of financieel, dan wel juridisch niet kunnen. Wie het meest belooft, krijgt de meeste stemmen. Het heeft inmiddels een politiek landschap opgeleverd, dat zo versplinterd en gepolariseerd is, dat de meest noodzakelijke besluiten niet meer genomen kunnen worden, omdat er geen meerderheden meer voor te organiseren zijn.

De politieke kar staat vast in mul zand, terwijl de noodzaak voor een slagvaardig beleid groter is dan ooit. De onzekerheden en dreigingen in de wereld waren sinds de val van de muur nimmer zo groot als nu. Op vele plaatsen staat de liberale democratie onder grote druk en wordt de rechtstaat bedreigd door rechts-populisten, die electoraal maar blijven groeien, omdat een groot deel van de kiezers (terecht) ontevreden is met het beleid van de gevestigde partijen, van links tot rechts. Er wordt in de ogen van te velen niet meer geleverd.

We zitten in een gevaarlijke impasse, waarbij het dus eigenlijk niet meer zou moeten gaan om links of rechts beleid, maar om beleid om te overleven..en dat is beleid dat werkt. Beleid waarmee we de grote problemen effectief aan kunnen pakken en we de democratie en rechtstaat kunnen schragen: in eigen land en in Europa. Dat kan alleen als er met forse meerderheden kan worden bestuurd. En dan mag je het beleid nooit, zoals nu in diverse EU-landen gebeurt, laten bepalen of frustreren door een onbetrouwbare vijfde colonne van Trump- en Poetin-fans. Ook van het bestrijden van dat rechts-populisme zullen de partijen van links tot rechts gezamenlijk een topprioriteit moeten maken. Zowel in eigen land als op Europees niveau. De vijfde colonne moet met wettelijke maatregelen en een cordon sanitair op een dood spoor worden gereden.

Zeker nu de VS de kant van Rusland hebben gekozen en Europa moet zorgen voor haar eigen veiligheid mag je hopen dat ons incapabele schertskabinetje zo snel mogelijk implodeert en dat de fatsoenlijke niet-populistische partijen met elkaar om tafel gaan zitten en elkaar niet bij voorbaat met de versleten links-rechts-clichés uitsluiten. De urgente vraagstukken, waarvan we er voldoende hebben, moeten zonder ideologische scherpslijperij en zonder vooringenomenheid met elkaar worden besproken, waarbij niet de verschillen worden uitvergroot, maar juist wordt benadrukt waar gemeenschappelijk over gedacht wordt.  Niet om politieke discussies te smoren in technocratische compromissen, maar juist om het debat over de beste oplossingen voor onze grote problemen niet bij voorbaat te belasten met blokkerende links-rechts-vooroordelen over elkaars intenties. Die gesprekken moeten vooral inhoudelijk en probleemoplossend zijn.

Nog méér dan vroeger gaat het nu om existentiële vraagstukken, zoals 1. De bescherming van de democratie en rechtstaat, 2. De verdediging van de nationale en internationale veiligheid 3. Bestaanszekerheid voor een ieder 4. Versterking van ons verdienvermogen en m.n. de kenniseconomie, 5. Oplossen van de dreigende arbeidstekorten in de vitale sectoren 6. Een toekomstbestendig klimaat en milieubeleid. Rond deze 6 thema’s kan een kernprogramma worden gemaakt waarin een grote meerderheid van gematigde partijen zich moet kunnen vinden. W.b. die vele andere beleidsthema’s komen we er met slimme compromissen ook wel uit.  

Als de leidende politici zich in de media, in de debatten en bij de besluiten vooral laten leiden door het algemeen belang, adequate adviezen van experts en een voldoende mate van redelijkheid, rationaliteit en rechtvaardigheid, dan moeten er brede meerderheden voor een slagvaardig en toekomstbestendig beleid te vormen zijn. En of je daar nu het predicaat links of rechts op plakt, who cares.

Toen Deng Xiaoping eind zeventiger jaren in China het “kapitalisme met socialistische trekjes” invoerde, vatte hij zijn hervormingen samen met het historisch geworden motto: “Het maakt niet uit of een kat wit of zwart is, als hij maar muizen vangt.” Ofwel: de labels die je op politieke systemen plakt doen er niet zoveel toe, het gaat erom dat er resultaten worden geboekt.

35. Nog even en de Chinezen zijn in Europa populairder dan de Amerikanen.

Nu het lijkt of in de VS alle gesloten inrichtingen hun deuren hebben geopend en het land wordt geregeerd door zwakzinnigen, halve garen en criminelen, worden daar de meest maffe besluiten genomen. Besluiten die niet alleen beogen het eigen politieke systeem af te breken en die grote groepen Amerikanen hard zullen raken, maar die in de hele wereld en m.n. in Europa voor ongekende veranderingen zullen zorgen: politiek, economisch en militair.

Wij zullen door het onvoorspelbare gedrag en absurde besluiten van Trump elke keer weer verbijsterd zijn, omdat die besluiten uiteindelijk maar één kant op lijken te gaan: de wereldorde ontwrichten, Europese landen zo dwars mogelijk zitten en Oekraïne aan de Russen verpatsen in ruil voor hun steun tegen China. De sympathie voor de Amerikaanse politiek en ‘way of life’ zou in Europa wel eens als sneeuw voor de zon kunnen smelten, waarna vooral minachting en haat zichtbaar worden.

Dit is op zich geen nieuw verschijnsel. In de jaren zestig was er, mede vanwege Nixon en zijn Vietnamoorlog, sprake van een virulent anti-Amerikanisme. Maar eigenlijk kun je zeggen dat er vanaf hun onafhankelijkheid in 1776 vooral onder intellectuele Europeanen grote scepsis was over het “beschavingsniveau” van de Amerikanen. Er was zeker bewondering voor hun vitaliteit, ondernemerszin en technologie, maar ook afkeer vanwege hun lompheid, materialisme, cultuur barbarisme en heiligverklaring van het economisch egoïsme. Zo wordt in de NRC van gisteren de Fransman Alexis de Tocqueville geciteerd met de volgende uitspraak uit 1835:  ,, Alle kundige mensen waren te druk met geld verdienen. Pas wanneer een man ontdekt dat hij daar slecht in is, wijdt hij zich aan het fortuin van de staat”.

Maar het scherpst in die tijd was de schrijver Charles Dickens, toen een “literaire superster”, die de VS in 1842 bezocht en volgens de NRC schreef: „Ik wist niet wat het was om walging en minachting te voelen totdat ik naar Amerika reisde. Verachtelijke trucs bij verkiezingen; sluwe manipulatie van overheidsfunctionarissen; en laffe aanvallen op tegenstander, met lasterlijke kranten als schilden en gehuurde pennen als dolken.” De politici vond hij „corrupte schurken, wier claim om in aanmerking te komen voor een functie eruit bestaat dat ze elke dag en week nieuwe gewassen zaaien die tot de ondergang leiden. Een boef in het zakendoen wordt geprezen als een slimmerd.” 

Dickens zou vandaag de dag waarschijnlijk tot vergelijkbare observaties zijn gekomen. Dat is een deprimerende conclusie, omdat de VS tot voor kort wel onze onmisbare bondgenoot waren in het verdedigen van dezelfde liberale democratie, die het huidige bewind nu op de mestvaalt van de geschiedenis gooit. De keuze van Trump tégen Europa en vóór Poetin duwt Europa richting het ravijn. Daar kunnen we ons eensgezind tegen wapenen in de meest letterlijke zin, maar wat ons kan opbreken is de onvoorspelbaarheid, leugenachtigheid en verdeel-en-heers-tactiek van het Trump-regime. Die kan de eenheid in  de eigen gelederen behoorlijk gaan frustreren.

In deze steeds anarchistischer wordende wereld waarin de wil van de supermachten bepalend is voor het lot van de kleinere natiestaten moeten we als Europa op zoek naar partners waarmee we coalities kunnen aangaan. Als de VS onze vijand wordt, dan kan het nu nog ondenkbare denkbaar wordt. Het lijkt nu nog onwaarschijnlijk, maar als Trump niet bij zinnen komt, dan kan er moment komen, dat we nog liever met de voorspelbaarheid van het totalitaire China te maken hebben, dan met de losgeslagen autocraat Trump.

In zo'n surrealistisch gedachten-experiment zijn er wellicht met Xi Jingping afspraken te maken die Europa de tijd geven om een supermacht te worden met voldoende afschrikkingsmacht om de druk en de chantage van het koppel VS/Rusland te weerstaan. Maar zo'n pact met China heeft ook iets faustiaans: je verkoopt je ziel c.q. je morele waarden aan de duivel om jezelf op de korte termijn te redden, maar wat zijn de morele gevolgen op de lange termijn? Kun je je later nog wel laten voorstaan op je democratische waarden als je uit eigenbelang gemene zaak hebt gemaakt met een dictatuur? Het is overigens nog maar zeer de vraag of we uiteindelijke wel serieuze opties hebben of dat we meegezogen worden in processen die we nauwelijks kunnen sturen. 

36.  Is er sprake van een zuil van hoogopgeleiden die zich gevaarlijk isoleert van het ‘gewone volk’?

In De Correspondent stond op 19 februari van dit jaart een lang artikel Margriet Oostveen met als titel: “In Holland staat een zuil: hoe hoogopgeleiden zich steeds meer afzonderen van de rest van Nederland.” Oostveen schetst een beeld van een Nederlandse samenleving die is opgedeeld in hoogopgeleiden en lager opgeleiden, waarbij de eerste groep zich steeds meer terugtrekt in hun eigen bubbels. Deze scheiding manifesteert zich in verschillende levensgebieden, zoals woonwijken, sociale kringen, sportverenigingen, het uitgaansleven en zelfs in digitale omgevingen, waar hoogopgeleiden kiezen voor gelijkgestemden.

De auteur stelt dat deze toenemende ruimtelijke, sociale en culturele isolatie niet alleen grote gevolgen heeft voor de sociale cohesie, maar ook voor de politieke en economische dynamiek in Nederland. Hoogopgeleiden hebben de neiging om een elitair wereldbeeld te ontwikkelen, wat bijdraagt aan een verminderd begrip en empathie voor de zorgen van mensen met een lagere opleiding.

Er staan interessante observaties in het stuk, maar een heldere lijn kan ik er niet in ontdekken. Er wordt wel veel aangestipt, maar een deel daarvan blijft behoorlijk zweven. Ze komt met heel wat expliciete en impliciete stellingen, die hieronder in mijn eigen woorden probeer samen te vatten:

1. Door de explosieve stijging van het aantal hoogopgeleiden is er een nieuwe zuil ontstaan van theoretisch geschoolde burgers die gevaarlijk geïsoleerd is geraakt van de praktisch geschoolde burgers. 
2. In tegenstelling tot de vroegere zuilen ontmoeten de hoger en lager opgeleiden elkaar nergens meer. Daardoor kennen ze elkaar opvattingen, drijfveren en emoties niet, hebben ze eigenlijk niets met elkaar, vervreemden ze van elkaar. Omdat de hoger opgeleiden geen idee meer hebben van de problemen en angsten van de laagopgeleiden, wordt hun solidariteit met die groep steeds minder.
3. De lager opgeleiden ontwikkelen steeds meer rancune tegen de hoogopgeleiden, omdat die geen oog hebben voor hun zwakke/onzekere sociaaleconomische positie, de culturele transformatie van hun buurten, hun slechte huisvesting, de teruglopende voorzieningen etc. Kortom: die elite, zo is de perceptie, heeft geen benul van hun bestaansonzekerheid. 
4. Dit segregatievraagstuk en de rancune bij de lager opgeleiden wordt alleen maar groter omdat de hoogopgeleiden in deze diplomademocratie ook nog eens overal aan de knoppen zitten: in de politiek, de wetenschap en de mainstreammedia. Het beleid dat op al die plaatsen gemaakt wordt, is dan ook vooral afgestemd op de belangen van die hoger opgeleiden.
5. En zeggen de boze burgers er dan achteraan: ze zorgen goed voor zichzelf, voor elkaar, voor hun vermogens, voor het klimaat, voor de asielzoeker en migrant, en voor de zwakkeren in de ontwikkelingslanden, maar de “hard werkende Nederlander” die jarenlang nauwelijks vooruitkomt zien ze niet staan. 
6. Moet de overheid bezuinigen, dan doen die hoger opgeleiden ‘aan de knoppen’ dat liever op de overheidsvoorzieningen, uitkeringen of het onderwijs, dan dat ze de vermogensongelijkheid of de bedrijfswinsten aanpakken. En ook de overheid beter laten functioneren voor hen die afhankelijk zijn van die overheid wordt altijd alleen met woorden gepredikt.

Ik denk dat ik zo de belangrijkste inzichten van Oostveen uit het stuk wel heb samengevat. De relevante vragen lijken mij nu: 1. Kunnen deze stellingen met cijfers/empirisch onderzoek ook aannemelijk gemaakt worden of 2. Zijn het vooral beelden/gevoelens die wel of geen kern van waarheid hebben, maar los daarvan, ook als ze niet kloppen, grote impact hebben op het maatschappelijk debat, omdat ze in de beleving van grote groepen als “de waarheid” worden ervaren en dus bepalend zijn voor hun opvattingen en (vaak extreme) politieke keuzes.

Mijn antwoord: de empirische onderbouwing van de zuilentheorie en daaraan gekoppelde stellingen in het artikel is niet sterk. Zo is het natuurlijk aantoonbare onzin dat er sprake is van een homogene bubbel van hoogopgeleiden. De politieke opvattingen binnen die "bubbel" variëren namelijk van VVD tot GroenLinks. En het ook nauwelijks een "bubbel" te noemen, omdat "half Nederland" inmiddels hoogopgeleid is. Maar dat laat onverlet dat het beeld van de “hoogopgeleide elite versus het gewone volk” wel degelijk breed gedeeld wordt en daardoor relevant is.

Hoe er op beide vragen gereageerd zal worden, zal verder sterk afhankelijk zijn van ieders belevingswereld. De ene hoogopgeleide zal die zuilentheorie en segregatie op basis van zijn eigen ervaringen grotendeels onderschrijven, maar de andere zal het maar onzin vinden, omdat hijzelf onderdeel is van een gemengde groep, met alle soorten en maten. 

Zoals gezegd: in de beeldvorming staat “de hoogopgeleide elite" ver af  van "het gewone volk” en dat beeld heeft grote impact op de maatschappelijke discussies. Het is ook een beeld dat de “intellectuelenhaat” en aversie tegen progressieve partijen sterk voed. Van dit soort sentimenten maakt populistisch-rechts gretig en met veel succes gebruik. En dan kun je als progressieve partijen je tong blauw oreren dat Wilders en zijn bruine kornuiten de werkelijkheid verdraaien, zondebokken zoeken en geen oplossingen hebben die ook werken, maar daar hebben de malcontenten, waarvan een groot deel terecht malcontent is, geen boodschap aan: ,,Wilders probeert het tenminste, maar de elite ligt weer dwars en denkt alleen aan zichzelf”…hup weer 10 zetels erbij. 

Zelf herken ik als een “hoogopgeleide sociale klimmer” voldoende in die kloof tussen hoger en lager opgeleiden om het fenomeen serieus te nemen, maar in werkelijkheid gaat het natuurlijk niet om één zuil van hoogopgeleiden en een restgroep van laagopgeleiden. Ons land is opgedeeld in tig subculturen, elk met hun eigen inkomensniveau, lifestyle, opvattingen, smaakvoorkeuren ect. Tussen heel wat van die subculturen is er weinig interactie. Het zijn subculturen die gevormd zijn op basis van afkomst, etniciteit, religie, sociaaleconomische positie etc. Vervolgens is het milieu waarin je bent opgegroeid sterk bepalend voor de sociale netwerken en opleidingstrajecten waar je in terecht komt. En in deze trajecten, waarin het toeval een grote rol speelt, wordt bepaald of je in de mal van de hoger of van de lager opgeleiden terecht komt, wat je baanopties zijn en wie er tot je peergroep gaan behoren. En als je eenmaal in de subcultuur van de hoogopgeleiden zit, hoe vaak heb je in het dagelijks leven dan nog serieuze gesprekken met lager opgeleiden? 

Maar komt Oostveen in haar stuk ook nog met werkbare oplossingen om iets te doen aan die “gevaarlijke isolering van de hoger opgeleiden”? Dat valt tegen. Ze roept wel op tot reflectie en het verminderen van deze 'zuilvorming' door een actieve dialoog en kruisbestuiving tussen verschillende sociale klassen te bevorderen. De door haar geraadpleegde professor Mark Bovens vindt ook nog dat de universiteit uit haar ivoren toren moet komen en de studenten maatschappelijke stages moeten gaan lopen om meer gevoel te krijgen bij de belevingswereld van de lager opgeleiden, vroeger “de gewone man” genoemd. 

Vooral doen, maar we zullen toch meer paarden van stal moeten halen om dit urgente vraagstuk van de parallelle samenlevingen effectief aan te pakken. Ook als het in de ogen van de “ontkenners” fictie is, dan wel niet meer dan de perceptie van studeerkamergeleerden en boze burgers. Want als we dit laten sloeren zal extreemrechts de “hoogopgeleide elite” als een van de zondebokken van alles wat in deze samenleving fout gaat, blijven inzetten.

37.   Liever snel een brede progressieve beweging dan eindeloos gedoe over een nieuwe linkse fusiepartij.

De publicist en headhunter Aylin Bilic pleitte laatst in haar NRC-column voor een fusie van de PvdA met de SP in plaats van met GroenLinks. Want in haar visie ligt de PvdA ideologisch/traditioneel veel dichter bij de SP: het verheffen van "de arbeider" meer bestaanszekerheid voor de onderkant, het stevig aanpakken van de vermogenden en (internationale) solidariteit. Beide partijen zouden in haar optiek veel minder hebben met de stokpaardjes van GroenLinks, zoals een streng klimaatbeleid en omarming van de woke-gemeenschap. Een fusie tussen GroenLinks en D66 vindt Bilic veel meer voor de hand liggen, want beide partijen hebben niet alleen diezelfde stokpaarden, maar zouden volgens haar maar weinig affiniteit hebben met "de arbeider" c.q. met de lager opgeleiden, omdat de meeste stemmers op deze partijen zelf behoren tot de zuil van de hoogopgeleiden.

Hoewel er zeker een kern van waarheid zit in wat Bilic hier beweert, slaat zij op enkele punten de plank m.i. behoorlijk mis. Allereerst bestaat die traditionele PvdA die zij op de SP vindt lijken niet meer en zijn de oorspronkelijke PvdA-stemmers met wortels in de arbeidersklasse en relatief laag opgeleid allang in grote getale overgelopen naar de PVV, om nooit meer terug te keren, m.n. vanwege de culturele vervreemding op punten als "teveel migranten" en "woke-gezeur".

De overgebleven PvdA-stemmers zijn veelal behoorlijk hoog opgeleid en hebben doorgaans een moderne, wat kosmopolitische levensvisie. Zij zitten qua waarden en visie op waar het met onze samenleving naar toe moet veel meer op één lijn met GroenLinks, en zelfs met D66, dan met de SP. Het zijn in essentie meer sociaal-liberalen dan sociaaldemocraten. De SP van nu daarentegen lijkt veel meer op de sociaaldemocratische PvdA van vroeger, minus het kosmopolitische.

En dan roert zich momenteel in een duister politiek nisje ook nog ineens “Rood Vooruit” van uitgerangeerde 65-plus PvdA-ers als Ad Melkert en Rob Oudkerk. Zij verzetten zich hevig tegen een fusie met GroenLinks en pleiten dan ook voor ,,een nieuwe partij van PvdA-leden die tegen een fusie met GroenLinks zijn”. Het is hilarisch en treurig tegelijk. Want ze zijn als roependen in hun woestijn vooral nostalgisch bezig met een kansloze missie, louter voor het eigen ego. Nog één keer van zich laten horen. Het is de zoveelste bijdrage aan een politieke versplintering die ons land zo langzamerhand onbestuurbaar maakt. De “Rood Vooruit”-types kunnen beter gewoon lid worden van de SP en daarna vaststellen dat je dat “oude verhaal” in deze explosief revolutionaire tijd niet meer kunt slijten. Het is een anachronisme, dat hooguit een paar zetels zal opleveren van oudere kiezers die heimwee hebben naar die vroegere solidariteit....waar ik op zich wel weer in kan meevoelen.

Maar zelf ben ik behoorlijk klaar met al die interne partijdiscussies. Eindeloos gezwatel over de vraag of progressieve partijen wel of niet moeten fuseren, terwijl die partijen de facto op de belangrijkste vraagstukken ongeveer hetzelfde willen. Waarom willen intelligente mensen zoveel energie steken in vruchteloos navelstaren? Elkaar retorisch de maat nemen over idealen en opvattingen die in de praktijk niet (meer) werken en die al helemaal niet meer aanslaan bij de meeste kiezers. Je moet een doorgewinterde partij-apparatsjik zijn om de fundamentele verschillen tussen de huidige progressieve partijen te kunnen ontdekken, terwijl de doorsnee burger denkt "waar hebben ze het over?". Oké, er worden hier en daar wat andere accenten gelegd, maar de meeste verschillen van inzicht over het te voeren beleid kunnen met redelijke compromissen simpel worden opgelost, zeker als je bedenkt dat de opties om op de belangrijkste terreinen een geheel ander beleid te voeren nogal beperkt zijn.

Joop den Uyl had het 50 jaar geleden al over de smalle marges voor beleidsveranderingen. Ga daar als progressieve partijen dus niet over kiften, maar steek de koppen bij elkaar, stap over de eigen schaduwen heen, verenig je op een paar kernpunten en doe samen aan machtsvorming. Zonder machtsvorming bereik je in de politiek niets en blijf je kleine getuigenis-partijen die er alleen voor de eigen ego's zitten.

Binnen de top van PvdA-GroenLinks is kort geleden besloten om in het ergerlijk trage fusieproces een sprong vooruit te maken, door te pleiten voor de ,,snelle oprichting van een geheel nieuwe linkse partij, die aantrekkelijk is voor progressieve kiezers uit verschillende partijen.”  Een soort sterfhuisconstructie voor PvdA en GroenLinks en echt iets heel nieuws? Misschien is het een verstandige eerste stap, maar ik zou, in de plaats van de oprichting van weer een nieuwe partij, nog veel liever zien dat er één nieuwe progressieve beweging wordt geformeerd, die voldoende aantrekkelijk is voor veel van de kiezers die nu nog op linksige of progressieve one-issue partijen stemmen. Dan zit je op een potentieel van 40 tot 50 Kamerzetels.

Je zou dan kunnen denken aan een progressieve beweging die zich concentreert op de meest urgente beleidsthema’s, die thema’s vertaalt naar een aansprekend ‘verhaal’ en een kernprogramma, er een charismatisch leider op zet om het 'grote verhaal' met veel elan aan de man te brengen en zo aantrekkelijk wordt voor grote groepen gematigde/progressieve burgers die van politici vooral geloofwaardige oplossingen vragen voor de grote vraagstukken en voor hun dagelijkse problemen. Vele kiezers zweven en stemmen niet (meer) traditioneel op een partij + programma, want niemand leest dat. Ze stemmen in steeds grotere getale op een man/vrouw die indruk maakt en bij wie ze een goed gevoel hebben, omdat hij/zij betrouwbaar overkomt met een aantal statements die begrepen worden en die aansluiten bij hun meest urgente wensen. Het moet vooral gaan om issues die ook positief blijven haken.

Daarbij is de beeldvorming veel belangrijker dan het antwoord op de vraag: kan wat er beloofd wordt ook allemaal waargemaakt worden? ,,Op het beeld wordt gekozen en niet op de feiten uit NRC of andere mainstreammedia" zei ooit een van die vele politieke duiders. En bij die beeldvorming spelen de sociale media een bepalende rol. Als je jezelf en je partij niet via de alternatieve media bij een breed publiek "in de markt kunt zetten" dan ga je het in deze tijd echt niet meer redden, dan blijf je een politieke splinter. Met een brede progressieve beweging kun je m.i. via de nieuwe media veel grotere groepen kiezers naar de stembus krijgen dan met onderling kiftende linkse partijtjes tussen wie de kiezers nauwelijks verschillen zien. Kiezers houden niet van ruzie en niet van losers. En links en losers wordt de laatste  jaren wel erg vaak aan elkaar gekoppeld. 

Als voorbeeld voor een nieuwe "beweging" zou gedacht kunnen worden aan “En Marche” van Emmanuel Macron, maar dan wat progressiever. Maar waar vinden wij hier in Nederland een charismatische politicus als Macron (was?) met een bewezen staat van dienst, die zo’n brede beweging van de grond kan tillen, om daarna zo'n 50 zetels te pakken? Is er ergens een gezaghebbende progressieve politicus te vinden die door de media nog niet geframed en afgebrand is als “zuur”, “woke”, “links” of “ijdel”? Het zal niet meevallen. Wij zijn een raar landje waar je je niets moet verbeelden. Hoe goed je inhoudelijk ook bent: je moet geen praatjes krijgen en denken dat je de leider van een politieke beweging kunt zijn.

 

38. ,,Israël heeft nu eenmaal nooit de intentie anderen te doden.” Vindt Chrisje Stoffer.

Waarom veroordeelt u nooit het geweld van de Israëliërs in Gaza of op de Westbank? Kan dan alles wat Israël doet voor u door de beugel?” vroeg een wakkere NOS- journalist eergisteren aan Christoffer, ik bedoel natuurlijk Chris Stoffer, relie-wappie van de SGP in de Tweede Kamer. Elke politicus die, zoals Stoffer, als een blinde zeloot achter Netanyahu aanloopt, zou op z’n minst nog proberen op deze vraag een warrige uitvlucht te bedenken, maar zo niet Chrisje, die met zijn vroomste gezicht de historische woorden sprak: ,,Israël heeft nooit de intentie anderen te doden.”

En deze uitspraak deed ie net nadat bekend werd dat het Israëlische leger deze week in Gaza in koelen bloede vijftien ongewapende Palestijnse VN-hulpverleners had vermoord en daarna de lijken plus ambulances had begraven in een massagraf. Duidelijk herkenbaar als hulpverleners waren ze  eerst aangeschoten en toen met een schot door het hoofd afgemaakt. Maar volgens Stoffer heeft Israël nooit de intentie om anderen te doden. Ergo: het voorval heeft nooit plaatsgevonden of het is per ongeluk gebeurd of het was zelfverdediging of Hamas heeft het bewust uitgelokt of het ging hier niet om (ons soort) mensen. Elke optie is denkbaar, maar van Stoffer zul je nog niet het begin van een soort afkeuring van deze moordpartij horen. Terwijl zelfs onze zeer Israël-vriendelijke regering nu voor de eerste keer sinds het begin van de massaslachtingen in Gaza heel voorzichtig durft te zeggen: ,,het lijkt erop dat hier het oorlogsrecht is geschonden.”

Het ‘lijkt erop”…veel meer kunnen ze er nog niet van maken, want ze moeten waarschijnlijk eerst bij Netanyahu informeren hoever ze mogen gaan. Maar ze hebben eindelijk een nano-stapje gezet. Het doel de Israëliërs is na 18 maanden bijna geslaagd: de complete vernietiging van Gaza en zoveel mogelijk van haar bewoners en zij die het overleven verjagen naar omliggende landen. En pas nu in dit genocide-proces durft de Nederlandse regering iets te zeggen van "een incident dat lijkt op schending van het oorlogsrecht." Alleen Stoffer is nog niet zover. (En Wilders natuurlijk, die ook op dit punt zijn grote vriend Poetin na-kwaakt: snel starten met die etnische zuivering nu.)  

Maar wat moeten we nu met die halve gare Stoffer? Waarom blijft dat gereformeerde dwaallicht de feiten ontkennen en tot de laatste snik een fout regime, met hectoliters bloed aan de handen, verdedigen? Zou het iets met zijn held Maarten Luther te maken kunnen hebben? Deze aartsvader van de protestantse leer was een van de grootste antisemieten van zijn tijd, een aanblazer van Jodenhaat, die zijn invloed zou doen gevoelen tot ver in de twintigste eeuw. De Duitse deelstaten met veel protestanten stemden niet voor niets in verbijsterend grote getale op Hitlers virulent antisemitische NSDAP. Zonder die miljoenen protestantse stemmen was er bijna zeker geen Hitler en dus geen Holocaust geweest.

Zou Stoffers SGP zich voor dit besmette verleden altijd zo geschaamd hebben, dat zij al sinds lange tijd uitdragen dat zij het tegenovergestelde zijn van antisemieten. Die worden doorgaans filosemieten genoemd. Vooral in protestantse kringen wemelt het ervan: pathologische vereerders van het Joodse volk en de staat Israël. Liberale Joden voelen zich doorgaans uiterst ongemakkelijk bij dit soort types. Stoffers kritiekloze pre-occupatie als het om Israël gaat, komt dus waarschijnlijk voort uit een soort verlaat schuldgevoel. Dat geldt overigens niet alleen voor SGP-ers. Laten we het daar maar op houden: het is een soort overcompensatie voor een slecht historisch geweten.

NB Deze week werd er ook melding van gemaakt dat Israëlische leger sinds de inval in Gaza systematisch al vele honderden hulpverleners en journalisten heeft vermoord. Gewoon omdat het een richtlijn vanuit leger en politiek is, omdat het dus straffeloos kan en om angst aan te jagen. Het zijn getallen die natuurlijk in het niet vallen bij de ca 60.000 burgerdoden, de nog grotere aantallen zwaar gewonden, de bijna totale vernietiging van Gazaanse infrastructuur en de etnische zuiveringen die al gerealiseerd zijn en nog komen gaan, maar het vermoorden van hulpverleners en journalisten zegt toch wel iets over het beschavingsniveau van het huidige Israël. Ze laten zich er graag op voorstaan, dat ze superieur zijn aan de Arabieren, maar dat arrogante imago is ze nu definitief ontmaskerd. Poetin zou als inhumane barbaar die probeert Oekraïne te vernietigen nooit meer de kans moeten krijgen terug te keren op het wereldtoneel, maar dat geldt natuurlijk in even sterke mate voor de Israëlische leiding.

39.  Is er echt nog toekomst voor de hoop? Of glijden we onontkoombaar een 'hooploze' toekomst in?  

Hoewel we op basis van de meeste indicatoren die het welzijn van de mens bepalen objectief gezien in het beste tijdsgewricht ooit leven, beleven veel burgers dat heden ten dage, vrees ik, toch anders. Je kunt misschien zelfs stellen: als je niet helemaal simpel of onverschillig bent en probeert na te denken over wat er momenteel in boze buitenwereld aan de hand is, dan kun je vaak alleen maar hopen dat al die dreigingen niet tot een onbeheersbare escalatie leiden en op enig moment toch nog ten goede gekeerd kunnen worden.

Zeker als je nergens een serieuze oplossing voor al die ellende ziet, lijkt hoop nog het enige wat je niet in moedeloosheid doet wegzakken. Die hoop kun je dan putten uit de wetenschap dat de menselijke geschiedenis tot nog maar vrij kort geleden vaak een aaneenschakeling was van geweld, onderdrukking, pijn, honger en andere misère, maar dat men na al dat lijden, dat schijnbaar uitzichtloos was, toch ook steeds weer verrast werd door periodes van vooruitgang, vrede en voorspoed. In de geschiedenis gingen we doorgaans twee stappen vooruit, maar daarna weer één stap achteruit. Over het huidige tijdsgewricht kun je dus ook opbeurend zeggen “niets nieuws onder de zon”. 

Feit is wel dat we nu op een aantal terreinen onmiskenbaar bezig lijken om een stap achteruit doen, maar waarom zouden we niet de hoop mogen koesteren dat we binnen afzienbare tijd ook weer een paar stappen vóóruit kunnen zetten? Gezien de onvoorstelbare hoeveel wetenschappelijke kennis, die ook nog eens exponentieel toeneemt, moeten we 'het systeem' en ons gedrag toch zo ten goede kunnen veranderen, dat we op z'n minst nog hoop op een 'goede afloop' mogen koesteren?

En over deze intrigerende vragen gaat het net verschenen mooie essay van Tommy Wieringa “Optimisme zonder hoop”.  Om er maar direct een spoiler in te knallen: de auteur probeert in een knap geschreven boekje duidelijk te maken dat hij alle hoop op een betere toekomst heeft verloren en dat we een “toekomstloze samenleving” worden ingezogen, die zeker voor de kinderen van zijn kinderen onleefbaar dreigt te worden. Het lijkt hem namelijk niet realistisch om te hopen dat we de klimaatcatastrofe die grote delen van de wereld onleefbaar zullen maken kunnen voorkomen. De lezer moet maar oordelen of de argumenten die hij aandraagt voor zijn “uitbannen van de hoop” voldoende overtuigend zijn. Zelf kan ik er, als pragmatische realist met toch een optimistisch gemoed, een heel eind in meegaan. Beter gezegd: ik heb geen sterke argumenten om zijn visie te weerleggen.

Hieronder in cursief een aantal passages uit het essay die mij na lezing het meest zijn bijgebleven en die zijn visie goed weergeven en onderbouwen.  

,,Lang hadden we de utopische verwachting dat elke generatie het beter zou hebben, nu durven we ons niet eens meer een toekomst voor onze kinderen voor te stellen. …De klimaatcrisis heeft ons opgezadeld met een vorm van toekomstloosheid die zonder precedent is in de menselijke geschiedenis….ze is een desastreuze omstandigheid die we niet kunnen veranderen en die niet voorbij gaat.”

,,Hoop kan nuttig zijn in crises met een natuurlijk einde, zoals oorlogen en pandemieën, maar in de klimaatcrisis is hoop van weinig belang. Dan is het hopen tegen beter weten in. Maar als je je ontdoet van de hoop dan ontdoe je je ook van de hopeloosheid. Vervang hoop door optimisme: een mentaliteit die je in staat stelt een paar snipper leefbare toekomst te verdedigen, ongeacht het resultaat.”

,,In een crisis die er is om nooit meer weg te gaan, hebben we andere gedachten en strategieën nodig dan bij de rampen van vroeger. De klimaatcrisis is het nieuwe jaar nul, dat de tijdlijn van de mensheid verdeelt in een voor en een na."

 ,,Klimaatverandering is een ander soort crisis dan we als mensheid ooit hebben meegemaakt. De pijlsnelle aardopwarming met alle desastreuze gevolgen van dien is nieuw. Voor het eerst staan we tegenover een alomvattende ramp in tijdsduur en effecten, waar we niet aan kunnen ontsnappen, behalve in ontkenning en vermijding. We kunnen ons misschien aanpassen, maar er niet voor wegvluchten.”

,,De moedeloosheid die ik de laatste jaren ontmoette is enorm. Om toch de moed te vinden om te verdedigen wat er misschien aan leefbare toekomst rest, is het goed om het handelen de voorrang te geven boven het hopen. Hoop is ook niet nodig om te handelen, en welslagen niet om door te zetten. Gewoon vanuit een optimistisch gemoed blijven handelen, de goede dingen blijven doen, om het leven zolang het nog kan zo leefbaar mogelijk te houden.”

,,Zo probeert  iedereen te ontsnappen, ieder naar eigen vermogen: door het monster weg te toveren, te zoeken naar verdoving of kikkersprongen te maken door de tijd. En dan zijn er nog degenen die proberen te leven zonder pijnstilling. Die het beest in de bek kijken  en bereid zijn te aanvaarden dat het niet goed gaat, dat het niet beter zal gaan, dat het nog veel slechter zal worden.”

,,Verlies van toekomst maakt mensen onzeker en bang…Wat een vruchtbaar terrein is voor de leugen: hoe slechter het de mensen gaat, hoe beter. Breng ze buiten hun zelf van angst, zweep ze op, tot woede, maak dat ze nergens meer op vertrouwen, zodat ze overal in geloven: zo kapitaliseren populisten en rechtsextremistische woedebankiers de  angst en bestaansonzekerheid.”

,,Nog maar kort geleden was de leugen iets waarvoor je je had te schamen. Het was niet netjes om te liegen, en als je het wel deed moest het zo overtuigend dat de ander het voor de waarheid hield. Kwam de leugen uit, dan moest je door het stof: schaamte. Maar we leven nu in het tijdperk van de openlijke leugen en van de grote leugen. Wat goed begrepen was: je moet groot liegen. Op kleine leugens kun je worden betrapt, grote leugens maken je onaantastbaar- je stelt simpelweg je brutale fictie tegenover de werkelijkheid, die niets anders heeft dan zichzelf om zich mee te verdedigen. Sinds de geboorte van het alternatieve feit volgde de ene kolossale fictie de andere op en is het domein van feit en waarheid alleen maar gekrompen. De paradigmaverschuiving gaf leugens de status van waarheid en transformeerde feiten tot meningen. Nu de schaamte eruit verdwenen was, deed de leugen niet eens meer zijn best om op waarheid te lijken. De plutocraten van de techindustrie vestigden hun digitale imperia op nepnieuws en desinformatie.”

,,In tijden van crisis liet de hoop altijd een kiertje open. Een streep licht in het donker. Die goede oude hoop, hoe vaak heeft hij ons er niet doorheen gesleept, met zijn komt tijd, komt raad, hoop verloren, al verloren, waar hoop is, is leven…Er komen betere tijden roept de hoop de mens in nood toe. Aan een abstractie heeft hij genoeg om te volharden. Een symbool. “

,,De polyvalante crisis, de leugen en de machtigen in wier belang het is om de waarheid steeds geweld aan te doen en de crisis almaar te vergroten- daarmee zijn de contouren van de wereld waarin mijn dochters opgroeien wel zo’n beetje getekend. Waarop mogen zij nog hopen. Voor een antwoord kan ik, als hun vader, niet anders dan terugdeinzen. Er zijn geen gunstige voorspellingen bekend over de aarde waarop de temperatuur almaar stijgt en die nu al op twee graden opwarming afstevent. De schaal en de snelheid waarmee de milieudegradatie en klimaatgerelateerd natuurgeweld zich ontvouwen slaan je lucht uit de longen. Van de maatschappelijke gevolgen zien we alleen nog maar het begin. Het begin van grote veranderingen. Ons staat een acceleratie van pandemieën, misoogsten, migratiegolven, oorlogen en burgeroorlogen te wachten.”

,,Het vigerende politieke model voor de klimaatcatastrofe is, vrees ik, het despotisme. Een stabiele democratie met haar systematische traagheid en ineffectiviteit, heeft onder zulke hachelijke omstandigheden geen schijn van kans. Angstige, eenzame mensen offeren nu eenmaal als eerste hun burgerlijke vrijheden op voor de belofte van veiligheid en stabiliteit, ook als  die belofte onmogelijk kan worden nagekomen. Op dit moment is het koesteren van hoop geen bruikbare geesteshouding. Hoop bewijst zijn waarde in levenssituaties met een eindige duur, zoals gevangenschap, een oorlog of een ziekte, maar wanneer de toekomst zelf een ongeneeslijke ziekte is, schrompelt de hoop tot iets onbruikbaars ineen.”

,,Wat krachtig pleit tegen het principe van de hoop in het licht van de klimaatcrisis, is dat veel mensen de hoop zo vlug verloren toen ze eenmaal begrepen wat ze in deze wereldconfiguratie te wachten staat…ze gaven de hoop op en verruilden in een verbluffend kort tijdbestek hun utopische heilsverwachting voor een almaar betere toekomst in voor een dystopisch realisme.”

Tot zover de passages uit het essay die mij behoorlijk illustratief lijken voor het gemoed van waaruit Wieringa zijn prangende gedachten heeft verwoord. Als aanvulling hierop nog het volgende. Zijn realistische visie op de naderende klimaatcatastrofe baseert Wieringa o.a. op de briljante, veelomvattende, maar ook angstaanjagende wetenschappelijke studie van David Wallace-Wells “De onbewoonbare aarde”  (2019), een werk dat verplichte kost zou moeten zijn voor iedereen, maar zeker voor klimaatsceptici. De onderbouwing van zijn klimaatvisie die Wieringa uit het boek van Wallace-Wells haalt, kan ik als volgt samenvatten:

In het Paleoceen, 56 miljoen jaar geleden, gebeurde iets dat vergelijkbaars met nu: de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer nam snel toe en als gevolg daarvan ook de gemiddelde mondiale temperatuur. Als gevolg daarvan werden regenwouden savannes, savannes werden woestijnen, hele zeeën vervielen tot dode zones. Droge gebieden werden droger, natte gebieden natter. De orkanen namen in aantal en hevigheid exponentieel toe. Massa- extincties aan de lopende band. Dit alles in recordtijd. En die extreme hoge hoeveelheid CO2 toen was minder dan de hoeveelheid CO2 die de moderne homo sapiens de atmosfeer heeft ingeblazen. En wat het opwarmingsvraagstuk nu schier onoplosbaar maakt: die CO2 blijft ca 150.000 jaar in de atmosfeer aanwezig. Dus ook de nieuwe periode van verwoestende klimaatverandering zal minstens zo’n periode duren.

We lijken nu al het kantelpunt te naderen of bereikt te hebben, waarna het opwarmingsproces onomkeerbaar wordt. We kunnen die opwarming de komende decennia met heel veel diepingrijpend beleid hooguit nog vertragen, maar de CO2 die nu al is uitgestoten en er de komende decennia nog bijkomt, kunnen we daarna niet meer op grote schaal uit de atmosfeer halen. Daardoor zullen verstoorde klimaatsysteem steeds extremer weer opleveren en zullen de daarvan afhankelijke regionale ecosystemen steeds meer uit het lood geslagen worden en voor de mens onleefbaar worden. Stromen klimaatvluchtelingen zullen van hot naar her trekken, in aantallen die geen enkel politiek systeem aan zal kunnen, anders dan ze met heel veel geweld tegenhouden, in kampen opsluiten of liquideren.

Uit onderzoek van Ipsos blijkt dat 75% van de respondenten in 50 onderzochte landen “verlies van toekomst” ervoer en daarbij de achteruitgang van het milieu en klimaatverandering als belangrijkste oorzaken aangaven. Hoe met dit “verlies van toekomst” om te gaan? Hopen op technologische oplossingen? Reken je hiermee niet rijk. Hopen op gedragsveranderingen bij consumenten en producenten? Vergeet het maar. Zit er niet in. Waarom niet?

Geopolitieke belangentegenstellingen, oprukkend populisme, hersenspoeling en opruiing via de media van de tech-miljardairs, remmende ondernemers en groepsegoïsme frustreren de noodzakelijke collectieve maatregelen. Hopen op gedragsveranderingen van burgers/consumenten? Hard lachen. Want eerst zijn er de absolute dombo’s die ontkennen dat het klimaat verandert. Of wél zien dat het klimaat verandert, maar dat geen probleem vinden. Of die dat wél als een probleem zien, maar alle maatregelen die er bedacht worden als onzin of ongewenst kwalificeren, omdat ze teveel kosten of omdat ze hun gedrag teveel moeten veranderen of omdat ze denken dat hun bijdrage toch niet helpt. En dan hebben we tot slot nog de categorie van de hedonisten die vluchten in het eigen genot en gewoon redeneren dat het hun tijd nog wel zal duren: na ons de zondvloed.

Nee, van het gedrag van de meeste overheden, bedrijven en burgers moeten de kinderen van Wieringa's kinderen het ook niet hebben. Want als je al hun reacties “optelt” betekent dat platweg dat de mondiale uitstoot van CO2 nog in een te hoog tempo te lang doorgaat, met alle desastreuze en onomkeerbare  gevolgen van dien, die een groot deel van de aarde onleefbaar maken. Waar is de hoop voor een betere toekomst? Dan geeft het je neerleggen bij een toekomst zonder hoop toch een relaxter gevoel. Maar wel met een opgewekt optimisme gewoon die "goede dingen" blijven doen die de tijd die ons nog rest zo leefbaar mogelijk maken. 

Tot slot nog de ontluisterende ontdekking die Wieringa deed over het parasitaire en hedonistische gedrag van de allerrijksten, waaronder de tech- en mediamiljardairs. Terwijl de wereld figuurlijk (en soms letterlijk) in de fik staat of dreigt te vliegen, is een deel van hen bezig om op afgelegen exotische plaatsen, ver weg van de bewoonde wereld, in hun superluxe resorts ondergrondse bunkers te bouwen waarin ze de rest van hun leven kunnen onderduiken mocht de gewone wereld ook voor hen onleefbaar worden vanwege klimaatrampen, kernrampen of pandemieën. Of de revolutie. Zo kunnen de hoofdschuldigen aan de mondiale catastrofes zelf de dans ontspringen. De bunkerindustrie voor de superrijken schijnt een florerende bedrijfstak te worden. Nieuw-Zeeland en kleine eilandjes in de Pacific zijn daarbij het meest in trek.

Het essay van Wieringa heeft wat dystopische kantjes, maar aan ons de taak om onze hersens te kraken op zoek naar argumenten om zijn visie te weerleggen, te amenderen of in te vullen met het bedenken van maatschappelijk relevante acties om die "snippers leefbare toekomst" te verdedigen. Wat vertellen we de kinderen als ze ons vragen wat wij gedaan hebben, echt gedaan hebben, om te voorkomen dat hun toekomst zo toekomstloos is? Of geven we gewoon de schuld aan die maffe Trump?

40. Alle internationale politiek is uiteindelijk realpolitiek.

Verleden week heb ik een razend interessante collegereeks afgesloten rond het thema “leer van de internationale betrekkingen”. In tien colleges werden de ontwikkelingen in de internationale rechtsorde behandeld vanaf de Vrede van Westfalen (1648) tot heden. Daarbij kwam natuurlijk ook de huidige geopolitieke actualiteit met haar ontregelende dynamiek aan de orde. In de loop van de geschiedenis zien we telkenmale de strijd terugkomen tussen de krachten die de internationale rechtsregels en multilaterale afspraken (zoveel mogelijk) willen respecteren en de krachten die beide aan hun laars lappen en vooral machtspolitiek willen bedrijven.  Onze docent, dr. Nicolaas Kraft van Ermel-Nijland, stond wederom garant voor boeiend gepresenteerde en inhoudelijk sterke colleges.

In het kader van de leer van de internationale betrekkingen wordt er doorgaans een scherp onderscheid gemaakt tussen enerzijds het Realisme (oudste stroming) en anderzijds het (haaks daarop staande) Liberalisme (een term die hier los staat van de politieke stroming). In de realistische visie, waarin vaak het recht van de sterkste wordt gepraktiseerd, wordt dan altijd prioriteit gegeven aan het eigen/nationale belang, zo nodig ten koste van afgesproken internationaal rechtsregels. Daartegenover staat dan de liberale visie, waarin het respect voor de internationale rechtsorde, in combinatie met het nakomen van multilaterale afspraken tot het leidend beginsel is verheven.

De colleges na afloop herkauwend blijft de volgende vraag door mijn hoofd zweven: is die realisme-liberalisme-tweedeling in de geopolitieke praktijk van alle dag eigenlijk wel zinvol te gebruiken? Is ze niet te theoretisch?

Toelichting.  Wat je in de wordingsgeschiedenis van staten in het algemeen en supermachten in het bijzonder ziet, is dat ze in het kader van hun internationale betrekkingen vooral realpolitiek bedrijven, waarbij het belang van de eigen natie altijd voorop staat. En de supermachten dwingen dat ook altijd af. Zeker als zij daartoe voldoende militaire dominantie hebben. Dit laat onverlet dat die staten tegelijkertijd ook internationale verdragen en multilaterale afspraken kunnen/zullen respecteren, maar dat doen ze alleen als dat op korte of lange termijn hun eigen nationaal belang dient Nooit uit een soort politiek altruïsme.

Van de VS kun je inderdaad zeggen dat zij vanaf 1945 de internationale rechtsorde met instituten als  de VN mee hebben opgebouwd en de internationale rechtsregels hebben gerespecteerd, maar alleen omdat zij daar ook zelf veel belang bij hadden (vanwege economische belangen en het grote belang van het hebben van strategische bondgenootschappen om sterk te staan tegen die andere supermachten). Maar deze liberale insteek werd door de VS zomaar in de ijskast gezet en vervangen door een keiharde schending van de internationale rechtsorde als dat haar (vermeende) vitale belangen (gedacht vanuit invloedssferen) diende. Voorbeelden: de Vietnamoorlog, de tweede Golfoorlog en het steunen van vele staatsgrepen in Midden- en Zuid-Amerika.

Mijn punt is dus: rationeel opererende supermachten treden in feite altijd als realpolitieker op en dat kan in sommige perioden richting een deel van de wereld heel goed samengaan met de liberale visie op internationale betrekkingen. Namelijk als dat past binnen hun perceptie van “nationaal belang”.

Meestal wordt er vanuit gegaan dat hier dan rationele, goed doordachte calculaties van economische en geopolitieke belangen aan ten grondslag liggen. De Trump-maffia laat op dit moment echter zien dat een land ook op basis van irrationele calculaties tot het schenden van de internationale rechtsorde en het negeren van multilaterale afspraken kan besluiten. Want hoe rationeel is het opblazen van strategische bondgenootschappen, het bedreigen van ‘vrienden’, het apaiseren van vijanden en creëren van een wereldrecessie? Of al die ‘wilde’ maatregelen die al zijn genomen plus de aangekondigde acties die nog in de pijplijn zitten de belangen van de VS op de langere termijn dienen, is maar zeer twijfelachtig. 

De Trump-acties tot dusver komen in ieder geval over als een frontale aanval op de liberale democratie en de internationale omgangsvormen. Het beleid is in feite een bizarre variant van realpolitiek, waarbij Trump aan de andere landen laat zien dat jij de macht heeft om te doen wat hem goeddunkt en dat hij die macht zelfs kan gebruiken om de wereld te destabiliseren en landen te chanteren met de bedreiging: als je niet doe wat ik zeg, maak ik je kapot. Deze politiek van Trump past maar lastig in de gangbare modellen die we in het kader van de leer van de internationale betrekkingen hebben besproken, omdat ze haaks staan op het eigen nationaal belang van de VS. Ook in dit opzicht schrijft hij dus geschiedenis.  

41. 41.   Hoe reageert de NAVO als Rusland over 3 jaar Estland binnenvalt?

Kunnen wij nog rekenen op de nucleaire afschrikkingsmacht van de VS als Rusland na de beëindiging van de Oekraïne-oorlog een van de NAVO-landen binnenvalt? Onze minister van Defensie, Rubin Brekelmans, twijfelt nooit aan het antwoord op deze vraag. Ook in het discussieprogramma Buitenhof zei hij laatst tot tweemaal toe dat hij er van overtuigd is dat ook de Trump-administratie een beroep op artikel 5 van het NAVO-verdrag zal honoreren mocht Rusland op het punt staan Estland binnen te vallen. In zijn rol als minister van Defensie moet hij dit natuurlijk ook zeggen, anders is ie morgen zijn baan kwijt. Het is ook het formele standpunt van zijn hoogste militairen.

Maar Brekelmans en zijn defensiestaf weten natuurlijk wel beter: het is hoogst twijfelachtig dat de VS geloofwaardig met de nucleaire optie zullen dreigen mochten de Russen op het punt staan een NAVO-lid binnen te vallen. Dit is tenminste de inschatting van de meeste geopolitieke en militaire experts die ik erover heb gehoord en gelezen. Zij nemen de signalen serieus die er op dit punt uit het Witte Huis  en de Amerikaanse denktanks komen: ''Europa moet haar eigen boontjes maar doppen" en "wij (de VS) gaan niet dreigen met een alles vernietigende kernoorlog om Europese landen te redden die zichzelf niet eens serieus willen verdedigen".  Daarbij komt ook nog eens dat de Trump-administratie Poetin liever niet als een vijand ziet, maar hem juist graag in het eigen kamp trekt als een bondgenoot tegen China. 

Dat wij van de VS bar weinig te verwachten hebben als Rusland de EU-landen blijft bedreigen of zelfs een van de Baltische Staten binnenvalt, wordt op een overtuigende manier uitgewerkt in het ruim uitgevallen essay (133 pagina’s) van de Duitse hoogleraar internationale betrekkingen Carlo Masala “Als Rusland Wint, een scenario”. Masala gaat er vanuit dat Rusland de oorlog met Oekraïne wint en daarna gewoon doorgaat met haar agressie, jegens Oekraïne, de Baltische staten en de andere Europese landen.  Onder 'winnen' verstaat Masala dat dat land het veroverde grondgebied dat het nu bezet (ruim 20% van het Oekraïense grondgebied) kan behouden en van de VS de verzekering krijgt dat Oekraïne nooit lid van de NAVO zal worden.

In feite is dit het plan dat in de koker van het Trump-regime lijkt te zitten. De gedachte hierachter bij Trump en zijn sympathisanten is dat als we dit zoenoffer aan Poetin brengen, de rust in die regio kan wederkeren en “alles weer normaal wordt”. In zijn wetenschappelijk onderbouwde scenario maakt Masala aannemelijk dat dit een naïeve gedachte is en dat de rust zeker niet zal wederkeren, integendeel: Rusland zal na de Oekraïne-oorlog Europa en de NAVO blijven testen en uitdagen. Alleen op een nog provocerender manier. De VS zullen hem daarbij maar weinig in de weg leggen.

 Dat testen en uitdagen zal volgens Masala langs verschillende lijnen plaatsvinden. Allereerst zal de hybride oorlogsvoering richting Europa met nog meer kracht gevoerd worden. Dat houdt o.a. in dat de digitale infrastructuur nog vaker zal worden gesaboteerd.  Dat via nepnieuws, propaganda, desinformatiecampagnes en het steunen van populistische groeperingen in de EU-landen de liberale democratieën nog meer gedestabiliseerd zal worden. En er zullen m.b.v. Russische ‘speciale eenheden’ grotere vluchtelingenstromen vanuit Afrika naar Europa worden georganiseerd. Ondertussen bouwt Rusland versneld door aan de modernisering en uitbreiding van haar defensieapparaat. 

Maar daar blijft het niet bij. In het scenario van Masala zal Rusland in 2028 de geloofwaardigheid van het NAVO-afschrikkingssysteem op een robuuste manier gaan testen. Nog voordat de Europese landen hun defensie voldoende hebben kunnen opbouwen, valt Rusland in maart van dat jaar de Etse stad Narva binnen en bezet het een eilandje in de Oostzee. Voorlopig beperkt de agressor zich tot één stad om de reactie van de NAVO te testen. Als de NAVO direct adequaat militair reageert, kan Rusland haar troepen snel weer tot over de eigen grenzen terugtrekken. Reageert de NAVO niet militair en ook niet met andere vormen van geloofwaardige afschrikking, dan is daarmee het failliet van de NAVO aangetoond en kan Rusland stap voor stap verder gaan, want artikel 5 ligt blijkbaar in de ijskast en het bondgenootschap durft het er niet uit te halen. Het lijkt op zich een meesterlijke strategie van de Russen.

In het scenario van Masala hebben de andere NAVO-landen zich na de oorlog in Oekraïne nog nauwelijks versneld bewapend en missen de Europese landen dus de cruciale militaire power om Rusland na de inval in Estland adequaat aan te pakken. Daardoor moet de “afschrikkingsreactie” weer van de VS komen. Maar als de regeringsleiders van de NAVO-landen na de Russische inval in Brussel bij elkaar komen, neemt de Amerikaanse president het woord en op de pagina’s 101/102 maakt hij op niet mis te verstane wijze duidelijk dat een beroep op artikel 5 door de VS niet zal woerden gehonoreerd. Zijn redenering: 1. als het rijke  Europa zich eerder en beter had bewapend, dan hadden de Russen die inval nooit aangedurfd, 2. De VS gaan zich voor Narva niet in een kernoorlog storten. 3. Als de Esten de Russisch sprekende minderheden in hun land beter hadden behandeld, dan had Rusland geen argument gehad om Estland binnen te vallen. 4. Ik ga wel even onderhandelen met de Russische president en dan zijn we er snel uit. En er waren meer NAVO-leden die in dit scenario niet bereid waren om een beroep te doen op artikel 5. De Baltische staten werden in dit scenario gewoon voor de bus gegooid.

Masala concludeert vervolgens dat als de belangrijkste lidstaten niet langer bereid zijn om bij een aanval op een NAVO-lid in het uiterste geval artikel 5 in te zetten en het aangevallen land te verdedigen en ontzetten, dan is dat het einde van de NAVO. Dus is het logisch dat Rusland dit zo snel mogelijk wil uittesten en daar niet mee gaat wachten tot de Europese landen hun afschrikkingsmacht eindelijk op orde hebben.

Dit scenario zou wel eens heel dicht bij de realiteit kunnen liggen. Als de VS nucleaire afschrikking niet meer als laatste troef willen inzetten om de Russische agressie te beteugelen, dan zullen we het alleen nog moeten hebben van conventionele afschrikking. En daar moeten we, aldus Masala, in Europa geen tien jaar voor uitrekken, maar dat moet binnen een jaar of drie, vier al zeer ver gevorderd zijn. In ieder geval voordat Rusland haar defensie weer op orde heeft kunnen brengen en in staat is een Baltische staat binnen te vallen.

In de Europese landen zijn er opvallend grote groepen (van pacifisten tot populisten) die vinden dat we Rusland niet met militaire kracht moeten benaderen, maar met diplomatie en redelijkheid. Ook zijn er die denken dat Rusland te zwak is om met haar imperialistische acties door te gaan en dat het Poetin alleen om Oekraïne zou gaan. Dus waarom zoveel middelen inzetten op een geloofwaardige afschrikkingsmacht? Waarom die oorlogsdreiging vanuit Rusland zo hoog opspelen. Masala hekelt die naïeve benadering. ,,Poetin heeft er nooit een geheim van gemaakt dat het hem gaat om het herstel van de Russische grootheid en de vernietiging van de Europese veiligheidsarchitectuur….de Russische elite vindt dat het land weer de status moet krijgen van een wereldmacht waarmee rekening moet worden gehouden.” Aldus Masala. En om die ambitie te realiseren zijn alle middelen geoorloofd. 

De noodzaak om in korte tijd een geloofwaardige afschrikkingsmacht op te bouwen om te voorkomen dat Rusland weer ergens binnenvalt, vraagt veel van de Europese politici en burgers. Allereerst een groter gevoel van urgentie en een andere mindset waarin, als de nood aan de man komt, ook een soort van oorlogseconomie wordt geaccepteerd. En natuurlijk de bereidheid om de financiële beschikbaar te stellen die nodig zijn om de defensie op het gewenste niveau te brengen.

Op al deze punten maakt Masala zich grote zorgen. Hij vraagt zich af of de liberale democratieën weerbaar en alert genoeg zijn om de gevraagde offers te willen brengen en vindt dat de politici nog te weinig met burgers communiceren over de "moeilijke boodschappen". Ze laten het spel te veel over aan de populistische Trump- en Poetin-bewonderaars, die bij de verkiezingen in veel Europese landen gevaarlijk hoog scoren. Onze liberale democratieën worden volgens Masala dus niet alleen vanuit het buitenland bedreigd, maar ook in sterke mate van binnenuit ondermijnd. Hoe sterk blijven de verdedigingsmuren van de niet-populistische partijen?  

Als we niet als een speer die “vijfde colonne van zand-in-machine-strooiers” politiek uitschakelen en zij gewoon door kunnen gaan met het destabiliseren van ons systeem, dan zal het knap lastig worden om de meerderheid van het volk ervan te overtuigen dat een substantieel groter deel van ons BBP naar defensie moet en we qua consumptieve uitgaven misschien wat passen op de plaats moeten maken. En dan hebben we het misschien over 3.5% van wat we met z’n allen verdienen. Als we zo’n relatief beperkt offer niet eens over hebben om onze democratie en rechtstaat te verdedigen, dan verdienen we die ook niet.

41. ,,De wereld heeft de fysieke aarde ontwricht en nu ontwricht de aarde de wereld.”

De kort geleden benoemde “denker der Nederlanden” David van Reybrouck legt in zijn essay “de wereld en de aarde” (2025) uit waarom hij vindt dat het grootste veiligheidsvraagstuk van onze tijd niet al die conflicten en oorlogen zijn, maar wat hij noemt ,,de ontwrichting van de aarde.” Van Reybroeck zit hiermee op dezelfde lijn als Tommy Wieringa in zijn essay “optimisme zonder hoop”, maar werkt het op een geheel andere manier uit.

Daar waar Wieringa er weinig hoop meer op heeft dat de klimaat- en milieucrises nog tijdig kunnen worden aangepakt en dat zeker niet ziet gebeuren binnen liberale democratie met haar systematische traagheid, ineffectiviteit en vatbaarheid voor korte termijn eigenbelang, ziet van Reybroeck wel degelijk mogelijkheden om de wereld “te redden”, mits we ,,de politieke besluitvorming maar radicaal verbreden.” Hierbij introduceert hij het concept van burgerraden op mondiaal niveau.

In het boekje maakt de auteur een onderscheid tussen de wereld en de aarde. Als we het hebben over de wereld, dan gaat het over de landen, de grenzen, de politieke systemen en de mensen met hun economie en hun onderlinge conflicten. De problemen van deze wereld zijn van een geheel andere orde dan de problemen van de aarde. Als het over de aarde gaat, met haar oceanen, rivieren, flora en fauna, woestijnen, klimaatveranderingen, afbraak van ecosystemen en vervuiling en verzuring van bodem, lucht en water, dan spreekt van Reybroeck over een planetaire policrisis. Zijn stelling is vervolgens ,,de wereld van de mensen heeft de fysieke aarde ontwricht en nu ontwricht de aarde de wereld.” Die ontwrichting is diepingrijpend, mondiaal en nooit eerder vertoond, terwijl we geen beslisorganen hebben die op mondiaal niveau doorzettingsmacht hebben om de noodzakelijke maatregelen af te dwingen.

Van Reybroeck gaat vervolgens uitgebreid in op de ontwikkeling van de internationale betrekkingen in de afgelopen 200 jaar, waarbij soevereine staten hun eigen belangen vaak het beste dachten te dienen door samenwerking, “samen voor ons eigen” zoals hij dat noemt. Door het afspreken en respecteren van internationale regels en het sluiten van multilaterale overeenkomsten bleken staten hun doelen op terreinen als veiligheid, welvaart en welzijn vaak beter te kunnen realiseren, dan op eigen houtje in een vechtmodus. De auteur stelt wel vast dat die internationale rechtsorde waarin elke soevereine staat zelf kan bepalen of en in welke mate zij meedoet met effectief klimaatbeleid, niet gaat werkten.

Als voorbeeld komt hij met het afbouwen van het gebruik van fossiele brandstoffen, wat absoluut noodzakelijk is, en ook nog eens in een hoog tempo, om de planeet leefbaar te houden. Eind 2023 ondertekenden bijna alle landen het Klimaatakkoord van Dubai, waarin werd afgesproken dat we moeten afstappen van fossiele brandstoffen. Het leek een historisch moment te worden, maar bleek uiteindelijk een tamelijk vrijblijvende afspraak te zijn, omdat er niets bindends werd vastgelegd. Over het tempo waarin die afbouw zou moeten plaatsvinden werd alleen gezegd dat we tegen 2050 zover zouden moeten zijn, maar zonder een bindend juridisch kader af te spreken.

Waarom lukte dat niet? Simpel: ,,vanwege de sterk uiteenlopende nationale belangen en de permanente harde lobby van industriële sectoren met hun kortetermijnlogica.” Van Reybroeck constateert hier dat het traditionele multilaterale model van onderhandelen onvoldoende oplevert als natiestaten dwars blijven liggen en er geen centraal beslisorgaan is met doorzettingsmacht. Hierdoor kunnen de planetaire uitdagingen niet worden aangepakt. In zijn woorden ,,De VN is opgericht om conflicten tussen landen te regelen, maar niet om het conflict tussen de mensheid en de planeet op te lossen….nationale belangen zullen het telkens winnen van planetaire noden”.

Van Reybroeck pleit er daarom voor om diplomatieke strategieën te ontwikkelen die niet alleen op de soevereiniteit van staten gebaseerd zijn en niet alleen de belangen van een staat of een groep staten dienen, maar ook die van de aarde. ,,Raison d’État moet worden aangevuld met Raison de Terre.” Hij komt dan met het idee om als aanvulling op de multilaterale fora te gaan werken met mondiale burgerberaden, die via steekproeven worden samengesteld uit een representatieve dwarsdoorsnede van de wereld. Deze klimaatpanels gaan zich, ondersteund door experts, buigen over oplossingen voor de meest urgente klimaatproblemen. De basisopdracht is vrij overzichtelijk: hoe gaan we de aarde bewoonbaar houden?

Van wereldpolitiek naar aardepolitiek…dit is de slogan waarmee van Reybroeck zijn essay afsluit. De auteur beschikt over een grote dosis optimisme als het gaat om de slagingskansen van zijn voorstellen. Hij baseert dit optimisme vooral op de stelling: we hebben geen keuze, het moet radicaal anders want we zitten w.b. de klimaatcrisis en even diepingrijpende milieuverwoesting op kantelpunten die we niet mogen passeren, want dan is er geen weg terug meer naar een leefbare/bewoonbare aarde. Hier moge hij gelijk in hebben, maar tot dusver heeft het de leidende politici, de fossiele industrie en de meerderheid van de burgers nog niet zo overtuigd dat ze radicaal anders kiezen.

Zelf kan ik een A-4tje met kanttekeningen bedenken waarmee het concept van mondiale burgerberaden als een irreële utopie kan worden ‘weggezet’. Ook heb ik grote twijfels bij de impact die de bedenker ervan verwacht bij het oplossen van de existentiële problemen. Maar waarom zou je een op zich interessant idee al in de kiem smoren?

42 . Hoe kom je tot redelijke standpunten die ook met kloppende feiten en valide argumenten te onderbouwen zijn?

Aan meningen geen gebrek. Maar aan goed onderbouwde meningen is een groot gebrek. De debatten worden dag-in-dag-uit steeds meer vervuild door types die evident nepnieuws tot hun waarheid verheffen, terwijl ze de informatie die bewijsbaar wél klopt, maar hen niet bevalt, nepnieuws noemen. Er wordt te pas en te onpas geschimpt op en geschamperd over groepen die men om een of andere reden niet ziet zitten: ondernemers, ambtenaren, politici, migranten, asielzoekers, Joden of moslims. Elke groep kan van steeds weer andere malcontenten wel een beurt krijgen. Niet op basis van een afgewogen, goed doordacht oordeel en correcte feiten, maar vanuit de onderbuik en stuitende vooroordelen.

Natuurlijk heeft iedereen recht op zijn eigen mening, maar niet op zijn eigen alternatieve feiten en rancuneuze ressentimenten. Als je die ook serieus gaat nemen, is dat het einde van zinvolle publieke debatten. Je mag van politici, wetenschappers en ook gewone burgers op z'n minst vragen (misschien wel eisen) dat zij hun standpunten, oordelen, commentaren of voorstellen onderbouwen met kloppende feiten en logisch-consistente argumenten. Daar mag, als je serieus genomen wilt worden, ook best de nodige moeite voor gedaan worden. Er zijn heldere procedures om te kunnen vaststellen of de onderbouwingen van standpunten de toets der kritiek kunnen doorstaan. Maar het kan altijd beter.

Hoe bepaal je wat waar of zeer aannemelijk is en wat niet? Daarover gaat het recent verschenen boek “Wat is nou waar? Zeven regels om helder te denken in verwarrende tijden”  van de hoogleraren filosofie Rik Peels & Jeroen de Ridder. In dit boek werken zij behoorlijk diepgaand een zevental regels uit om zodanig beter te denken (= observeren, redeneren, onderzoeken, analyseren) dat je tot goed gefundeerde standpunten kunt komen, standpunten waarvan de kans groot is dat zij berusten op feiten die waar zijn, dan wel zeer aannemelijk.   

De regels komen in trefwoorden neer op de volgende raadgevingen: 1. Krijg inzicht in jezelf en in de beperkingen van je eigen denkvermogen 2. Wees bereid van mening te veranderen 3. Vindt de juiste balans tussen vertrouwen en wantrouwen in de mening van anderen 4. Doorzie de gevaren van groepsdenken 5. Doe aan kritisch bronnenonderzoek vanuit een gezonde middenweg tussen geloof en scepsis 6. Identificeer de juiste experts om ideeën te toetsen en weet hoe het proces van wetenschappelijk kennisvergaring, met haar beperkingen, verloopt en 7. Informeer je over de medialogica en de wijze waarop het nieuws tot stand komt.

Het boek gaat ook over veelgemaakte redeneerfouten, het niet zien van de eigen vooroordelen en het gegeven dat meningen vaak sterk worden gestuurd door vriendengroepen, maatschappelijke posities of de sociale klasse waarin iemand is opgevoed en opgegroeid. De auteurs halen in het begin van hun studie de Britse wiskundige en essayist William Clifford aan die in de 19-de eeuw stelling nam tegen vooringenomenheid en religieus dogmatisme bij vele van zijn medeburgers. ,,Clifford stelde dat mensen hun overtuigingen moeten baseren op goede redenen, aanwijzingen en bewijsmateriaal; niet op de autoriteit van de kerk of de  traditie.”

De auteurs starten met de stelling ,,beter denken begint bij jezelf.” Omdat alleen jijzelf uiteindelijk kunt bepalen wat je geloofwaardig, plausibel of waar acht. Je kunt je wel laten informeren of adviseren door anderen, maar dan nog moet jij beslissen of je die ander gelooft en zijn adviezen ter harte neemt.  Dus, is het advies, verdiep je in je eigen denken: doe aan zelfonderzoek en zorg voor voldoende zelfkennis. Wat kun je weten? Hoe kom je tot voldoende kennis om ergens een oordeel over te kunnen geven? Waar zitten jouw redeneerfouten? Socrates noemde zelfonderzoek en zelfkennis zelfs de sleutel tot een goed leven en het centrale doel van de filosofie.

Hier staat echter diametraal tegenover het standpunt van de Amsterdamse neurowetenschapper Victor Lamme die het oproepen tot introspectie een ,,hopeloos achterhaald idee” vindt . Volgens hem tonen de neurowetenschappen aan dat alles wat de mensen zichzelf vertellen over het hoe en waarom van hun keuzes en handelen, alleen maar rationalisaties achteraf.

Volgens Lamme zijn het ,,oprispingen van een mechanisme in de linkerhersenhelft", door hem ,,de kwebbeldoos" genoemd. Onderzoek maakt volgens hem de nuchtere waarheid duidelijk: ,,dat onbewuste, dus niet gestuurde hersenprocessen -neuronen, synapsen, elektrische stroompjes en chemische stofjes – alles bepalen wat mensen doen en laten. En daarover kom je niets te weten door je eigen gedachten te onderzoeken.” Aldus Lamme. Kortom: er zit in het brein geen apart mechanisme, een ‘ik’, dat los van het brein al die complexe processen bewust kan sturen. Dat is bedacht om de mensen het idee te geven dat ze deels hun eigen lot in handen hebben. Dat is een illusie, want in het brein wordt slechts via biochemische processen gereageerd op externe en interne prikkels. Mensen hebben ten diepste weinig of geen inzicht in waarom ze denken wat ze denken.

Peels en de Ridder kiezen in debat over bewuste gestuurde breinprocessen en onbewuste breinprocessen een beetje de gulden middenweg, maar gaan wel voor de aanname dat mensen weldegelijk kritisch kunnen reflecteren op waar ze mee bezig zijn en op de vraag of dat denkproces ook beter zou kunnen. In de visie van Lamme kan overigens het zelflerende brein, dat onbewust leert van de talloze ervaringen, ook tot aanpassingen of optimalisering komen van het mechanisme dat ons denken en handelen stuurt.  

Ondanks het feit dat de auteurs in het “wij-zijn-ons-brein-debat” kiezen voor de lijn dat een bewuste en kritische introspectie van het eigen brein in beginsel mogelijk is, zijn zij ook van mening zijn dat het menselijk gedrag vaak niet het resultaat is weloverwogen beslissingen en eenduidige dieperliggende motieven, maar dat er al improviserend wordt gereageerd: instinctief, impulsief of intuïtief. Het ‘nadenken’ c.q. de rationalisatie van die beslissingen gebeurt dan achteraf. Ons denken schijnt evolutionair zo te zijn ontwikkeld dat we een heleboel oordelen snel en intuïtief vellen, op de automatische piloot, omdat dat vroeger op de savannes het voordeel bood om adequaat op gevaar te kunnen anticiperen. Dit zit nog steeds diep in ons brein ingebakken. Maar in andere situaties heeft het weer grote evolutionaire voordelen om bewust, analytisch te redeneren. Dat gaat een stuk langzamer, maar kan vaak wel tot betere besluiten leiden.

Maar los van deze evolutionaire verworvenheden: als we onze denkprocessen willen verbeteren om tot de ‘waarheid’ of beter onderbouwde standpunten te komen, moeten we ons best doen om goed te onderzoeken en zorgvuldig na te denken of de informatie waarop we onze mening baseren wel klopt. Even belangrijk is om je af te vragen of jouw oordelen niet verstoord worden door vooroordelen, gemakzucht, frustraties, rancune of angsten. Dit gaat ook over de grenzen van je eigen denkvermogen: weet wat je wel, maar ook wat je niet kunt begrijpen. Hier past wat de auteurs noemen “intellectuele bescheidenheid”. Zij geven een aansprekend voorbeeld van iemand bij wie dat minder goed ontwikkeld is:

,,Eigenlijk zijn mijn twee grootste krachten al heel mijn leven mentale stabiliteit en superslim zijn. Ik ben van een HEEL succesvolle ondernemer top-tv-ster geworden, en daarna president van de VS. Ik denk dus dat niet telt als slim, maar als superslim…en een stabiel genie bovendien.”  Tweet van Donald Trump uit 2018

Als iemand met zo weinig intellectuele bescheidenheid zo over zichzelf praat, dan hoef je niet de illusie te koesteren dat hij nadenkt over de grenzen van zijn eigen denkvermogen. En hij vraagt zich al helemaal niet af of zijn opvattingen misschien ook gekleurd worden door vooroordelen. Of de feiten kloppen vindt hij sowieso volstrekt irrelevant. Het enige wat telt is dat zijn ‘waarheid’ wordt ondersteunt door zijn eigen ‘feiten’, die hij desnoods uit zijn duim zuigt. Trump is hiermee het prototype van narcisten met macht, die met het grootste zelfvertrouwen, maar zonder voldoende kennis van zaken, oreren over wat er allemaal verkeerd gaat in de wereld en hoe zij die problemen snel en efficiënt kunnen oplossen.

Maar we zien die grootspraak gekoppeld een onwetendheid niet alleen bij Trump, zijn entourage en zijn epigonen all over the world, ook in onze eigen directe omgeving horen we ze: de mannen en vrouwen die ten onrechte denken dat ze verstand hebben van vele onderwerpen en er dus lekker op los fabuleren, maar absoluut niet door hebben dat ze er niets of nauwelijks iets van weten. 

Alleen al om dit soort geblinddoekte leuteraars van repliek te kunnen dienen, als je dat al zou willen, is het een must om te reflecteren op ons eigen denken en om de correcte, meest betrouwbare informatieposities te vinden bij het zoeken naar de feiten. Het boek van Peels en de Ridder kan daarbij erg nuttig zijn.

43. 43. De Nieuwe Vredesbeweging: "nuttige idioten".

In haar Volkskrant-column van enige tijd geleden noemt Christine Otten, die alle oorlogspraatjes moe is, het “gelukkig” dat de Nieuwe Vredesbeweging in ons land groeit. Waarom ze dat precies vindt en wat de relevantie kan zijn van die beweging in dit tijdsgewricht waarin we van alle kanten door foute regimes worden bedreigd, blijft in haar klaagstukje wat zweven. De beweging is “tegen oorlog” schrijft ze. Maar dat is elk weldenkend mens. De kernvraag is natuurlijk: hoe voorkomen we oorlog? Hoe voorkomen we dat obscure machten met imperialistische ambities een oorlog tegen democratische staten beginnen? Door zwakker te zijn dan die agressieve regimes en al bij voorbaat de moed op te geven dat we onze rechtsstaat kunnen verdedigen? Of door voldoende te investeren in een sterke nationale en Europese defensie, waarmee we die autocraten kunnen ontmoedigen om ons aan te vallen? 

Dat laatste blijkt bepaald niet de lijn te zijn van de Nieuwe Vredesbeweging. Integendeel. “Stop de bewapening” is hun leuze. Poetin en Xi horen het graag. Zij zijn zelf als een dolle bezig hun bewapening op te voeren om hun invloedssferen te kunnen uitbreiden en maken daar ook geen geheim van. De Nieuwe Vredesbeweging pleit echter, zo lees ik het stukje van Otten, voor “dialoog, de-escalatie, bescherming van de mensenrechten en handhaving van het internationaal recht”. Ja, daar zijn we ook allemaal voor.

Maar die dialoog moeten onze politici in hun optiek dan uitgerekend gaan voeren met de dictator in het Oosten die leeft van geweldsescalatie en in zijn eigen land iedereen die pleit voor vrede, de-escalatie en mensenrechten laat vermoorden of voor tig jaren in een strafkamp laat opsluiten. Navalny zou zich omdraaien in zijn graf als hij het pacifistische gezwatel van de Nieuwe Vredesbeweging zou horen. Zijn pleidooi voor mensenrechten en vrede is juist zijn dood geworden.

Stalin noemde dit soort westerse pacifisten die toenmaals pleitten voor ontwapening en een dialoog met het totalitaire Sovjet-regime “nuttige idioten”. Ze waren in feite zijn bondgenoten, vond hij, in zijn strijd tegen de westerse democratieën. Dat deden ze uit vrije wil en uit onnozelheid. Hoe zou Poetin over ‘onze’ vredesactivisten denken? Zouden die overigens wel eens een serieus boek over deze materie lezen?

44.  Koraalriffen verbleken op grote schaal: een ecologische ramp die blijkbaar verbleekt bij het ter hemelen gaan van popie Francisco. 

Afgelopen woensdag, de paus lag al drie dagen gestrekt, werd er door het NOS Journaal van acht uur niet minder dan 13 minuten (dertien) besteed aan alle poespas rond zijn overlijden. Pas daarna nog een mini-itempje van 25 seconden over de dreigende vernietiging van de koraalriffen op vele plaatsen in de wereld. Het gaat me hier even over verhoudingen en relevantie voor de mensheid. 

Recent onderzoek heeft uitgewezen dat de koraalriffen in de wateren van in totaal 82 landen zwaar zijn aangetast. Niet minder dan 84% van de koraalriffen op aarde zijn sterk aan het verbleken door de opwarming van de aarde en het water. Het risico op afsterving van het  koraal neemt hierdoor exponentieel toe. Experts vrezen dat de temperaturen zeer waarschijnlijk nooit meer genoeg zullen dalen om dit afstervingsproces te stoppen. Als het inderdaad in dit tempo zo doorgaat, dan is dat niet minder dan een mondiale ecologische ramp.

Koraalriffen behoren namelijk tot de belangrijkste ecosystemen op aarde. Ze worden ook wel het ‘regenwoud van de zee’ genoemd, omdat ze een cruciale rol spelen in de biodiversiteit onder water. Ongeveer 30% van alle onderwaterdieren leeft in of rond koraalriffen. Dus sterven de koralen af, dan kan ook een substantieel deel van het zeeleven uitsterven. Ook de algen, die veel CO2 uit te lucht opvangen. Daarnaast beschermt het koraal de kustlijnen van de aanpalende landen tegen erosie en wind en zijn honderden miljoenen kustbewoners voor hun inkomen geheel afhankelijk van de visvangst rond koralen. Experts maken zich er grote zorgen over dat politici, maar ook de meeste burgers blijkbaar geen benul hebben van wat er hier aan de hand is, terwijl actie op mondiaal niveau nu hoogst urgent is. Niets doen zal de doodsteek zijn voor koraalriffen.

Met deze nieuwe feiten over een zeer alarmerende trend had het Journaal van afgelopen woensdag ook geopend kunnen worden. Maar nee, er moest uitgebreid stil worden gestaan bij de dood van een 88-jarige man die het symbool was van een volstrekt anachronistisch instituut waaraan veel menselijk lijden en ongemak kleeft. Het ergste waren nog die hagiografische verhalen over de man in kwestie en de non-descripte gesprekjes met typjes die in aanbidding over hun idool van alles en nog wat over de goedheiligman prevelden. Wat moeten wij daar als seculiere niet-katholieken, de meerderheid van onze bevolking, nu mee? Het is, mind you, wel de publieke omroep die hier op los gaat. Terwijl zo'n lang paus-item thuis vooral hoort in de “zendtijd voor religieuze partijen". 

Maar, toegegeven, die devote pope-fans in het Journaal kunnen er ook niets aan doen dat er de NOS-redactie blijkbaar heel wat hele of halve katholieken zitten. Ja, en die willen op dit soort hoogtijdagen natuurlijk vol uithalen en hebben geen boodschap aan de vernietiging van het koraal. Zoals de top van de katholieke kerk onze politieke leiders ook nooit serieus en dwingend heeft aangesproken op de vernietiging van de aarde en de mens. De strijd tegen abortus en condooms in Afrika, dat hebben ze altijd veel belangrijker gevonden dan milieu, klimaat, onderdrukking en oorlogsgeweld. Hun god heeft namelijk een diepere bedoeling met al deze ellende, preken ze, en zal er wel voor zorgen dat het uiteindelijk allemaal goed komt. Dus ook met de koralen?  (jv).

45. Over paus Franciscus kun je best wel iets aardigs zeggen, maar niet over zijn instituut.

Over de bovengemiddelde media-aandacht die het overlijden van Paus Franciscus teweegbracht is al heel wat gezegd en geschreven. Uit de vele ingezonden brieven over dit onderwerp in de diverse kranten blijkt dat een overgrote meerderheid die aandacht onevenredig groot of zelfs excessief vond. Natuurlijk waren degenen met een roomse achtergrond het daar niet mee eens. Zij wijzen op het grote maatschappelijke, religieuze en geopolitieke belang van de rooms-katholieke kerk met ruim 1.4 miljard aanhangers, het merendeel vooral buiten Europa. En aangezien de roomse kerk al eeuwenlang beschikt over ongekende marketing-skills mogen de seculieren de komende weken hun borst nat maken, want het einde van het mediaspektakel is voorlopig nog niet in zicht. In de Sixtijnse kapel gaan 7 mei a.s. 133 kardinalen in conclaaf om via een byzantijns spel van stiekeme intriges en slinkse trucs in diverse stemrondes een nieuwe paus te kiezen. In de gokcircuits wordt aan kardinaal Pietro Parolin, vertrouweling en secretaris van de overleden paus, een grote kans toegedicht om als overwinnaar uit de strijd te komen. Maar eigenlijk is er geen bal van te zeggen.

Wat in deze dagen van verering van de overleden paus vooral opvalt is het briljant georganiseerde frame van “de menselijke paus”. Ingestoken door de PR-afdeling van Vaticaanstad, opgepakt door massa’s roomse influencers en vrij klakkeloos overgenomen door de seculiere media wordt vooral zijn ‘goedheid’ bejubeld. Mij best. Ik stel alleen vast dat er nauwelijks aandacht was voor de goed geverifieerde verhalen over zijn tamelijk dictatoriale neigingen, zijn grensoverschrijdend gedrag tegenover ondergeschikten en zijn reactionaire kanten, b.v. inzake abortus, condoomgebruik en homo-acceptatie.

Ook de uiterst kwalijke historische reputatie van het instituut “rooms-katholieke kerk” werd de afgelopen dagen keurig buiten beeld gehouden, terwijl het op basis van talloze wetenschappelijke studies en vele journalistieke rapportages toch gekarakteriseerd kan worden als maffioos aangestuurd bedrijf dat medeverantwoordelijk is voor 1500 jaar oorlog, onverdraagzaamheid, vrouwenhaat, homohaat, racisme, hedonisme,  brandstapels, hypocrisie, kindermisbruik etc. Voor wie niets heeft met al die vrome roomse folklore kan de conclusie toch niet anders zijn dan: elk instituut met zo’n track-record zou voor het Internationaal Strafhof worden gebracht. 

Pas na een lange intellectuele strijd kwamen onze verre voorouders eindelijk tot de periode van de Verlichting en konden de kerken stap voor stap in haar religieuze hokje worden teruggedrongen. Maar tot vandaag de dag is de roomse kerk het blijven proberen: zich langs slinkse wegen bemoeien met seculiere zaken en hun volgelingen dreigen met hel, verdoemenis en uitsluiting als ze zich niet aan de bizarre kerkelijke regels houden. Misschien dat het nu niet meer zo openlijk gebeurt, maar nog steeds komen er schandalen naar boven. Het schijnt haar reputatie bij haar goedgelovige aanhangers echter nauwelijks aan te tasten.

De roomse kerk blijft een door mannen beheerst reactionair bolwerk waarin onder paus Franciscus weliswaar heel veel, ongetwijfeld goed bedoelde, vrome praatjes uit zijn gekomen, maar wat heeft het uitgehaald?  In zijn regeerperiode heeft hij geen deuk in een pakje boter kunnen schoppen als het b.v. gaat om Gaza, Oekraïne of Soedan. Nooit was er iets tastbaars van zijn interventies te merken. Dus blijkbaar is het morele gezag van de roomse kerk en haar macht om iets ten goede te veranderen ook maar heel beperkt.

Kortom…als het gaat om de zegeningen van de roomse kerk dan ben ik vooral geïmponeerd door de schitterende gebouwen die ze overal hebben laten neerzetten en de vele kunstwerken die ze hebben laten maken (alles overigens met geroofd geld), maar als het gaat over de morele nalatenschap en de beschamende rol die het instituut altijd speelde en heden ten dage nog speelt…daar had de afgelopen dagen ook wel iets meer over gezegd mogen worden. Maar hou die reputatie in gedachten als we in de media worden lastig gevallen met het conclaaf en de vraag of er al witte rook is.

46. Ons systeem van belastingheffing is onrechtvaardig en ondoelmatig en loopt volledig vast.

,,Veel mensen denken dat er via ons belastingsysteem een herverdeling plaatsvindt van rijk naar arm. Maar het is precies andersom.”  Schrijft Reinier Kooiman, wetenschappelijk onderzoeker en  fiscalist in zijn boek “De sterkste schouders.” (2025)

In politieke en wetenschappelijke discussies is er een grote mate van consensus over: ons systeem van belastingheffing en verstrekking van toeslagen is zo complex, onuitvoerbaar, duur en onrechtvaardig geworden dat we het zo snel mogelijk fundamenteel moeten hervormen. Ook de baas van de Nederlandse Bank, Klaas Knot, maakte van zijn hart geen moordkuil in een groot en belangwekkend interview in de Volkskrant eind verleden jaar. Het doel van belastingheffing moet volgens hem zijn: zo doelmatig, efficiënt en effectief mogelijk de belastingmiddelen ‘ophalen’ voor de gewenste publieke diensten en die middelen via politieke besluitvorming weer even doelmatig, efficiënt en effectief herverdelen. Maar volgens Knot is hier al lange tijd geen sprake meer van. Het gaat op vele fronten mis. Wat heeft hij zoal aan te merken op het vigerende belastingstelsel? 

1. In de loop der jaren zijn er zoveel uitzonderingen gemaakt voor bepaalde groepen, dat het belastingsysteem niet meer het algemeen belang dient. De belastingen zijn een optelsom van allerlei deelbelangen geworden. Waarbij de belangen die de meeste politiek invloed kunnen organiseren de meeste voordelen uit het systeem halen.  
2. Er zijn maar liefst 116 fiscale privileges - aftrekposten, vrijstellingen en kortingen - voor burgers en bedrijven: zoals de hypotheekrenteaftrek, de innovatiebox, de verlaagde btw voor bloemen, de landbouwvrijstelling, de lagere motorrijtuigenbelasting voor bestelbusjes etc.
3. Deze privileges maken het weliswaar leuker voor de bevoordeelde belastingbetalers, maar niet makkelijker voor de schatkist. Het ministerie van Financiën concludeert regelmatig dat een groot deel van die regelingen inefficiënt, achterhaald of zelfs schadelijk is.
4. Voor niet minder dan 85% van de regelingen kan niet worden aangetoond dat ze bijdragen aan het doel waarvoor ze ooit zijn opgetuigd en dat komt volgens Knot neer op ruim € 50 miljard Dat staat gelijk aan bijna de hele onderwijsbegroting en dat bedrag kun je dus veel nuttiger besteden.
5. Ook de hoogte van de inkomstenbelasting in Nederland is een groot probleem. Terwijl in de meeste andere landen de belastinggelden vooral worden ‘opgehaald’ via het belasten van de vermogens van burgers, wordt hier het meeste geld binnen geharkt via inkomstenbelasting. Geen enkel ander OESO-land heeft zo'n lage lastendruk op vermogens als Nederland. En nergens is de belasting op inkomens zo hoog als hier. Rentenieren met onroerend goed en aandelen wordt zo aangemoedigd en werken voor de kost in een echte baan wordt zo ontmoedigd. Dit systeem is niet fair en niet houdbaar, gezien de vergrijzing en de arbeidskrapte.
6. En tot slot is er het systeem van toeslagen: inmiddels zijn 8 miljoen Nederlanders afhankelijk zijn van een toeslag, op 14,6 miljoen volwassenen. Vaak gaat het ook om perverse prikkels die betaald werken ontmoedigen: iemand met toeslag die drie dagen per week werkt, raakt die toeslag kwijt als hij/zij vijf dagen gaat werken en kan per saldo dus netto per week minder over houden. Met zoveel tekorten op de arbeidsmarkt is dit een onhoudbaar systeem.

Knot zegt zich aan twee fenomenen het meest te ergeren: 1. de veel te lage vermogensbelasting tegenover de te hoge inkomstenbelasting en 2. de hypotheekrenteaftrek, die niet alleen onrechtvaardig is omdat dit fiscale voordeel alleen de huizenbezitters sterk bevoordeelt (hoe hoger het inkomen, hoe groter het voordeel in harde euro’s), maar die ook de huizenprijzen nog sneller doet stijgen. Starters uit de middengroepen hebben bijna geen kans meer op de kopersmarkt. Dus, stelt Knot: verlagen inkomstenbelasting, verhogen vermogensbelasting en afschaffen hypotheekrenteaftrek en veel van die andere fiscale ‘voordelen’.

Die hypotheekrenteaftrek is maar een van de vele voorbeelden dat er via ons belastingsysteem sprake is van een herverdeling van arm naar rijk. Een ander voorbeeld is het feit dat vermogens (die vooral bij de beter gesitueerden te vinden zijn) in ons land gemiddeld maar relatief laag belast worden, terwijl de inkomen verdient uit werken juist hoog belast worden, ook voor de weinig-verdieners, die nu geen vermogen kunnen opbouwen, waardoor de vermogensongelijkheid alleen maar toeneemt.  

Mede vanwege dat laatste pleit de fiscalist Reinier Kooiman er in zijn hierboven genoemde boek voor om alle belastingen te vervangen door een vaste heffing naar draagkracht van bv 8.5% op alle vormen van vermogen. Om reden van rechtvaardigheid dus, want zo wordt rentenieren ontmoedigd en gaat werken meer lonen en kunnen de lager betaalden ook een vermogen opbouwen. En het systeem van belastingheffing wordt een stuk simpeler, zeker in combinatie met het afschaffen van de meeste of alle toeslagen.

En lijkt me in alle opzichten een rechtvaardig voorstel met heel wat voordelen, maar is het ook uitvoerbaar? Zullen ‘de rijken’, bedrijven en vastgoedbeleggers niet massaal naar het buitenland uitwijken? Kooiman gelooft daar niet zo in: ,,de meeste mensen laten niet alleen om het geld huis en haard achter zich. Bovendien is daar een probaat middel tegen: een exit-heffing. Als ze eerst moeten afrekenen voor ze naar het buitenland kunnen, dan blijven ze wel.” Aldus Kooiman, die hoopt dat er snel een publiek debat over gevoerd wordt.

Er is van diverse kanten al op zijn voorstellen gereageerd. Zo wordt het heffingspercentage op vermogens van 8.5% veel te laag gevonden, want, zo is de inschatting, dan komt er te weinig belastinggeld binnen. Een percentage van 14% wordt realistischer gevonden. Maar er worden ook twee belangrijkste barrières genoemd: 1. er zal nooit een politieke meerderheid voor te vinden zijn omdat allerlei belangengroepen die een financiële veer moeten laten, er massaal actie tegen gaan voeren en 2. de overgangssituatie van het ene naar het andere systeem zal zoveel uitvoeringsproblemen oproepen, dat zo'n proces nauwelijks te managen is.

Jammer voor Kooiman, maar ik vrees ook dat onze politici, de ‘rijken’, ondernemers, de onroerend-goed-bazen en de huiseigenaren die al goed wonen zoveel stennis gaan maken, dat de politieke partijen die zijn voorstellen aan de orde durven stellen direct weer in hun holletje kruipen. Het zou ook politieke zelfmoord zijn. Ik vrees dat men hooguit zal proberen om het steeds onwerkbaar wordende belastingsysteem met kleine stapjes hier en daar wat te verbeteren, met als gevolg dat het op enig moment echt onwerkbaar wordt. En dan stort het vanzelf in.

47. Ramsey Nasr slaat voor de tweede maal hard toe met niet te weerleggen feiten.  

Soms blijf ik ’s avonds na tienen bij het zappen langs de kwekprogramma’s ergens hangen omdat ik denkt dat één van de gasten misschien iets te vertellen heeft dat dieper gaat dan het dagelijkse gekeuvel over opgeblazen non-events in de Haagse politiek of ophef-dingetjes rond BN’ers. Zo zag ik gisterenavond bij “Bar Laat” twee personen zitten die mij wel interessant leken: Ramsey Nasr, zoon van Palestijnse vader en Nederlandse moeder en Raoul Heertje, zoon van Joodse ouders. Naar de grappige, maar vaak wat meanderend pratende Heertje kan ik meestal niet te lang luisteren, maar Nasr is een meesterverteller met een scherp, analytisch brein en veel historisch besef.  

Een maand of tien geleden zat Nasr in een vergelijkbaar programma en vroeg zich in een indrukwekkende speech af waarom de ruim 1300 Israëliërs die op 7 oktober 2023 door Hamas werden vermoord op zoveel  meer compassie konden rekenen dan de (toen nog) 15.000 vermoorde Gazanen. Waarom kwam de wereld daar niet even fel en met evenveel verontwaardiging tegen in opstand? Waarom kon Israël gewoon ongestoord doorgaan met het op ongekende schaal doden van onschuldige burgers en platbombarderen van gebouwen, zonder dat de westerse wereld even massaal opstond als op 7 oktober tegen Hamas? Het waren voor de hand liggende vragen, maar ze werden nooit gesteld. 

Nasr verklaarde dat bizarre verschil in verontwaardiging en compassie o.a. uit het feit dat elke gedode Israëliër steeds als een mens van vlees en bloed met hun naam, hun foto, hun levensloop en hun rouwende familie in de media werd herdacht, maar van die tienduizenden gedode en zwaargewonde Palestijnen nooit namen, foto’s of rouwende familieleden werden getoond. Niets ook over hun ellendige bestaan in de openluchtgevangenis die Gaza dankzij de Israëliërs al 76 jaar is voor generatie op generatie Palestijnen.

De Gazanen werden door de berichtgeving in de media geen herkenbare mensen met wier lot je je kon identificeren, het werden nummers in een massagraf onder de puinhopen van gebombardeerde flatgebouwen, scholen, vluchtelingenkampen of ziekenhuizen. Dat gold toen voor die 15.000 doden, maar dat geldt nu in nog sterkere mate voor die inmiddels al 40.000 doden en bijna 80.00 gewonden. Ze zijn ontmenselijkt tot louter aantallen.

Nasr besloot zijn uitleg toen met de vaststelling: ,,uit alles blijkt dat in de westerse publieke opinie en politiek Israëlische levens veel meer waard zijn dan Palestijnse.” Een waarheid die we nu allemaal dagelijks kunnen zien in de media. Bombardementen. Geblurde kinderlijkjes. Zwaargewonden aan het infuus of bloedend op de vloer van gebombardeerde ziekenhuizen liggen te creperen. En daarna nog louter in statistieken worden verwerkt. Het worden zo abstracties die buiten de Palestijnse groep maar heel weinig tot grote woede en verontwaardiging leiden. Op YouTube is de in vele talen vertaalde speech van Nasr, die de hele wereld overging, te zien.

Gisteravond was in “Bar Laat” de hoofdvraag die boven tafel hing: hoe blijven de partijen hier in Nederland met elkaar in gesprek, ondanks die polarisatie over de verwoestingen in Gaza en Libanon?  Zonder historische context blijven gesprekken over dit thema doorgaans in de begripvolle-babbel-sfeer hangen. “Laten we elkaar blijven respecteren, hoe we ook over het conflict denken” of "waar twee kijven, zullen ook twee wel schuld hebben" en dit soort lege mantra's. Zonder de historische context van het conflict kom je qua inzicht en begrip geen meter verder, hoe lang, gezellig en begripvol je ook met elkaar over tegengestelde opvattingen praat.

Om het gesprek wat boven dat niveau van "ieder z’n eigen feiten en waarheid” uit te tillen, vertelde Nasr het verhaal dat zijn familie aan den lijve heeft meegemaakt. Hoe in 1948 en 1949 de Joodse kolonisten 500 Palestijnse dorpen en steden deels verwoestten en het land annexeerden. Waarna de Joodse kolonisten vervolgens de huizen betrokken van Palestijnen, die werden gedood of verjaagd. Meer dan 750.000 Palestijnen vluchtten toen alle kanten op: naar Gaza, Libanon en de Westbank, waar hun nazaten nu nóg zitten, vaak in erbarmelijke omstandigheden in semipermanente vluchtelingenkampen. Nooit kregen zij een kans op terugkeer naar een eigen staat. In het gebied waar Hamas op 7 oktober haar aanslag pleegde, woonden tot 1948 al generaties lang Palestijnen. Zij werden daar toen gedood of verdreven naar Gaza.

In Gaza zitten dus de nazaten die geen toekomst hebben, maar veel haat om wat hun voorouders is aangedaan. Die haat kun je er niet uit bombarderen. Maar je kunt er wel veel haters bij bombarderen. Hetgeen nu geschiedt. Nasr noemde die episode van het stelen van land en het vernietigen van de Palestijnse identiteit een blinde vlek in de westerse geschiedenis. Nog steeds. Met weet het gewoon niet. Of men wil het niet weten. Dus wil men het ook niet geloven. Maar zonder deze historische context begrijp je niets van het conflict en laat je je makkelijk manipuleren door de pr van Israël en haar steunpilaren.

Hoe nu verder? Nasr erkent dat het bestaan van Israël een voldongen feit is. De staat werd nu eenmaal in 1948 gesticht en door de grote mogendheden erkend. Maar er moet nu na 76 jaar eindelijk ook recht gedaan worden aan de uiterst bescheiden eisen van de gematigde Palestijnen. Die moeten op z'n minst een eigen staat krijgen op de Westbank. De 100.000 Joodse kolonisten die zich daar sluipenderwijs met toestemming van de achtereenvolgende Israëlische regeringen illegaal en met terreur hebben gevestigd, moeten daar verdwijnen en alle grond moet weer terug naar de rechtmatige eigenaren. Het lijkt Nasr een zeer bescheiden eis: dus niet 100% van het onrechtmatig veroverde land terugeisen, maar slechts 23%!! Dit gebied, de Westbank, is overigens volgens besluiten van VN legitiem Palestijns gebied. Alleen Israël trekt zich daar niets van aan, heeft het gebied sinds 1967 bezet en probeert het in snel tempo formeel geheel in te lijven. Voldongen feiten creëren en er vanuit gaan dat die nooit meer teruggedraaid kunnen worden.

Heertje vertelde dat hij met schaamte naar het verhaal van Nasr heeft zitten luisteren omdat hij zelf ook lang alle leugens over de oprichting en ontwikkeling van de staat Israël heeft geloofd. Zoals hij ook nooit beseft had dat Netanyahu Hamas “groot heeft gemaakt”, omdat hij dan kon laten zien dat er met zulke extreme Palestijnen niet te onderhandelen viel. De gematigde Palestijnen werden vervolgens, vaak zonder eerlijk proces, gevangengezet. Heertje vond het overigens helemaal niet zo ingewikkeld om het probleem op de lossen: ,,Israël moet gewoon stoppen met vechten en de Palestijnen een eigen staat geven.” Wedden dat ze niet luisteren. 

De hele praattafel was het in ieder geval eens met de stelling dat Israël, en zeker het regime Netanyahu, nooit uit eigen beweging met de gevechten zal stoppen. Die gaan door tot de laatste Palestijn. Het zullen de VS en Europa moeten zijn die het land dwingen om de gevechten te beëindigen en om tot akkoord te komen met de Palestijnen. Vóór de presidentsverkiezingen in de VS is er van dat land geen serieuze druk te verwachten en als Trump wordt gekozen zijn de Palestijnen helemaal reddeloos verloren. Europa blijft in deze zaak verdeeld, tandeloos en slapjes achter Israël aanhobbelen.

48   Zo maar twee bewindslieden uit de Schoof-kleuterklas

Marjolein Faber, PVV-minister van Migratie geweest besloot vorig jaar de bed-bad-broodvoorziening af te schaffen voor  ongedocumenteerden (scheldwoord: illegalen) die het land uitmoeten, maar om meerdere redenen nergens anders heen kunnen. Wat dacht ze dat er met die mannen, vrouwen en kinderen zonder onderdak, medische zorg, eten en drinken dan zou  gebeuren? Dat ze zichzelf in het niets zouden oplossen, zodat 'wij' geen last meer van ze zouden hebben? Of dat ze zichzelf in parken en op pleinen in het openbaar gingen verhongeren? Of zouden ze hetgeen ze minimaal nodig hebben om in leven te blijven dan maar gaan stelen? Zou het daar in ons land echt leuker of beter door worden? Zou het ons c.q. de nationale en lokale schatkisten dan minder gaan kosten?

Nee, het zou de gemeenschap per saldo juist meer kosten en had er toe kunnen leiden dat deze opgejaagde en toekomstloze mensen voor veel overlast op straat zouden gaan zorgen. Maar dat interesseerde deze Faber met het zweepje geen lor. Ze wilde juist extra overlast om te kunnen zeggen dat er een nog harder asielbeleid nodig is.

Het is dezelfde minister Faber die eerst met haar bruine PVV eerst een klimaat schiep waarin het normaal werd om eerst zoveel mogelijk ellende in de asielopvang en asielprocedures te creëren en dan hoopt ze nu van Brussel toestemming te krijgen om de asielcrisiswet te mogen toepassen, bedoeld om het asielbeleid nog onmenselijker te maken. Het is ook dezelfde minister Faber die de spreidingswet wilde afschaffen, maar wel bij de gemeenten in ons land langsging met de vraag of ze met extra opvangplekken het verstopte Ter Apel wilden ontlasten en toen hoopte dat die gemeenten dat zouden weigeren zodat ze weer een argument had om te kunnen zeggen: de asielcrisis wordt steeds groter, we moeten dus nog hardere maatregelen treffen.

Wat is die Faber voor een soort mens? Dom? Slecht? Of een combinatie? Je schaamt je er toch plaatsvervangend voor dat zo'n type in een serieus land zo'n belangrijke baan heeft gekregen. En daardoor nu ook zelf denkt dat ze een normaal mens is met normale standpunten. En er nu ook 'bijhoort'. 

Die amorele Faber heeft bij mij vanaf haar begin vooral walging op vanwege haar inhumane mindset als het gaat om kwetsbare groepen, maar mijn antipathie tegen haar collega Femke Wiersma, de BBB-minister van Landbouw, is vooral gebaseerd op haar wat onnozel overkomende betweterigheid in combinatie met haar afwezigheid van enige dossierkennis w.b. de onderwerpen waarvoor zij verantwoordelijk is. Wetenschappelijke kennis en inzichten lijkt zij irrelevant te vinden als het niet past binnen haar wel heel smalle denkraampje, dus daar neemt ze ook geen kennis van. Haar eigen onderbuik plus wat de extreme Farmers Defense Force haar influistert, zijn voor haar leidend. Zij gaat uit van het beginsel dat zo kenmerkend is voor veel complotdenkers: alles wat ik niet begrijp, en dat is in haar geval heel veel, is het niet waard om begrepen te worden, want is niet belangrijk, want dat is het dieventaaltje van experts waarmee zij ons, de boeren en plattelandsmensen, willen manipuleren. Dit zijn de leidende beginselen van het BBB-gilde. Als gaat om de stikstofproblematiek is Wiersma op zoek naar meetinstrumenten waarmee je kunt vaststellen dat er geen stikstofprobleem is.

Voor wie denkt dat ik overdrijf en dat Wiersma ergens wel meevalt, moet op DebatDirect haar debatten in de Kamercommissie Landbouw maar eens terugkijken of de vele YouTube-videootjes die er al over haar beschikbaar zijn. Ze valt in geen enkel opzicht mee. Het onderwerp waar ze elke keer meer daar de mand viel: de behandeling van een inmiddels dodelijke politieke cocktail...."intensieve veeteelt-mestoverschot-stikstof-natuur-waterkwaliteit- bodemkwaliteit-luchtkwaliteit-biodiversiteit-CO2.".... Hoe deze snel doortikkende tijdbom te ontmantelen? 

Daar ging het debat het afgelopen jaar veel over. Het is nog steeds een van de grootste binnenlandse problemen van deze tijd en daar is dan uitgerekend het lichtste lichtgewichtje van de Schoof-kleuterklas op gezet: de weinig-weter Wiersma. Het blonde typje dat met dat parmantige, maar onwetende snoetje richting ervaren Kamerleden een air uitstraalt van:  ,,jullie begrijpen er niets van, ik ga heus alles heel anders doen dan jullie willen”.  Het is een schokkend vertoon van absolute incompetentie. Waar ze over een paar maanden ook mee komt, elke insider in en buiten de Kamer weet nu al zeker: het zal too late en too little zijn....Brussel zal haar weglachten als het gaat over haar stikstof- en strontwensen. De rechters zullen korte mette maken met haar beleid inzake de vergunningen voor PAS-boeren. Met een koude sanering als gevolg. Een groot deel van de Kamer zal haar failliete beleid weghonen. Maar vooral de goedwillende intensieve veehouders en de kwetsbare natuur zullen de lul zijn.

Wiersma heeft geen enkel benul van wat ze allemaal niet weet en wat ze met haar non-beleid al heeft aangericht. Ze heeft de belangrijkste stakeholders uiteindelijk niets geboden. Geen geld. Geen realistische visie. Geen effectief beleid. Geen uitvoerbare maatregelen. Geen politieke steun in de Kamer. Geen draagvlak in de samenleving. Geen alternatief voor het failliete verdienmodel van de intensieve veeboeren en dus voor hen dus ook geen toekomstperspectief. Toch zal het parmantige snoetje iedereen de schuld geven van haar nakende mislukkingen, maar nooit naar zichzelf kijken.

Net als haar politieke BBB-baas in de Tweede Kamer heeft Wiersma geen enkel vermogen tot strategisch vooruitdenken en al helemaal niet tot zelfreflectie. Ze werkt, samen met die BBB-waggelgans in de Tweede Kamer, aan een ramp in slowmotion. Dat wij als land zo diep zijn afgezonken....En dit zijn nog maar twee voorbeelden.  

49. 49. Domme pech bepaalde mijn gemoedsrust op 1 september 2024 .

Het leven wordt vooral bepaald door toeval, mazzel en pech. Voor wie er oog voor heeft, kan de geldigheid van deze werkhypothese elke dag weer onderbouwd worden met aansprekende voorbeelden. Zo maar een voorbeeld: als wij op 1 september verleden jaar toch naar de bioscoop waren gegaan, dan was mij een lullig valletje met nogal wat ongemakkelijke consequenties bijna zeker bespaard gebleven. En H. veel gesloof, ongemak en stress.

Want nu gleed ik avond rond een uur of acht op de trap in ons huis op de vierde tree van boven zomaar uit en zweefde een nano-seconde vrij in de lucht, waarna 75 kg massa als een lompe zak zout ruggelings op een paar niet-meeverende traptreden plofte, om vervolgens via 8 treden naar beneden te bonken. Daar op de tussenverdieping aangekomen had ik direct door: foute boel. Met behulp van H. kon ik me nog net naar een bed slepen, alwaar ik ca 24 uur zo roerloos mogelijk op m’n rug heb gelegen, omdat het bij elke minimale beweging voelde alsof er meerdere vleesmessen in de rugzenuwen werden gestoken. P & P was in die 24 uur absoluut onmogelijk.

Probeer je daar maar eens een voorstelling van te maken. Laat je fantasie werken: je zit 24 uur in de trein van hier naar Vladiwostok, er staat de nodige spanning op het darm- en blaasgebeuren, maar de WC's zijn de hele reis op slot. DEFECT staat er op een rode sticker. Ontelbare malen dacht ik: waarom zijn we zaterdagavond toch niet naar de bios gegaan? Afgewisseld met: ik wil dood. 

De volgende morgen kwam in alle vroegte op dringend verzoek van H. de spoedarts langs. Zelf had ik liever een euthanasie-arts gehad, maar H. vond het daarvoor nog wat te vroeg. En hier ga je op zondagmorgen natuurlijk geen ruzie over maken. De spoedarts gaf me direct een shot morfine. Dan kon ik in ieder geval rechtop zitten, zodat ze m’n rug kon bekloppen en bevoelen. Althans, dat was de bedoeling. Maar deze dosis morfine bleek geen enkel effect te sorteren, waardoor ik me zelfs na een kwartier nog steeds niet kon draaien of keren. Zij moest haar diagnose dus stellen op basis van mijn verhaal over de val en mijn beschrijving van de pijn.

Haar oordeel: mogelijk een paar ribben gebroken en/of gekneusd. Of er ook een breuk in de ruggengraat zat, kon ze zo niet vaststellen, daarvoor moesten er een CT-scan worden gemaakt. En dat ging in mijn toestand voorlopig niet lukken. Ze schreef een partij zware pijnstillers voor, met name het sterk verslavende oxicodon, en wenste me sterke. Want veel meer is er aan dit soort trauma’s niet te doen. Zo is ‘spalken’ van een rib’ in het UMCG nog steeds erg lastig. Een bericht dat op de vroege zondagmorgen ook wel scherp indaalde was haar mededeling, tussen neus en lippen door, dat je je bij dit soort kwetsuren pas na 4 tot 8 weken weer een beetje pijnvrij kunt voortbewegen. Het kon ook nog wel langer duren. En joggen langs het meer kon ik zeker een paar maanden vergeten.

Een dag later kwamen ook de huisarts plus huisarts in opleiding nog even op bezoek. Professioneel, invoelend en helder in hun advisering. Omdat ik eindelijk met pijn en moeite rechtop kon gaan zitten, kon de h.i.o. mijn rug wel goed inspecteren. D.w.z. overal stevig drukken, hameren, voelen en knijpen. De pijnbeleving varieerde van 3 tot 10. Voor mij een kwelling. Voor haar nuttige informatie.

Eerst het goede bericht: de ruggengraat was volgens haar niet gebroken. Of er sprake was van gebroken ribben, kon ze alleen definitief vaststellen na een CT-scan, maar ze voelde wel een scheurtje in een van de ribben. Verder wezen mijn vocale reacties op haar drukken en kloppen op gekneusde ribben, mogelijk een interne bloeduitstorting en een behoorlijk verstoord spierenstelsel in de onderrug. Ook zij maakte duidelijk dat ik minstens 4 tot 8 weken het haasje ben. Over de pijn hoefde ik me niet heel ongerust te maken, zei ze, die hoorde bij dit soort kwetsuren en wezen niet op iets 'ernstigs'.

Een arts met humor dus. Gelukkig gingen de pijnstillers in de loop van de maandagmiddag eindelijk enig effect sorteren, met nadruk op 'enig', waardoor er inmiddels wat meer lichaamsbeweging mogelijk was zonder te bezwijken. Ik kan nu op mijn goede momenten in ieder geval als een 100-jarige bejaarde naar het toilet schuifelen. Wel met het risico dat ik dit avontuur halverwege moet onderbreken vanwege niet te beheersen spastische pijnscheuten. Maar hier lijkt toch enige progressie in te zitten.

Er zijn genoeg schrijnende wereldproblemen te bedenken om mijn eigen gedoetje sterk te kunnen relativeren, maar dezer dagen heb ik ineens wel heel veel tijd beschikbaar om te peinzen over de eigen sores en om me te realiseren hoe de situatie er de facto voorstaat: minimaal 4 tot 8 weken zwaar gehandicapt voortmodderen klinkt ineens verdomd lang. Dit besef komt nu wel hinderlijk vaak mijn brein binnen. Om niet te zeggen: permanent. Afgewisseld met dolksteken in de rug bij een verkeerde beweging. En dit in combinatie met te weinig concentratie om veel te lezen en nog minder fantasie om iets te schrijven. De hersens zijn aan het vaporiseren. Geduld om naar iets of iemand te luisteren, toch normaal een van mij mijn beste eigenschappen heb ik al helemaal niet.

Het is louter doelloos liggen en wentelen in zelfmedelijden. Denken aan een dreigende hoest maakt me niet blij, want dat ga ik niet overleven...en ging je dan maar in 1x direct en snel dood...nee, hoesten is het ergste wat een levend wezen met deze kwetsuren kan overkomen. Wat kan een mens aan deze 'staat van zijn' doen? Niets....hooguit jezelf  een mentale schop onder de kont te geven, waardoor je het glas weer als half vol kan zien i.p.v. als helemaal leeg. Wees blij, lullo, dat je hier niet ligt met een dwarslaesie, had ook zomaar gekund. Hoe kom je in die fase van Verlichting of relativering? Een kwestie van diepe introspectie? Of juist proberen het probleem luchtig weg te denken? Het verdwijnen van elke vorm van denken zou mij op dit moment al een stuk helpen. 

De fall-out van zo'n onnozel ongelukje in eigen huis op zaterdagavond maakte mij ook weer eens duidelijk waarom uit elk onderzoek blijkt dat mensen zonder partner gemiddeld genomen veel eerder doodgaan dan mensen met partner. Ik probeer me voor te stellen hoe alles na de val zou zijn verlopen als ik een sneue alleenstaande was geweest. Dan had ik er, om mee te beginnen, misschien nog steeds gelegen.

Maar stel dat ik m'n mobieltje had kunnen bereiken om hulp te vragen: wie had de hulp dan binnen moeten laten? Ik kon dat niet. En wie had er daarna voor gezorgd dat ik mijn eten, drinken en medicatie tot op de bedrand aangeleverd zou krijgen? Wie zou er de po 'onder' gehouden hebben en wie had mijn billen bepoederd? Wie had me moeizaam gewassen en me nog moeizamer in wat kledingstukken gehesen? Wie zou de externe communicatie voor me regelen met artsen, apotheek en ziekenhuis? En wie verzorgt de veeleisende Siamees met veel praatjes?

Maar vooral ook: wie accepteert de nukken van iemand die soms een beetje ontoerekeningsvatbaar is geworden van de pijnscheuten, de 100% afhankelijkheid, de immobiliteit en de 3 soorten pillen die moeten worden ingenomen in 12 shifts, netjes verspreid over de 24 uur? En al deze inspanningen niet voor een paar uur of een paar dagen...nee 24/7 en dat tig weken lang....Voor zo'n klussie moet je wel over heel specifieke competenties beschikken. Ik heb ze zelf niet, das zeker.

 

50.  “Kabinet bezuinigt extra op ontwikkelingshulp en laat de koppeling met economische groei los.” (Volkskrant 7-9-2024)

Het afschaffen van de spreidingswet en de bed-bad-broodvoorziening voor ongedocumenteerden die weg moeten maar nergens heen kunnen. Het de facto afschaffen van het stikstof- en natuurbeleid en vervangen door... "niets". Het zijn maar drie voorbeelden van het obscure beleid van de Schoof-groep. Er zijn probleemloos nog tien of meer voorbeelden van harteloos, dom, slecht of onuitvoerbaar beleid uit de losse mouw te schudden. Steeds als je dan denkt het niet erger kan of dat ze moreel niet dieper kunnen zakken, laat dit kabinet, waarop de vrome Pieter Omtzigt zegt trots te zijn, zien dat dat wel degelijk kan.

Geen enkele maatregel is zo tekenend voor het 'foute' karakter van dit kabinet Schoof als wat er gebeurt op het terrein van ontwikkelingssamenwerking. Het meest ongekwalificeerde kabinet ooit had in het coalitieakkoord al besloten om € 2.4 miljard op deze post te bezuinigen, d.w.z. 25% van het budget zou worden geschrapt. Bizar om juist op de hulp voor de zwaksten zwaar te bezuinigen en nog nooit vertoond in de naoorlogse parlementaire geschiedenis. Maar de afgelopen week is besloten om daar nog eens een paar extra scheppen bovenop te doen: niet alleen nog meer dan 25% bezuinigen op deze begrotingspost, maar ook wordt de koppeling met onze economische groei losgelaten.

Dus zelfs het elementaire beginsel "als wij groeien, krijgen zij ook wat meer" wordt geschrapt. We hebben er in de media maar weinig over gehoord of gelezen. Vroeger zou zo'n abject besluit tot felle debatten en protestdemonstraties hebben geleid. Ja, vroeger.

Nog meer snijden op een begroting die al ver door de bodem van het fatsoen was gezakt, asocialer beleid is er niet te bedenken. En waarom? Om de belasting op de hoogste inkomens en de winstbelasting van bedrijven nog verder te kunnen verlagen, wordt de toch al schamele hulp aan de allerarmsten nog verder afgeknepen. De rijken rijker en de armen armer....nooit werd duidelijker aangetoond dat dit mantra van links ook klopt met de feiten. Er wordt zelfs geen enkele moeite meer gedaan om die hebberigheid te maskeren. Integendeel.

Het gaat op een begroting van  € 430 miljard om nog minder dan peanuts, waarom dan toch dat geld juist daar weghalen? Om zo brutaal mogelijk te laten zien hoe rechts dit kabinet wel niet is. Men is, denk ik, gewoon trots op deze bezuiniging. Zoals ze bij PVV en BBB ook trots zijn op het verhogen van de belasting op cultuur en op boeken. Men zal wijzen op de achterbannen van hun partijen die het liefst 100% zouden willen bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking en op alle uitgaven waar 'die linkse elite' juist vóór is. Nou, dan valt deze bezuiniging toch juist nog mee?

Proleten zijn het, veel meer zou je er eigenlijk niet over moeten zeggen.  Hoe zouden de bedenkers, pleitbezorgers en ondersteuners van dit soort maatregelen dit later aan hun kinderen uitleggen? Als noodzakelijk en rechtvaardig beleid passend bij de lompe NSB-slogan "eigen volk eerst"? Of groeit er op enig moment toch het diepere inzicht dat het gewoon stuitend groepsegoïsme in het kwadraat was?

De spijtoptanten zullen misschien als excuus aanvoeren dat ze geen weerstand konden bieden aan het perspectief om weer met 130 km per uur over de snelwegen te mogen jakkeren, met een lange middelvinger naar de klimaatidioten. En daar moest een prijs voor worden betaald: samenwerking met de bruinhemden, voor wie het een periode van genieten is. De elite, waar ze nooit bij mochten horen, zoveel als mogelijk ergeren.

Dat feest zal nog wel even duren. Zolang VVD en NSC dit extreemrechtse feestje niet willen verlaten, zijn ze gewoon collaborateurs. En om de uitspraak van Sheila Sitaling in haar laatste Volkskrant-column te parafraseren: hoe langer ze blijven meedoen, hoe erger ze zelf ook naar die bruine mentaliteit gaan stinken en hoe moeilijker ze het eraf gewassen krijgen.

51. Vrouwen aanzetten tot meer kinderen baren door ze bang te maken voor geboortegolven in Ethiopië?

In de laatste HJ Schoo-lezing (2024) koppelde Pieter Omtzigt op raadselachtige wijze de hoge geboortecijfers in Ethiopië aan de lage geboortecijfers hier in Nederland en Europa. Op zich bekende feiten, maar wat intrigeerde was wat hij er cryptisch bij zei: ,,Ik laat u raden wat dat over twintig, dertig jaar betekent.”  Hij gaf in de lezing niet aan wat hij hier mee bedoelde. Dus gingen demografie- en migratiedeskundigen en iedereen die zich bij dit brisante thema betrokken voelt aan het 'raden', ook wel 'duiden’ genoemd.

De  gevaarlijke reactionair Wierd Duk vond het in zijn Telegraaf wel mooi dat ook Omtzigt eindelijk hintte op wat PVV en Forum al jaren via hun hondenfluitjes lieten horen, namelijk dat de witte bevolking in Europa sluipenderwijs zal worden vervangen door zwarten uit Afrika en moslims uit het Midden-Oosten en dat met die ‘omvolking’ ook onze superieure westerse beschaving zou verdwijnen. Neonazi-taal waar de PVV sinds kort ‘even’ afstand van heeft genomen, zolang ze in de regering zitten.

Maar ook de deskundigen uit politiek onverdachte hoeken en gaten konden weinig anders van Omtzigt obscure woorden maken dan het inboezemen van angst voor een invasie van 'vreemde volken' omdat wij hier te weinig kinderen krijgen. Sommigen spraken schande van die impliciete suggestie. Zij zagen het niet alleen als ‘het volk’ bang maken voor een invasie van 'massa’s Afrikanen’, maar ook als een verkapte oproep aan vrouwen in Europa en Nederland om eindelijk eens wat meer kinderen te baren.... “anders kunnen we wel raden wat er gebeurt”.

En hier zien we het grote dilemma van Omtzigt en zijn anti-migratie kornuiten: ze willen enerzijds zo weinig mogelijk veel minder arbeidsmigranten, in ieder geval heel veel minder dan er nu zijn, maar ze willen ook dat onze welvaart op peil blijft, maar dat kan dan alleen als er veel meer ‘eigen' mensen bijkomen om de billen van oudjes af te vegen, de kenniseconomie draaiende te houden en talloze andere vitale werkzaamheden uit te voeren. Dus de geboortecijfers moeten hier substantieel stijgen of…ja, of er moeten veel meer arbeidsmigranten bijkomen.

Omdat Omtzigt dit dilemma in zijn lezing niet expliciet durfde uit te werken, liet hij het ons “raden”. Elke insider in bijna elk medium heeft de manier waarop Omtzigt deze materie in zijn lezing aanvloog, geduid als ,,wel heel dicht tegen de ‘omvolkingstheorie’ aanschurkend.”

Omtzigt klaagde vervolgens dat iedereen hem verkeerd heeft begrepen, maar hoe we hem dan wél moeten begrijpen, laat hij tot vandaag de dag niet weten. Hij murmelde wat over ''de feiten kun je niet ontkennen" en ''ik heb hiermee duidelijk een taboe doorbroken." Wat een flauwekul. Niemand ontkent de feiten over mondiale verschillen in de huidige geboortecijfers. En welk taboe heeft hij doorbroken? Het taboe rond de 'omvolkingstheorie heeft hij echt niet doorbroken: fatsoenlijke burgers blijven dat een onderdeel van de nazi-ideologie vinden. Dus...wat is er met de man aan de hand?

Maar na een paar dagen liet hij weten het een poosje rustig aan te gaan doen. Met ziekteverlof dus. Lijkt me verstandig, want velen in zijn omgeving denken dat het hem allemaal al een jaar psychisch wat teveel wordt. De vraag is wel of we hem nog als partijleider terugzien. Ik zet mijn geld op 'nee'. Vraag is ook of dit het einde van dit onzalige kabinet versnelt. Ik zet mijn geld op 'ja'. Hier is de wens ongetwijfeld de vader van de gedachte.

NB 1.  Kop in de Volkskrant van 3 september: “Pieter Omtzigt laat in de HJ Schoo-lezing zijn ware gezicht zien.”  En in NRC van 9 september: “Pieter Omtzigt zoekt geen oplossing maar een zondebok: de migrant”.

NB 2. Demografen wijzen er al sinds jaar en dag op dat hoge geboortecijfers in alle landen van de wereld dalen naar rond of onder het reproductiecijfer wanneer de economische groei, de welvaart, het inkomen, de gezondheid én de opleiding van meisjes stijgen. Dat zien we nu al ook in Afrika gebeuren. En dan zijn op enig moment die arbeidskrachten ook in hun eigen land hard nodig. Dat Afrikanen, volgens Omtzigt, de komende decennia massaal naar Europa zullen trekken, is dan ook een twijfelachtige aanname. Ze gaan nu al in steeds grotere getale naar het Midden-Oosten. Als Europa verder vergrijst en met vele miljoenen inwoners krimpt, zullen we hard ons best moeten doen om genoeg arbeidsmigranten van buiten de EU te werven. Anders zakken we in welvaart en welzijn ver terug.

52.  De overschatte meerwaarde van praten over diepere gevoelens.

Zelf word ik er behoorlijk kriegel van, maar je hoort en leest met grote regelmaat over invoelende types die vinden dat er meer over 'diepere gevoelens' gesproken moet worden. Met ouders, kinderen, geliefden, goede vrienden, maar zeker met verwanten in de stervensfase. Juist dan moet het gesprek uit het oppervlakkige gekeuvel worden getrokken, vinden ze, en verheven worden naar het niveau van dieper boren in wat de ander nu echt denkt en voelt. En dan moet je zelf ook openhartiger worden dan je gewoon bent te zijn.

Eerlijker zijn over wat je echt voor de ander voelt. Nog eerlijker zijn over wat je echt van de ander vindt. De sociale druk wordt vooral opgevoerd als het onvermijdelijke einde nadert. Ga het gesprek aan, nu heb je de kans nog, als je te lang wacht is het te laat….Spreek je uit. Zeg wat altijd had willen zeggen. Vraag wat je altijd had willen vragen, maar niet durfde. 

Waarom heeft kunnen en willen praten over 'diepere gevoelens’ ineens zo’n hoge status gekregen? Geen idee. Het zal wel uit de toverdoos van de psychisch geschoolde postmodernisten komen. Maar wat is er op tegen als beide partijen het niet kunnen of niet willen omdat ze er de meerwaarde niet van inzien om in elkaars ‘diepere ik’ te gaan zitten peuren? Waarom zou je bewust ongemakkelijke situaties opzoeken? Omdat het uiteindelijk oplucht om ‘eerlijk’ te zijn geweest? Omdat je de ander of elkaar dan op de valreep beter leert kennen?

Zou allemaal waar kunnen zijn, maar het zou ook maar zo kunnen, dat je je na die confronterende vragen of onbeschaamd eerlijke antwoorden helemaal niet beter, maar juist slechter voelt. De lucht is dan dus niet opgeklaard, maar er zijn door die openhartigheid over de diepere zielenroerselen een paar donkere wolken bijgekomen. Omdat de waarheid toch harder aankwam dan verwacht. Omdat de juiste woorden niet gevonden konden worden om de complexe gevoelens of gedachten te verwoorden. En dan zit je met de gebakken peren: hoe dat dan weer te repareren is wel een dingetje, zeker als de ander er ondertussen tussenuit is geknepen?

In zijn laatste maanden heb ik vaak aan het ziekbed van mijn langzaam uitdovende pa gezeten. Dat was zeker geen straf, maar vaak plezierig en soms ook verdrietig, omdat er na 91 jaar toch een einde zou komen aan een per saldo mooi leven. We hadden het over alles waar we het ons hele denkende leven over hebben gehad: sport, politiek, buurt en stad en actuele vraagstukken van velerlei aard.

De gesprekken waren afwisselend serieus, opgewonden, luchthartig, en bijna altijd met humor. Borreltje erbij. Sigarettenrook boven het bed. Hij wist dat hij doodging. Ik wist dat hij doodging. Dat onderwerp werd niet geforceerd vermeden, maar hoefde ook niet expliciet besproken te worden. Want...waarom? ,,Het moet toch een keer gebeuren"...veel meer woorden maakte pa er niet aan vuil. En hij verwachtte van ons onuitgesproken hetzelfde. Natuurlijk vraag je in zo’n proces met enige regelmaat wel hoe hij zich voelt. Nou, de ene keer beter dan de andere keer. 

Natuurlijk wist ik dat hij niet altijd het achterste van zijn tong liet zien als het over zijn fysieke en mentale ‘ongemakken’ ging. Omdat hij nooit een klager is geweest. Maar ongetwijfeld ook omdat hij die momenten dat ik er was niet wilde belasten met geklaag. Wat ik natuurlijk nooit ‘geklaag’ zou hebben gevonden. Als ik ook maar een seconde had gemerkt dat ik hem een plezier had gedaan door dieper door te boren naar zijn 'echte gevoelens', dan zou ik dat gedaan hebben.

Ik probeer mij nu voor te stellen hoe hij zou reageren op vragen als: ,,Pa, hoe vind jij het nu om dood te gaan?” of ,,Wil je nog iets tegen me zeggen pa, iets wat je altijd hebt willen zeggen?” Deze bijna surrealistische vragen zouden niet alleen tamelijk nutteloos zijn geweest, maar hem zeer waarschijnlijk ook een ongemakkelijk gevoel hebben gegeven. En als hij al een relevant antwoord had kunnen bedenken c.q. formuleren: wat had ik met de antwoorden moeten doen? Mijn nieuwsgierigheid bevredigen? Als hij er iets over had willen zeggen, had hij het zeker gedaan. 

Ik betwijfel overigens ten zeerste of ik met de antwoorden op die behoorlijk expliciete vragen mijn vaders diepere gevoelens beter leren kennen. Ik vond dat ik hem onderhand goed genoeg kende om terug te kunnen zien op een betekenisvolle relatie met hem. We spraken zo regelmatig over de mooie gemeenschappelijke ervaringen en herinneringen, dat hij voor mij toch een redelijk open boek was, zonder dat ik hem expliciet naar allerlei diepere gevoelens hoefde te vragen. Wilde ik daar misschien niet naar vragen, omdat de antwoorden mijn positieve beeld van hem zouden kunnen schaden? Ik denk het niet, maar soms gebeuren er dingen in het brein waar je geen weet van hebt.

Floor Rusman schreef vandaag boven haar NRC-column over gesprekken over gevoelens:  “Humor is ook een gesprek”. Ben ik volledig met haar eens. Als je met elkaar kunt lachen, heeft dat vaak meer betekenis, dan het zogenaamd erg eerlijk zijn over wat je nu precies van elkaar vindt en je dan vooral focussen op de minder aangename kantjes. Een mens wordt er vaak niet gelukkiger van als anderen eerlijk zeggen wat jij, soms misschien onbedoeld, verkeerd doet of heeft gedaan.

Eerlijk zijn over je 'diepere gevoelens', het klinkt leuk, en ik ga het, indien er expliciet naar wordt gevraagd, niet lafjes uit de weg, tenminste als het geen kwaad kan, maar wat heb je eraan? Daarover kunnen en willen praten of anderen daartoe uitlokken, vind ik om meerdere redenen een erg overschatte competentie. Je kunt er beter voorzichtig mee zijn. Het is maar afwachten of het leidt tot win-win-uitkomst.

53.  Nemen we de aanhangers van extreme partijen nu wel of niet serieus?

In zijn tweewekelijkse Volkskrant-column suggereert Arie Elshout m.i. volstrekt ten onrechte dat burgers die de opkomst van populistisch- of extreemrechts een democratische gevaar vinden in grote getale denigrerend doen over de stemmers op deze partijen.

In het open riool van de sociale media zal het ongetwijfeld gebeuren dat PVV- en Trump-kiezers als “onnozele halzen" of "onwetende-uit-hun-nek-zwammers” worden weggezet, maar ik neem toch vooral waar dat degenen die serieus over de gevaren van het populisme of extreemrechts spreken of schrijven ook bijna altijd aandacht vragen voor de angsten en de vaak begrijpelijke grieven van boze en teleurgestelde kiezers, grieven waar te vaak onvoldoende echt iets aan gedaan wordt. Als je een gemiddeld verstand hebt en een open oog voor wat er in de samenleving gebeurt, dan kun je toch niet tot andere conclusies komen dan dat er een hoop misgaat, dat er heel wat burgers behoorlijk in de knel zitten en dat de overheid te vaak niet levert.

Maar als je de grieven van de extreme stemmers serieus neemt, dan moet je ze ook op andere punten als ‘volwassen burgers’ behandelen. Dus als ze hun hekel over donkere asielzoekers met een 'enge cultuur' ventileren, mag je dat best racistisch noemen. Als ze te pas en te onpas blèren dat 'onze elite corrupt is', dan is er niets mis mee omdat als "rancuneuze prietpraat" te betittelen. Als ze yellen dat klimaatbeleid flauwekul is, kun je dat gewoon ‘slecht geïnformeerd’ noemen. Als ze luidkeels roepen om een 'sterke man' en “weg-met-die-D66-rechters” roepen, kun je dat best een gevaar voor de democratie vinden.

En als ze dan vol overgave kiezen voor een xenofobe volksmenner die niets aan hun problemen gaat doen, maar alleen chaos wil veroorzaken, dan mag je dat toch best  keihard veroordelen als ‘gevaarlijk onwetendheid'. Als je bewust kiest voor een bruin-blonde rattenvanger, dan zegt dat toch ook iets over je eigen mentaliteit? En dat mag dan toch ook gezegd worden? Wie op een gevaarlijke populist stemt, vereenzelvigd tot op zekere hoogte met zijn mentaliteit.

54. Waarom dit uitzinnige, disproportionele geweld van Israël?

Zaterdag 5 oktober 2024. Weer een week van massabombardementen van Israël in Gaza. De teller staat nu, begin oktober, op ca 41.000 doden...60.000 gewonden....2 miljoen burgers 'on the run....75% van de vitale infrastructuur, w.o. ziekenhuizen, scholen en 'veilige plekken'...alles bewust verwoest.....doelen: Hamas vernietigen (lukt niet) en de Gazanen terug naar het stenen tijdperk bombarderen(lukt wel) ....als wraak en als een soort sluitstuk van 75 jaar vernederen, onderdrukken, opjagen, wegjagen en doden.

Deze werkelijkheid vooral niet hardop verkondigen want dan ben je een antisemiet. Verkondig wat de mainstream media ons willen laten geloven: dat de Palestijnen er door hun verzet tegen de onderdrukking eigenlijk zelf om hebben gevraagd en dat ze zich gewoon rustig hadden moeten houden in hun Gaza-gevangenis, hun dorpjes de Westbank en in de vluchtelingenkampen van Libanon. 

Waarom dat massale Israëlische geweld? Uit wraak voor "7 oktober 2023". Zeker, maar ook omdat het straffeloos kan. Al 75 jaar. Omdat de meerderheid van de Israëlische bevolking het eist. Omdat empathie alleen voor de eigen stam kan worden opgebracht. Omdat geen enkel land Israël kan/wil stoppen. Omdat Israël militair oppermachtig is en haar pr perfect voor elkaar heeft. Omdat Israël de Palestijnen, als hinderlijk volk dat haar basale rechten opeist, het liefst wil laten 'verdampen'. Omdat de VS en Europa altijd achter Israël zullen blijven staan, wat het land ook doet, omdat het voor het Westen, maar m.n. voor de VS, een onmisbaar geopolitiek anker in het Midden-Oosten is van waaruit o.a. de oliebelangen kunnen worden beschermd. Omdat het schuldcomplex vanwege de Holocaust zwaarder weegt dan een rechtvaardige behandeling van de Palestijnen. Omdat 75 jaar na het wegjagen van de Palestijnen van hun grond de nieuwe generaties Joden, Amerikanen en Europeanen geen weet meer hebben hoe Israël aan haar land en militaire machtspositie is gekomen. En geen idee meer hebben dat dat land de facto met de zegen van de grote mogendheden door de eerste kolonisten van de Palestijnen is geroofd.

Het geweld gaat ook gewoon door omdat het bij de meeste Israëliërs blijkbaar nooit opkomt dat zij een ander volk nu al weer 76 jaar even schandalig behandelen, even schandalig als de Joden de hele Europese geschiedenis zelf zijn behandeld. En voor de Gazanen in de platgebombardeerde huizen maakt het niet uit op welke manier ze massaal, met hele families tegelijk, uitgeroeid worden....’job done....mission accomplished’...want hier komen de Palestijnen nooit meer overheen.

Voor de politieke schurk en potentiële bajesklant, de corrupte Banjamin Netanyahu, zeg maar Bibi, en zijn extreemrechtse coalitiegenoten worden later vast standbeelden opgericht. Want zij hebben de Palestijnen definitief uitgeschakeld zonder concessies te doen. Degenen in de wereld die bij het ontrollen van dit scenario van culturele genocide en fysieke massa-eliminatie vooral toekijken en zich beperken tot zalvende praatjes over 'rechtvaardigheid' en 'humaniteit' zijn 100% medeschuldig.

55. Kiest Judith Uitermark voor haar geloofwaardigheid of voor het rekken van de doodstrijd van het wrakke Schoof-schuitje?

In de media wordt dezer dagen nog vaak gedaan alsof het Wilders echt gaat om het zo snel mogelijk invoeren van harde asiel-stop-maatregelen. Terwijl elke volger van dit dossier weet dat hij dan een andere route moet nemen dan de noodwetprocedure waarmee hij 99.99% zeker op enig moment tegen een keiharde politieke of juridisch muur oploopt. Maar daarom kiest hij juist voor deze doodlopende weg.

Hij wil de procedure, na zo lang mogelijk ‘politiek gedoe’, bewust tegen die muur laten oplopen. Hij wil het conservatieve volkje daarmee laten zien dat de PVV de enige partij is die echt een eind wil maken aan de “asielchaos”, maar dat de “vijanden van het volk” zijn plannen steeds blijven blokkeren. En die vijanden zijn in zijn ogen dan achtereenvolgens NSC, VVD, ‘links’, de Raad van State, Europa en, mocht de noodwet nog zover in de procedure komen, wat uiterst onwaarschijnlijk is, de rechters. 

En een steeds groter deel van het volk, dat brein noch interesse heeft voor de feiten, zal de PVV-goeroe op zijn woord geloven en steunen. Hij en kapo Faber zullen bij het frustreren/blokkeren van de noodwet nog meer de helden van de stop-de-asieltsunamie-beweging worden. De asielopvangcrisis kan als politiek verdienmodel voor de PVV nog lange tijd mee. Wilders wint dus altijd, ongeacht de uitkomst van deze bewust uitgelokte schijnprocedure inzake de noodwet.

Wie ongeacht de uitkomst altijd verliest is NSC en in het bijzonder haar minister van Binnenlandse Zaken, Judith Uitermark. Wat doet zij op 25 oktober als de noodwet voor de tweede maal in het kabinet wordt besproken en zij hom of kuit moet geven? Wat wordt haar eindoordeel over de noodwet van haar collega Faber? Vindt zij als oud-rechter de “dragende motivering” juridisch sterk genoeg om de Tweede Kamer buitenspel te zetten? In beginsel heeft zij de volgende opties: 1. zij gaat akkoord omdat zij de onderbouwing 'juridisch houdbaar' vindt. 2. zij gaat akkoord omdat de politieke druk te groot is en zij geen kabinetscrisis en geen nieuwe verkiezingen wil riskeren.  3. zij gaat niet akkoord omdat zij de juridische onderbouwing te zwak vindt.

Kortom: doet Uitermark waar haar partij m.n. voor is opgericht, het beschermen van de democratische instituties en blokkeert zij dus de noodwet? Waarmee zij het risico loopt dat het kabinet valt, dat ze door rechts-Nederland zal worden weggehoond en dat nieuwe verkiezingen onontkoombaar worden, verkiezingen waarbij NSC volgens de actuele de peilingen kan worden weggevaagd. Een groot, maar onontkoombaar offer als ze haar geloofwaardigheid wil behouden. Want als zij wel met de noodwet akkoord gaat, verliezen zij en haar partij hun geloofwaardigheid volledig bij het denkende deel van de natie en roepen zij de hoon over zich af van degenen die pal staan voor democratische instituties.

Het is een keuze tussen de ‘devil and the deep blue sea’. Het is de keuze tussen je geloofwaardigheid behouden of hem verliezen. De keuze tussen nog even met het kabinet doormodderen c.q. de doodstrijd nog wat oprekken of direct euthanasie plegen. Uitermark zal het nooit voor de beide kampen goed kunnen doen.

Kiezen Uitermark en haar NSC’ers voor het blokkeren van de noodwet, wat in the end toch het meest voor de hand ligt, dan ligt de bal weer bij Wilders. De PVV-baas zal het land vast weer een tijdje in spanning houden: blaast hij de wrakke Schoof-schuit direct op of laat hij bootje nog even een tijdje stuurloos dobberen en verkoopt hij zijn verlies bij de noodwet als winst. Want hij heeft nu immers aangetoond dat de meeste partijen in de Tweede Kamer wel voor de spoedwet-procedure zijn en dus voor snelle en keiharde asiel-stop-maatregelen. En hij kan voor zijn keuze "het landsbelang voor het partij belang te laten gaan" weer goodwill kweken en iets terugvragen bij zijn coalitiegenoten. Hij wint zoals gezegd altijd.

Na deze ‘noodwet-soap’ vindt Wilders natuurlijk snel weer een nieuw stuk ‘rood vlees’ om de media en dus ook het parlement met non-issues bezig te houden. En af te houden van het serieus oplossen van de echte problemen. Daar is hij volstrekt niet mee bezig. Zijn einddoel is almacht.

Nu snel verkiezingen zal de PVV waarschijnlijk nog groter maken en het land nog onbestuurbaarder. Maar Wilders zal de man blijven om wie alles draait. Het gaat hem er vooral om ‘in beeld’ te blijven en politieke en bestuurlijke chaos te creëren. Chaos is de brandstof voor het extreemrechtse motorblok. Hij heeft het draaiboek van zijn grote vriend Orban vast al klaarliggen.

Die kon 14 jaar geleden de absolute macht in Hongarije grijpen omdat een meerderheid van het volk voor een ongenuanceerde schreeuwer koos die beloofde alle problemen simpel en snel op te lossen. Misleid door de media die in handen waren van zijn rijke vriendjes.

Orban loste overigens geen enkel probleem op, maakt ze alleen maar groter, waarvan hij zijn vele zondebokken dan weer de schuld geeft. De partijdige media steunen hem daarin en onafhankelijke rechters om zijn corruptie te bestrijden zijn er niet meer. Wilders’ fata morgana.

56. Moeten we onze historische wandaden onder het tapijt vegen om Xi en Poetin geen alibi te geven?

In zijn net verschenen boek “Kolonialisme. De vloek van de geschiedenis” verkent de historicus en schrijver Martin Bossenbroek de complexe en vaak pijnlijke geschiedenis van kolonialisme en de blijvende impact van beide fenomenen op de moderne wereld. Hij geeft ons een gedetailleerde analyse van de mechanismen en diepingrijpende gevolgen van koloniale overheersing, met een focus op de onderdrukte volken en de ethische dilemma's die voortvloeien uit deze geschiedenis.

Bossenboom begint met de opkomst van kolonialisme in de 15e eeuw, gedreven door economische motieven, zoals de zoektocht naar nieuwe handelsroutes en grondstoffen, maar ook door een ideologische overtuiging van een superieure 'beschaving' die legitimeerde dat de gekoloniseerden overheerst mochten worden. De rode lijn die door een groot deel van het boek loopt, is dat er voor de uitbuiting van de koloniale gebieden wrede tactieken werden ingezet. De koloniale heerschappij werd gevestigd en gehandhaafd met bruut geweld, slavernij en culturele uitbuiting.

Deze praktijken lieten diepe littekens achter, niet alleen op de economieën en inwoners van de gekoloniseerde landen, maar ook op hun sociale structuren en culturele identiteiten. De aangebrachte ‘verwondingen’ werken tot op de dag van vandaag in de voormalige kolonies door, tot uitdrukking komend in de instabiele sociale en politieke structuren, de zwakke economieën en kwetsbare mentale gesteldheid van de inwoners. Het blijkt schier onmogelijk om uit dat dal omhoog te komen.

Aan het eind reflecteert Bossenbroek op de betekenis van deze ‘zwarte’ geschiedenis voor onze huidige samenleving. Hij pleit voor een kritische herbezinning op ons verleden en moedigt aan tot erkenning en confrontatie met de schaduwen van kolonialisme. Dit is volgens hem niet alleen relevant voor de landen die ooit kolonisatoren waren, maar ook voor de wereld als geheel, waarin de gevolgen van deze geschiedenis nog altijd zichtbaar zijn in hedendaagse ongelijkheden en conflicten. Zowel in de landen van de daders, als van de slachtoffers.

Hoe kunnen de inzichten van Bossenboom worden benut in de actuele discussies over het koloniale verleden en het slavernijverleden van Nederland? Na lezing van het boek moet het zelfs voor degenen die tot dan toe onder een steen hebben gelegen evident zijn, dat er voor de gebruikelijke borstklopperij als het gaat om onze heroïsche geschiedenis en onze nog heroïscher ‘helden’ op sokkels geen enkele plaats meer is. Bossenboom vindt het dan ook vanzelfsprekend dat Mark Rutte en de Willem-Alexander hun excuses hebben gemaakt voor dit duistere verleden en hebben erkend dat de wrede praktijken van toen nog doorwerken in de gemoedstoestand, kansen en sociaaleconomische posities van de nazaten van de tot-slaaf-gemaakten. Maar ook in het ontwikkelingsniveau van die uitgebuite en leeggeroofde kolonies.

Maar dan begint de redenering van Bossenboom ook wat ongemakkelijk te worden. Hij vindt dat we met die spijtbetuigingen wel “maat moeten houden” en moeten waken voor een weg-met-ons-mentaliteit. Hij wekt de indruk dat hij het beter vindt als politici en opiniemakers zich na die excuses voorlopig 'gedeisd' houden. De historicus geeft daarvoor twee argumenten. De eerste is dat met te veel accent op onze ‘foute’ geschiedenis een (groot) deel van de bevolking zal afhaken en zelfs recalcitrant zal reageren, omdat zij sterk hecht aan het narratief van de rechts-populisten dat wij juist trots moeten zijn op onze geschiedenis en op ‘helden’. Zij verzetten zich fel tegen wat zij zien als “het bezoedelen van onze nationale identiteit”.

Volgens een internationale peiling voelen Nederlanders van alle ondervraagde nationaliteiten verreweg de meeste trots en de minste schaamte over hun koloniale verleden. De populistische voormannen voelen deze chauvinistische stemming van recht-praten wat krom is natuurlijk haarfijn aan. En Bossenboom vindt dus dat we hier geen olie op het vuur moeten gooien. Het geeft toch het onaangename gevoel van buigen voor de onderbuik.

Het tweede argument dan de historicus aanvoert om niet al te hard te blijven oordelen over ons eigen verleden is het gevaar dat autocraten als Poetin en Xi hier sluw misbruik van kunnen gaan maken. En dat ze ons gaan aanspreken in de trant van: ,,met zo’n wrede geschiedenis van volkerenmoord, slavernij, landjepik en uitbuiting moeten jullie, westerse kolonisatoren, ons nu natuurlijk niet de les gaan lezen over zoiets als mensenrechten en democratie en al helemaal niet over onze geopolitieke ambities. Wat wij nu doen is humaan en legitiem vergeleken bij wat jullie toen met de kolonies en de slaven deden”. Je kunt ze hun ‘punt’ moeilijk afnemen. Maar zou dat minder worden als stoppen met het blameren van de verantwoordelijken voor de slachtpartijen in het verleden?

Bossenboom zegt met zoveel woorden dat het steeds maar weer onderzoeken, benoemen en benadrukken van onze koloniale wreedheden en onze dominante rol in de slavenhandel niet alleen de polarisatie aanwakkert en de interne democratie kan bedreigen, maar ook onze internationale geloofwaardigheid kan ondermijnen. Moeten deze waarschuwingen worden opgevat als een pleidooi om op genoemde punten met wat meer meel in de mond te gaan praten?

De historicus gaat hier dan wel heel ver. Bedoeld hij echt dat wetenschappers, politici en andere duiders van onze vaderlandse geschiedenis zich moeten ‘inhouden’ en het verhaal zo moeten vertellen dat reactionairen hier te lande daar geen boter uit kunnen braden en dat het buitenlandse agressors geen legitimatie geeft om op een vergelijkbare manier huis te houden in eigen land en buurlanden?

Zo’n opportunistische terughoudendheid zou natuurlijk een paar bruggen te ver gaan. Zeker voor een wetenschapper. Die moet gewoon de feiten boven water halen en er een zodanig redelijke, rationele en contextuele uitleg bij geven dat de waarheid geen geweld wordt aangedaan. De westerse koloniale wandaden onder het tapijt vegen, zal ons alleen maar minachting opleveren in dat deel van de wereld waar de slachtoffers van die misdaden wonen. En die vormen inmiddels de meerderheid van de wereldbevolking en zijn een machtsfactor van grote betekenis geworden.

Veel van die landen hebben zich verenigd in de Brics-groep, gestart met Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika, maar inmiddels worden ook landen als Iran, Egypte, Ethiopië, de Verenigde Arabische Emiraten en Saoedi-Arabië uitgenodigd. Een machtig gezelschap dat zich niet meer door de westerse landen de wet laat voorschrijven en dondersgoed weet hoe de geschiedenis is verlopen. 

Laten we een voorbeeld nemen aan de Duitsers. Die geven zich al sinds 1945 volledig en indringend rekenschap van hun donkere verleden en wandaden van de nazi’s zonder dat de nieuwe generaties daarop worden aangekeken, integendeel: ze verdienen er juist respect mee. Zo moeten wij ook omgaan met onze inktzwarte bladzijden. We hebben in feite geen keuze.

57. Als het maar “rechtsstatelijk” gaat, dan accepteert NSC elke harde asielmaatregel. 

Het is vaak ergerlijk en komisch tegelijk, maar krijgt langzamerhand ook iets onnozels: dat mantraneuze tamboereren van NSC op “rechtsstatelijkheid”. Wat voor elke fatsoenlijke partij iets vanzelfsprekends is, daar wordt telkenmale een nummer van gemaakt door de partij die na nieuwe verkiezingen waarschijnlijk even snel zal verdwijnen als ze is opgekomen. De Omtzigt-hype, aangeblazen door door het ranzige Vandaag-Inside, lijkt behoorlijk te verdampen. De partij heeft zowel voor haar linker-als rechtervleugel niet geleverd.

Wel is het begrip “rechtsstatelijkheid” voor de discipelen van Omtzigt een duizend-dingen-doekje geworden, waarmee het denkt alle PVV-vuil te kunnen wegpoetsen. Maar het zal uitstel van executie blijken en zal de partij natuurlijk niet redden van de ondergang. Waarom niet? Ik denk bij dit soort een-dags-vlieg-partijen altijd aan Bob Dylans surrealistische politieke song "Talkin' World War III blues" waarin hij het iconische statement van Abraham Lincoln parafraseerde: ,,Je kunt sommige mensen altijd voor de gek houden, en alle mensen soms, maar je kunt niet alle mensen altijd voor de gek houden." Ik hoop dat Dylan hier profetische woorden zong, die ooit ook eens in de hersens van de kiezers van populistische partijen neerdalen, maar ben daar niet zeker van. 

Vanmorgen was het weer prijs in de Volkskrant. De krant interviewde de (tijdelijke?) NSC-fractievoorzitter Nicolien van Vroonhoven over de net bereikte asieldeal. ,,De strengste asielmaatregelen ooit” kraaide de geestelijk vader en Orban-adept Wilders daarover, de man die vooral dankzij NSC weer maximaal kon scoren.

Na een vraag van de VK-journalist over de asielfobie van de PVV was Vroonhovens reactie: ,,Daar hebben we begrip voor. Wij zijn ook niet bang om ver te gaan. Dat heb je nu ook wel gezien, maar alleen als het door de rechtsstatelijke beugel kan.”  Als de interviewer dan constateert dat de noodwet weliswaar van de baan is ,,maar dat het beleid hier en daar nog harder wordt”, antwoordt Nicolientje: ,,als het maar rechtsstatelijk is.”

Maar, probeert de VK dan weer: ,,Is de prijs niet erg hoog? U heeft er ook mee moeten instemmen dat Nederland het quotum voor UNHCR-vluchtelingen verlaagt van vijfhonderd naar tweehonderd per jaar. Het gaat om vluchtelingen die door de VN zijn aangewezen als zeer kwetsbaar. Wat is de logica van zo'n maatregel?” Van Vroonhoven ijzerenheinig maar rolvast : ,,Als je inzoomt op de mensen, natuurlijk, dan doet dat pijn, maar je moet soms maatregelen nemen. Als het maar netjes gaat, via de rechtsstatelijke regels.” En zo emmert ze de rest van gesprek, blijkbaar zonder gêne, door. De vragen zijn scherp, de antwoorden van een blaartrekkende simpelheid.

Aan het eind van het gesprek vindt ze zelf ook nog dat ze het als fractievoorzitter ,,prima doet.”  Daar kun je van mening over verschillen, de één legt de lat wat lager dan de ander en de één doet ook wat meer aan zelfreflectie dan de ander, maar zij maakt in ieder geval wederom duidelijk dat de hardheid, zeg maar onmenselijkheid, van het PVV-asielbeleid de 'sociale partij' NSC geen bal interesseert als het maar verkocht kan worden als “rechtstatelijk”. Als het aan die norm voldoet, dan is de partij blijkbaar bereid om met elk "zo streng mogelijk" PVV-voorstel akkoord te gaan:

1. Dan kun je Afghanen die ons tijdens die oorlog met gevaar voor eigen leven hebben geholpen, ondanks de belofte van Omtzigt, daar laten stikken en slachtofferen aan het terreurregime van de Taliban, want die paar honderd bedreigde tolken en beveiligers kunnen er hier niet meer bij...wij zijn vol.
2. Dan kun je degenen die zijn gevlucht voor oorlog en geweld en zich hier net een beetje hebben gesetteld weer terugsturen naar een uithoekje van Syrië waar ze volgens dubieuze statistieken veilig zouden zijn voor wraakzuchtige slager Assad
3. Dan kun je statushouders na vijf jaar 'ophokken' met hun gezin in een azc nog steeds het recht op een normaal huis onthouden, ,,omdat Nederlanders die een betere woning zoeken altijd vóór moeten gaan”
4. Dan kun je de permanente asielvergunning afschaffen en de tijdelijke vergunning van 5 naar 3 jaar terugbrengen en zo hun angstige onzekerheid maximaliseren en de integratiekansen minimaliseren…want hoe rotter we het voor ze maken, hoe beter wij ons voelen
5. Dan kun je de Spreidingswet gewoon weer afschaffen en de asielketen blijvend ontregelen, want die wet zorgt voor minder problemen met de opvang van asielzoekers en dat moeten we natuurlijk niet laten gebeuren, want dat bedreigt het electorale verdienmodel van de PVV (en langzamerhand blijkbaar ook van de VVD)

Met het label “rechtsstatelijkheid” kun je als NSC, zo laten ze zelf zien, allerlei voorstellen hartstochtelijk verdedigen waar je vóór de verkiezingen nog even hartstochtelijk tégen was, want immoreel. En omgekeerd. Waarom is deze partij zo diep gezonken? Alleen om een kabinetscrisis en nieuwe verkiezingen te voorkomen. En om daarmee een electorale decimering van de partij nog wat langer uit te stellen. Wel erg armoedig als dat je belangrijkste raison d’être in de politiek is geworden.

 Soms heb ik nog liever te maken met oprechte xenofoben bij wie je weet waar je aan toe bent, dan met politici die publiekelijk graag de verheven moralist uithangen, maar als het om het pluche gaat, bereid zijn hun belangrijkste beginselen te verpatsen voor een bord linzen.

58.  Waarom doet het ene land het economisch zoveel beter dan het andere land?

Het vakgebied waarop ik mij al meer dan 50 jaar, voor het grootste deel beroepshalve, heb kunnen uitleven, is dat van de “regionale economie”. Vanaf het begin van mijn studie in 1970 ben ik gefascineerd geweest door de vraag waarom de ene regio zich sneller/beter heeft ontwikkeld dan andere regio’s en wat je er met allerlei soorten beleidsmaatregelen aan kan doen om ontwikkelingsachterstanden in te halen en om te zetten in een voorsprong.

Tijdens m’n studie hebben we de ontwikkelingsgeschiedenis van talloze regio’s in de wereld geanalyseerd. Waarbij het begrip ‘regio’ zowel een stad, landsdeel, streek, land of continent kan zijn. Zo groeven we in de haarvaten van ons eigen land, maar verdiepten we ons ook in andere Europese regio's. We bestudeerden Rusland, maar ook de Kaukasus. We spitten niet alleen de VS om, maar ook het Afrikaanse Ghana.

Er waren weinig regio’s/landen die in die periode aan onze wetenschappelijke aandacht ontsnapten. We analyseerden de fysische, geografische, demografische, sociale, culturele, historische, institutionele, economische, politieke, technologische en militaire factoren die kenmerkend waren voor die regio’s, factoren die elkaar vaak ook onderling sterk beïnvloedden, waarna we zochten naar een uitgekiende combinatie van variabelen die het best konden verklaren waarom de ene groep regio’s/landen, al dan niet tijdelijk, uitstekend floreerde en andere regio’s structureel stagneerden. En als je al die verklarende variabelen ook nog eens in historische context plaatste, bleken ook factoren als kolonialisme, een slavernijverleden of gewoon ‘een specifieke toeval’ sterk te kunnen doorwerkten naar het later al dan niet economisch succesvol zijn.  

Vele boeken zijn er over de succes- en faalfactoren van regionale economieën verschenen. Dit jaar is zelfs de Nobelprijs voor de economie toegekend aan drie economen die zich al langdurig met dit vraagstuk hebben beziggehouden: Daron Acemoglu, Simon Johnson en James Robinson. Het zijn prominente wetenschappers op het gebied van economie en politicologie, bekend om hun invloedrijke bijdrages aan de rol van instituties op de economische ontwikkeling.

Een van hun belangrijkste werken: "Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty" (2012) heeft veel impact gehad, zowel op het wetenschappelijk denken over dit vraagstuk als op beleid en politiek. Talrijke beleidsmakers en internationale organisaties maken gebruik van de lessen uit hun onderzoeken om de economische situatie in ontwikkelingslanden te verbeteren. 

Het onderzoek van Acemoglu, Johnson en Robinson draait om de interactie tussen politieke en economische instituties en hoe deze instituties de economische uitkomsten voor landen en regio’s bepalen. Hun centrale stelling is dat inclusieve instituties essentieel zijn voor economische groei, terwijl extractieve instituties juist leiden tot armoede en stagnatie.

Inclusieve instituties zijn instituties die economische activiteiten bevorderen door iedereen de kans te geven om deel te nemen aan de economie, innovatie te stimuleren en veilige eigendomsrechten te waarborgen. Voorbeelden zijn een onafhankelijk rechtssysteem en een democratische overheid die verantwoordelijk is tegenover haar burgers.

Daarentegen zijn extractieve instituties gericht op het bevoordelen van een kleine elite, waardoor een ongelijk speelveld ontstaat. Deze instituties hebben de neiging om corruptie, nepotisme en een gebrek aan rechten voor de meerderheid van de bevolking met zich mee te brengen, wat resulteert in stagnatie en economische achteruitgang.

In hun werk leggen Acemoglu, Johnson en Robinson een sterke nadruk op de geschiedenis als een sleutel tot het begrijpen van de huidige economische situatie van landen. Ze argumenteren dat koloniale geschiedenis en de wijze waarop dekolonisatie is verlopen cruciale elementen zijn die de ontwikkeling van instituties in verschillende landen hebben bepaald. Bijvoorbeeld, in gebieden waar koloniale mogendheden zich richtten op het vestigen van inclusieve instituties (zoals in de Verenigde Staten en Canada), werden sterke economische systemen opgebouwd. Terwijl in landen waar extractieve instituties werden opgelegd, zoals veel Afrikaanse en Latijns-Amerikaanse landen, vooral sprake was van armoede en beperkte economische groei.

Een ander belangrijk aspect van hun werk is de relatie tussen politieke stabiliteit en economische ontwikkeling. Acemoglu, Johnson en Robinson stellen dat landen met sterke, inclusieve instituties een grotere kans hebben op politieke stabiliteit, wat op zijn beurt bijdraagt aan economische groei. Elke onderbreking in deze stabiliteit, bijvoorbeeld door politieke opstanden of corruptie, kan schadelijke gevolgen hebben voor de economie.

Hun theorieën krijgen ook de nodige kritiek. Ze zouden te weinig aandacht schenken aan andere factoren zoals de rol van cultuur, geografie, en globalisering als bepalende krachten in de economische ontwikkeling van landen. Daarnaast kan ook de dominante houding t.o.v. technologische innovaties en ondernemerschap van grote invloed zijn op de economische ontwikkeling van een regio.

Verder kan de stelling van de Nobelprijswinnaars dat inclusieve instituties en politieke stabiliteit van wezenlijk belang zijn voor het economisch succes van een land ook een beetje als een open deur worden beschouwd. Immers, als het met het bestuur en haar instituties een zootje is, dan kan het met de economie natuurlijk ook nooit iets worden. Of omgekeerd: hoe succesvoller een regio/land economisch is, hoe groter de kans dat zich er ook een stabiel en inclusief bestuur kan ontwikkelen. Want een sterke economie creëert ook de voorwaarden/middelen voor een stabiel bestuur. Maar toch: is het goede bestuur nu een gevolg of de oorzaak van een bloeiende economie? Laten we het op een wisselwerking houden.

59.   Wie er ook wint op 5 november: we gaan in ieder geval een gevaarlijk opwindende tijd tegemoet.

Het denkende deel van de wereld maakt zich grote zorgen over wie het gaat worden op 5 november, maar vooral ook over wat het gaat worden ná 5 november. Glijden de VS na een overwinning van Harris stap voor stap een burgeroorlog in omdat de Trumpianen haar de “gestolen overwinning” gewapenderwijs weer willen afpakken? En wordt de nieuwe president het regeren daarom onmogelijk gemaakt met gewelddadige rellen op grote schaal? Of ontmantelen de winnaar Trump en zijn fascistoïde regime in rap tempo de rechtstaat en verbouwen zij de democratie tot een autocratie waarin Trumps wil wet is? 

Wie er ook wint, de VS lijken volgens nogal wat glazenbol-kijkers op een ramp af te stevenen, omdat het een keuze kan worden tussen een gewelddadige burgeroorlog als Harris wint of een onvermijdelijke dictatuur als Trump de meeste kiesmannen binnen harkt. Het zijn twee nogal distopische scenario’s, maar ze hebben beide wel een behoorlijk realiteitsgehalte. Toch blijft je ergens hopen dat het burgeroorlog-scenario als Harris wint minder waarschijnlijk is dan het dictatuur-scenario als Trump wint.

Maar ja, voor 'hoop' koop je niets. En er staan teveel parameters op rood om er vanuit te gaan, dat het allemaal wel los zal lopen als Harris de nieuwe president wordt. Want in het Trump-kamp bereiden de extremisten zich al jaren voor op een machtsovername met illegale middelen als het legaal niet lukt. En als het met juridische obstructies ook niet lukt, dan zal geweld niet geschuwd worden...dreigen de Trumpisten zelf. Je bent geneigd hen te geloven. 

Het antwoord op de vraag "wat gaat het worden?" is sterk afhankelijk van het profiel van de duiders. Zo hoor je bij CNN relatief weinig politieke experts die denken dat de VS door de keuze voor Harris of Trump naar de verdommenis gaan. Zij maken zich wel degelijk zorgen over de rechtstaat als Trump wint en over de gewelddadige en staatsgevaarlijke reacties van extreemrechtse Trumpisten als Harris wint, maar ze lijken er in meerderheid toch vooral vanuit te gaan dat het systeem ‘in the end’ weerbaar en robuust genoeg is om een ‘collapse’ te voorkomen.

Zo’n evenwichtige benadering is in de Nederlandse media bij de zogenaamde “Amerika-kenners” maar weinig te vinden. Positieve uitzonderingen in kwaliteitskranten daargelaten, is het hier toch overwegend "ongenuanceerde onwetendheid" en "korte klappen, snel thuis" waarmee die verkiezingen worden besproken. Zeker aan de praattafels en in de sociale media waar toch het gros van de meningsvorming plaatsvindt, is het vaak van een blaartrekkend niveau. 

Het gaat doorgaans niet veel verder dan een korte hap-snap-uitleg, doorspekt met wat snelle slogans die goed bekken plus een paar korte interviewtjes met stemverklaringen van willekeurig van de  straat geplukte Harris- of Trumpstemmers. Het is louter doorgeven van meningen zonder context. Veel dieper gaat het meestal niet. Maar wat zegt het? Niets. En het moet vooral ook altijd zo neutraal mogelijk blijven. Een geforceerde "op beiden is wel iets aan te merken"-journalistiek. Wat leidt tot perverse statements als: “Ja, die Trump moge dan een gevaarlijke leugenaar zijn, maar je weet tenminste wat je aan hem hebt en aan Harris mankeert ook echt wel wat” waarschuwde een duider hier te lande die als Amerika-kenner werd geïntroduceerd.

Een van de sneue dieptepunten in dit genre is Rick Nieman, de host van het door de Telegraaf gefinancierde “Wakker Nederland op Zondag”, die verleden week orakelde ,,dat als je Trump een gevaarlijke fascist noemt, je eigenlijk vindt dat al zijn kiezers gevaarlijke fascisten zijn en dat kun je toch niet maken. Het is typisch voor het dedain van links.” (1)

Kan het onnozeler. Dus niet te hard ageren tegen die liegende antidemocraat Trump, want dan demoniseer je ook zijn kiezers? Natuurlijk zijn die "niet allemaal" fascisten. Maar dat beweert ook niemand. Zou Rikkie zo ook hebben gereageerd bij kritiek op Hitler en zijn boevenbende? Niet teveel zeiken over die Holocaust, want dan veroordeel je ook de Duitsers die op hem gestemd hebben? Wat een zwammende lulhannes. En dat alleen omdat in zijn vette contract staat dat hij de Telegraaf-lezers moet paaien en pleasen. Of zou ie dat ook echt vinden? Lijkt me nog erger. Ik sluit niet uit dat hij hier gewoon oreert in de geest van zijn soulmate Trump die laatst zei ,,dat Hitler ook een paar goede dingen heeft gedaan".

Deze Trump sprak gisteren tijdens een campagne-rally nog de volgende bizarre dreiging richting de Republikeinse Liz Cheney uit, die zegt op Harris te gaan stemmen: ,, Laten we kijken hoe ze erover denkt als de geweren op haar gericht staan". Dit zal Nieman wel afdoen met: ,,ach, die Harris zegt ook wel eens iets raars." Volg die populaire Nieman om je te verbazen of te ergeren: elke zondag om 10 uur. Vooral als het over Israël gaat en Palestijnen-hater Leon de Winter los mag gaan zonder kritisch te worden tegengesproken, krijg je waar voor je geld. Mentaal sadomasochisme. Vroeger gingen mensen ervoor naar de kerk. 

Als je er niet het nodige omheen leest en kijkt, dan word je op basis van wat onze media je voorschotelen weinig wijzer van wat er in de VS op dit moment rond de verkiezingen echt gebeurt. Maar hoeveel je er ook over weet… 1. wie er uiteindelijk president wordt, is via al die peilingen niet te voorspellen en wordt na 160 miljoen uitgebrachte stemmen met slechts een paar honderdduizend stemmen verschil !!! op het laatste ogenblik beslist in 6 of 7 swing states en 2. wat ze ná 5 november in de VS gaan meemaken is een black box en ook voor de serieuze deskundigen even onvoorspelbaar als wie er 6 november de meeste kiesmannen blijkt te hebben.

Wat wel erg duidelijk is: we gaan in de VS en dus ook in de rest van de wereld ongewisse en waarschijnlijk gevaarlijke, maar daardoor ook uitermate spannende tijden tegemoet. Met als een van de kernvragen: hoe lang en hoe diep zet het politieke en morele verval in de VS zich nog door en op welke wijze sleept het land de rest van de wereld daarin mee? Waar we in ieder geval niet op hoeven te rekenen is dat het in de VS met een ander soort leiderschap snel beter gaat. Want de liegende clown Trump is niet zozeer de oorzaak van de systeemcrisis, maar eerder een symptoom ervan. De betonrot zit veel dieper. 

De destructieve trends die tot de huidige situatie hebben geleid, met haat, racisme, hebzucht en onverschilligheid jegens de armen als drijvende krachten, zijn namelijk al decennia (dus ook zonder een Trump) bezig het land te verzieken en het zal waarschijnlijk ook lang duren om die krachten te stoppen en om te buigen. Ook de democraten hebben daar sinds de 'sociale wettenmaker' Lynden B. Johnson in de zestiger jaren weinig aan gedaan. Ook Obama lukte dat niet, m.n. door een tegenwerkend Republikeins Congres. Dus een groot deel van de kiezers denkt: ,,wat maakt het uit, fuck the system" .

Maar er moet op enig moment wel met de ommekeer begonnen worden. De optimist in mij hoopt dat er tenminste een heel klein kansje is dat er volgend jaar een eerste stapje kan worden gezet. Maar de realist acht de kans dat ze daar nog dieper 'down to the drains' gaan toch net even wat waarschijnlijker.

(1) Het was Trumps eigen oud-stafchef, ex-generaal John Kelly die Trump in The New York Times een fascist noemde, waarbij hij zelf ook nog maar even voor alle duidelijkheid een van de gangbare definities van 'fascisme' voorlas: ,,Een extreemrechtse en ultranationalistische politieke ideologie en beweging die gekenmerkt wordt door een dictatoriale leider, autoritair centraal gezag, militarisme en onderdrukking van andersdenkenden."  Dat de kwalificatie van Trump de fascist vooral uit linkse kringen kwam, was dus een verzinsel van Nieman. Kelly is gewoon een erg rechtse Republikein die Trump te gevaarlijk voor het presidentschap vindt.

 

60.  De dag waarvan je kon vrezen dat ie ooit weer eens zou komen….de leugen gaat weer regeren, in combinatie met domheid, rancune en haat.

Ergens in ons achterhoofd hielden we er natuurlijk al wel rekening mee, want 50% van de yankees komt nu eenmaal van een vreemde planeet, maar eigenlijk kun je je op zo’n ramp met ongekende gevolgen mentaal niet voorbereiden. Je gelooft het bij wijze van spreken pas als CNN aan het bizarre fenomeen Trump meer dan 270 kiesmannen heeft toegekend. En dan nog heeft het brein moeite om je te laten beseffen dat dit ook echt gebeurd is.

Maar vannacht om een uur of 3 voelde ik al aan dat de kans dat het mis zou gaan aanzienlijk was. En dat gevoel werd met het uur sterker, mede door de briljante statistische performances van de CNN-analisten. Op onnavolgbare wijze werden de gepresenteerde meest actuele exitpolls en uitslagen op detailkaarten in ‘split seconds’ omgezet in een heldere duiding en die uitslagen werden vervolgens weer vergeleken met uitslagen van 4 jaar geleden, waarna onderbouwd werd vastgesteld dat bij 45% van de getelde stemmen Biden het in county x of staat y toen beter deed dan Harris nu.

En dat ging zo uren door en dan weet je, na een paar honderd geanalyseerde county's, eigenlijk al ver voor de einduitslag wat CNN nog niet kan zeggen....Harris gaat het niet redden. Dat mogen de tv-netwerken formeel pas doen als een van de kandidaten de 270-grens is gepasseerd. En toen Trump 276 kiesmannen had gescoord, was het zover...Harris zou 'm niet meer kunnen inhalen.

Oké, het is ‘maar’ politiek én wie is die Trump nu eigenlijk én als Stoïcijn moet je deze liegende clown toch gewoon naar een uithoek van het brein kunnen wegrelativeren….maar toch…het worden om meerdere redenen lastige dagen: 1. ik kan die triomfantelijke dikke rotkop niet meer aanzien en die vette bakkes met dat temerige stemmetje niet meer aanhoren, maar, jammer voor mij, hij zal niet meer van het scherm te branden zijn met zijn vreselijke teksten en 2. denkend aan de mogelijke gevolgen van een Trump-regime krijgt mijn gemoed ook geen boost. Iedereen kan ze bedenken, maar voor mijzelf heb ik de volgende niet ondenkbare minpuntjes maar eens op een rij gezet, waarbij ik vooral gebruikt maak van wat Trump zelf heeft aangekondigd: 

1. We glijden af naar een pessimistische tijdgeest en hoogoplopende spanningen tussen groepen als Trump haat uitvoeren wat hij heeft aangekondigd: zijn politieke tegenstanders vervolgen, waarmee hij al jaren dreigt en de democratische instituties ,,zuiveren van de politieke klasse die ons land haat", wat hij ook heeft beloofd. Dan zit het land in no time in een democratisch gekozen dictatuur. Het sloperswerk gaat vanaf dag 1, 20 januari 2025, beginnen. 
2. Gevaarlijk protectionisme…verstoring van de wereldhandel …handelsoorlogen…daling mondiale groei. MAGA...Eigen Land Eerst. Het Recht Van De Sterkste. I.p.v. via rationeel multilateraal overleg voordelen voor iedereen realiseren. 
3. Belastingverlaging voor de allerrijksten…vergroting armoe voor de allerarmsten…verarming middenklasse
4. Einde van een fatsoenlijk klimaatbeleid en einde van een rationeel internationaal wapenbeheersingsbeleid (Zal wel meevallen? Er komt nu wel een gevaarlijke en onvoorspelbare clown met zijn vadsige vingers heel dicht bij de atoomknop)
5. Ruim baan voor de techgiganten en ultrarechtse mediamagnaten plus gevaren voor ongecontroleerde toepassingen nieuwe technologieën, w.o. AI: Musk krijgt zijn hightech adviesraad en zijn mega-overheidsopdrachten
6. Bloedlinke geopolitieke avonturen met nog grotere spanningen in o.a. de brandhaarden Israël/Iran, Rusland/Oekraïne en China/Taiwan
7. Verzwakking van de NAVO vanwege een fysieke en psychologische terugtrekkende beweging van Trump, waardoor autocratische krachten de EU nog meer kunnen provoceren zonder dat we er effectief tegen kunnen optreden. 
8. Europa wordt door regime Trump deels genegeerd en deels via verdeel-en-heers uit elkaar gespeeld, juist in een fase dat we China en de VS alleen met een sterke eensgezindheid technologisch en militair een beetje kunnen bijbenen…massieve gezamenlijke investeringen in technologie, klimaatbeleid en defensie zijn een must om te overleven en onze waarden overeind te kunnen houden, maar niet alle EU-landen zijn daar ook toe bereid
9. En in zo'n gevaarlijk turbulente wereld zitten we met Europa in een periode waarin het Duitse kabinet op omvallen staat en AfD op de deur klopt, er in Frankrijk geen stabiele regering te vormen is en extreemrechts bijna in de regering zit, in België de ultrarechtse Bart de Wever er maar niet in slaagt zijn regeringscoalitie te bouwen en Italië, Slowakije en Hongarije door populistisch-rechtse Trump-vrienden geregeerd worden…En in Nederland zijn we gezegend met een incompetent populistisch-rechts 'zootje ongeregeld' dat er maar niet in slaagt het land fatsoenlijk te regeren.
10. En wat maakt dit weinig florissante perspectief nog onheilspellender? Dat Trump de komende 4 jaar ook in eigen land het autocraatje kan spelen, omdat hij een knipmessende meerderheid heeft in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden en ook het Hooggerechtshof, met vooral conservatieve rechters in z'n zak heeft. Hij kan nu de onafhankelijkheid van de minister van Justitie opheffen en vervolgens al de rechtszaken die hem nog boven het hoofd hangen laten seponeren. In Trump II zullen ook geen adviseurs en ministers meer zitten die hem soms durven tegenspreken als het te gek wordt en het landsbelang of de wereldvrede zijn in gevaar. De maffiabaas zal geleerd hebben van de dissidenten in zijn eerste kabinet': zijn nieuwe kabinet zal bestaan uit louter ja-knikkers die zijn ideologische agenda gehoorzaam en vol overtuiging zullen uitvoeren. De VS kunnen zo stap voor stap langs democratische weg worden omgebouwd tot een semi-dictatuur waarin de president almachtig is omdat de ‘checks-and-balances’ niet meer functioneren. Zijn politieke tegenstanders, en dat ben je al snel, zullen dan vogelvrij zijn. Hopelijk kunnen Joe Biden en Hillary Clinton tijdig naar het buitenland vluchten. 

Het is inmiddels wel duidelijk. De redelijkheid en rationaliteit zijn in de VS het raam uitgeschopt. Leugens, bedrog, haat en rancune hebben het spel gewonnen. De liberale democratie wordt daar ernstig bedreigd door het extreem-populisme. En hoe zal Europa volgen? Blijven we braaf achter de VS aandraven? Gaan we ons gedragen als lemmingen op weg naar de klif? Of kiezen voor eenheid en een eigen koers?

In mijn denkraam staan de meeste parameters die het wel en wee van de VS en de wereld bepalen na deze verkiezingsnacht bepaald niet op groen…of ben ik nu te pessimistisch en zijn er ook nog een paar lichtpuntjes te benoemen die ik over het hoofd zie?

61. 61.  Het grote geweld goedpraten, het kleine geweld verafschuwen.

“Kabinet en Kamer reageren vol afschuw” kopte de Volkskant vanmorgen …..Met afschuw reageren....dat hebben dit kabinet en een groot deel van de Kamer nooit gedaan over de Israëlische terreur in Gaza, maar nu wel over de anti-Israël rellen in Amsterdam. (1) 

Twintig minuten lang ging het gisteren in het NOS-journaal van 8 uur over de deprimerende veldslag van gewelddadige jongeren tegen de voetbalsupporters van Maccabi Tel Aviv. Was het antisemitisme? Was het een uiting van opgekropte haat tegen de oorlogsmisdaden van Israël jegens de Palestijnen in Gaza, Libanon en de Westbank? Waren [1]het boze jongeren die elke gelegenheid aangrijpen om te provoceren en te rellen? Het zal ongetwijfeld weer van alles wat zijn geweest.  

Wat vooral opviel was de ongekende heftigheid waarmee er vanuit de politiek en in de media op werd gereageerd. Het kabinet en een fors deel van de Kamer spraken in emotionele bewoordingen hun afschuw uit over de rellen, die 10 lichtgewonde opleverden onder de Maccabi-supporters, die zelf ook behoorlijk gewelddadig provoceerden jegens uitingen van Palestijnse sympathieën. Maar los daarvan, die aanvallen op Israëlische voetbalsupporters moeten natuurlijk scherp worden veroordeeld, want iedereen moet zich hier veilig kunnen voelen.

Daarbij komt ook nog dat het aanvallen van Israëliërs, door rechts-populisten al snel wordt geduid als een "Jodenjacht" en dat roept begrijpelijkerwijs weer allerlei reminiscenties op aan WOII. En laat het maar aan Wilders over om van zo'n vuurtje een uitslaande brand te maken en de rellen direct te koppelen aan de "islamisering van ons land". Deze gevaarlijkste dwaas zonder enig historisch besef gooide zelfs al hyperventilerend het woord "pogrom" in de strijd. Nee, daar kon niemand meer overheen. 

Maar het gaat mij hier vooral om de selectieve verontwaardiging van dit kabinet en groot deel van de Kamer. Want dat "afschuw uitspreken" deden diezelfde partijen het afgelopen jaar nooit over de vernietiging van Gaza en massaterreur van Israël waarbij tot dusver 41.000 doden en 60.000 gewonden vielen. Daarvoor werden altijd wel weer verzachtende omstandigheden gevonden, die erop neer kwamen dat Israël “niet anders kon.”

Maar nu sprak het kabinet niet alleen haar afschuw uit over de rellen, maar bood het ook excuses aan de Israëlische regering aan. Nooit heeft een Nederlands kabinet excuses aangeboden aan de Palestijnse autoriteiten voor de misdaden van ‘onze vriend’ Israël. Het blijft bizar: bij het grote geweld ván onze vrienden wegkijken en bij het kleine geweld tégen die vrienden alle emotionele registers opentrekken.

En dan de media. Aan het eind van het achtuurjournaal van de NOS gisteren nog even twee zinnen over de Duitse kabinetscrisis, terwijl die grote gevolgen heeft voor de Europese stabiliteit. Maar er was geen tijd meer, want 99% !!? van de tijd moest worden besteed aan (reacties op) de rellen. Waarbij het agressieve gedrag van de Maccabi-hooligans niet werd genoemd. Je kunt het een selectieve berichtgeving noemen.

Het is hetzelfde Journaal dat ook de laatste weken nauwelijks woorden vuil maakte aan wat er momenteel in Gaza, Libanon en de Westbank gebeurt. Hooguit een paar verplichte babbels van Sander van Hoorn die vaak vooral de perscommuniqués van de Israëlische regering braaf aan ons doorgeeft. Zo voorspelbaar en kritiekloos. Terwijl in Gaza de inwoners 'as we speak' worden afgesneden van bijna elke vorm van hulp, omdat Israël de onmisbare VN-hulporganisatie UNWRA, zonder een spoor van bewijs, tot een terroristische organisatie heeft verklaard.

Ook besteedde het Journaal totaal geen aandacht aan het fascistoïde plan van een aantal Israëlische generaals om Noord-Gaza geheel te annexeren en de Palestijnen er definitief te verdrijven. Vroeger noemde we dat nog etnische zuiveringen en Poetin is er voor in de ban gedaan. En waarom zou het Journaal wat dieper ingaan op een nieuwe wet, afgelopen week aangenomen in de Knesset, om de huizen van hele Palestijnse families op de Westbank weg te buldozeren als een van de familieleden wordt verdacht van verzetsacties? Een wet waarin gelijk ook maar even wordt geregeld dat Palestijnse kinderen vanaf 12 jaar zonder vorm van proces. kunnen worden gedetineerd. Is dit níet nieuwswaardig? Nee, natuurlijk niet, want dan kun je daarginds wel aan de gang blijven? 

Het NOS Journaal vond het de afgelopen weken in ieder geval allemaal niet belangrijk genoeg. Wat ook mee zal spelen is dat het Journaal steeds angstiger wordt om negatieve feiten over Israël te melden, want daarmee, zo heeft de rechterkant van het politieke spectrum laten weten,  “wordt het antisemitisme hier aangewakkerd.” 

Ondanks die irritante en weinig journalistieke schijterigheid van de NOS gaat het de Kamerleden van de 4 coalitiepartijen nog niet ver genoeg. Zij lieten verleden week bij monde van het verder onbeduidende BBB-Kamerlid Claudia van Zanten, wie kent haar niet, weten dat het NOS Journaal zich soms schuldig maakt aan anti-Israël berichtgeving, blijkbaar ook als ze gewoon de feiten benoemen. De reactie van de NOS op zulke valse aantijgingen is dan dat ze zich zoveel mogelijk gedeisd houden als het om de uitwassen van Israël gaat.

Maar gelukkig zijn daar dan ineens vanuit het niets de rellen in Amsterdam en kan ook het achtuurjournaal een hele uitzending, 20 minuten lang, laten zien dat ook zij echt achter Israël en de Israëliërs staan. Weer wat goodwill bij rechts gekweekt zullen ze hopen. Vooral ook omdat ze de gewelddadige provocaties van de Israëlische voetbalsupporters niet in beeld brachten. Daarvoor moest bij je op YouTube zijn.

En de blonde moslimhaat-verspreider stond gisteren natuurlijk weer met “de bek vooraan” om over ,,al die Jodenhaters van moslimhuize" te schetteren, dat die ,,allemaal het land uitgezet moeten worden.” Ja, doen we, maar dan wel samen met alle moslimhaters. Met treinen deporteren naar....ja, waar naar toe eigenlijk? Naar het Oosten, zoals vroeger? Het wordt dan overigens wel heel wat rustiger en beschaafder in dit land. 

(1). Gisteren liet een van onze bekende nieuwsduiders weten dat niet overal de oorlog in Gaza bijgehaald moet worden. Een opvatting die kant noch wal raakt. Want als het om het gevaarlijk toenemend antisemitisme gaat, worden de Tweede Wereldoorlog en de holocaust er altijd bijgehaald. En volkomen terecht natuurlijk. Want de oorlogsverschrikkingen van toen, maar dus ook die van nu, zijn onmisbaar om fenomenen als Jodenhaat, anti-Israël-rellen en moslimhaat in het juiste perspectief te plaatsen en te kunnen verklaren. Al die haat komt niet uit de lucht vallen en is ook geen natuurverschijnsel...die wordt gecreëerd, soms door wrede onrechtvaardigheid tegen specifieke etnische groepen in andere landen, maar vaak wordt haat jegens 'de ander' ook in eigen land bewust gecreëerd door obscure types die uit zijn op chaos en politiek gewin...ik kan ze met m'n neus aanwijzen. 

62  ,,In Israël weten ze heel goed wie er in Nederland aan de beleidsknoppen zit”

 

De Joodse extremist Yossi Dagan is een onfrisse figuur, waar fatsoenlijke mensen graag ver weg van blijven. Hij is als ultrarechtse kolonistenleider betrokken bij grootschalige gewelddadige campagnes van kolonisten gericht op het verdrijven van de lokale Palestijnse bevolking van hun land en uit hun dorpen. Met als uiteindelijk doel om de hele Westbank etnisch te zuiveren en daarna te annexeren als legitiem onderdeel van de staat Israël. 

Nu heeft rasprovocateur Wilders aangekondigd dat hij in december naar de Palestijnse gebieden afreist om daar bij die Dagan en de illegale nederzettingen op bezoek te gaan. De uitstraling die daarvan uit zal gaan zou ongekend zijn: “grootste regeringspartij in Nederland erkent illegale nederzettingen en staat achter de claim van de  kolonisten dat de Westbank bij Israël moet worden ingelijfd.”

Hoe moet je in godsnaam als minister van Buitenlandse Zaken reageren als je van zo’n bezoek hoort? Een bezoek dat rechtstreeks ingaat tegen het kabinetsbeleid, dat stelt dat de nederzettingen van kolonisten in strijd zijn met het internationaal recht en schadelijk zijn voor het vredesproces.

Natuurlijk kan onze Buitenlandminister Caspar Veldkamp niet veel anders dan de wereld laten weten dat Wilders’ bezoek aan illegale nederzettingen „haaks staat op het kabinetsbeleid”. Maar wat hem dan tot een treurig personage maakt, is dat hij vervolgens stoer laat weten: „in het buitenland weet men dondersgoed wie in Nederland aan de knoppen van het beleid zit en in Israël weten ze dat ook heel goed.”

Ja Veldkamp, dat weten ze daar inderdaad heel goed…niet NSC, maar de PVV zit hier aan de beleidsknoppen. …dat weten ze inmiddels echt wel in Israël en die partij weet ook dondersgoed dat met Trump in het Witte Huis zij helemaal op het winnende paard zitten. Hetgeen de facto het einde van de Palestijnen kan betekenen.

63. Is weinig slapen een serieus probleem en is er nog wat aan te doen? De Piekerpoli? 

 De één gaat met z'n hoofd op het kussen liggen en slaapt direct als een roos tot de volgende morgen. Een ander kan moeilijk in slaap komen, wordt vaak wakker, ligt een deel van de nacht over van alles en nog wat te piekeren en wordt vaak suf en vermoeid wakker. Zelf ben ik een uitgesproken slecht-slaper. Hoewel, dat klinkt misschien te negatief en is "weinig-slaper" een betere benaming. Ik lijd er niet onder.

Meestal lig ik tot rond 23.30 nog wat te zappen op m’n IPad, maar dan heb ik de leuke programma’s en talkshow-shit wel zo’n beetje gehad, heb nog totaal nog geen slaap, maar ja, een mens moet toch een keer het brein rust geven. Dus licht uit, ogen dicht, maar je weet wat er ook deze nacht weer komen gaat: uren wakker liggen, rechtop zitten, draaien en denken....althans een soort denken.

Als ik dan na een uurtje na het sluiten van de IPad wegdommel, ben ik zo rond een uur of 2 weer wakker, meestal klaarwakker. Wat te doen? Je verveelt je. Dus het i-Padje maar weer even aan. Vaak tik ik dan een stukje of scan op CNN het laatste nieuws. Waarna ik het een half uur maar weer eens probeer. Ogen dicht. Rustig ademhalen en wachten op de verlossing: hersens die zichzelf uitschakelen. Als ik een beetje mazzel heb, soes ik dan nog wat los-vast door tot een uur 6. Dan klaarwakker en weer 3 kwartier “wachten” tot we om 6.50 sharp eindelijk op ‘mogen’ staan. Tien voor zeven hebben we ooit als tijdstip gekozen om op te staan en dat hebben we de afgelopen 45 jaar, ook in weekenden en vakanties, met Ruttiaanse discipline volgehouden. Onze biologische klok houdt blijkbaar van dat ijzeren ritme. Sommige breinen hechten nu eenmaal zeer aan routines.

Gemiddeld slaap ik met diverse onderbrekingen opgeteld zo’n uur of 4, hooguit 5 per nacht, waarbij mijn slapen meer licht soezen is, dan "totaal van wereld’' in een soort dromenland. Soms ben ik de hele nacht wakker en heb ik hooguit wat liggen suffen.

Ik kan mij niet meer herinneren ooit 7 uur lekker achterelkaar geslapen te hebben. Was of is dat een probleem? Niet echt. Ik sta bijna elke morgen fit op en voel mij overdag ook niet moe door te weinig slaap. Wel is het zo dat ik die 7 uur dat ik op/in bed niets lig te doen, als zonde van de tijd ervaar. Je ligt maar te liggen en ook het denkwerk stelt eigenlijk niet veel voor. Vaak wat warrige ‘van-de-hak-op-de-tak flarden van gedachten en onafgemaakte, vastlopende redeneringen met mezelf, waar ik later nog maar weinig aan heb. De meeste uren te bedde, toch zo’n 30% !! van mijn leven, zijn de minst interessante uren van mijn 24-uurs ritme.

Maar misschien doe ik wel wat te laconiek over dat slechte slapen, want zo nu en dan verschijnt er weer zo’n onderzoek waaruit blijkt dat te weinig slapen slecht is voor de fysieke en mentale gezondheid. Op de site van het Trimbos Instituut is te lezen dat slecht-slapers (minder dan 5 uur slapen) een verhoogd risico hebben op kanker, obesitas, hartziekte, depressies, slecht geheugen en dementie. Dat zijn geen kwaaltjes op mee te spotten.

Maar gelukkig is de sociale wetenschap geen echte wetenschap (zoals de scheikunde) en kun je na een wat somber stemmend onderzoek over hetzelfde thema bijna altijd wel een studie vinden waarin gezaghebbende wetenschappers tot geheel andere resultaten zijn gekomen. Zo kun je op de site van NEMO-Kennislink lezen dat de Duitse psychiater Thomas Wehr een uitgebreid slaaponderzoek onder vrouwen heeft gedaan waaruit blijkt dat 65-plussers die tussen de 3.5 en 4.5 per nacht slapen een hogere levensverwachting hebben, dan degenen die 8 uur slapen. Zo, dat is dan ook weer opgelost.

Maar zelfs als het wel zo is dat te weinig nachtrust tot een verhoogde kans op een hartziekte of dementie leidt, wat moet een 70-plusser die zijn hele leven “matig” heeft geslapen daar dan mee? Is er nog wat aan te doen? De adviezen van het Trimbos Instituut volg ik al jaren op, zoals : sta elke dag op hetzelfde tijdstip op, doe overdag geen dutjes, sport regelmatig, eet geen zware maaltijden en drink geen alcohol in de uren voor slapen gaan en kies overdag een momentje om oplossingen te bedenken voor problemen.

Vooral die laatste aanbeveling vind ik een hilarische, vooral omdat ze komen van een instelling die haar adviezen zegt te baseren op wetenschappelijke kennis. Alsof je het zo kunt sturen dat je je problemen op een vast gekozen tijdstip het brein kunt binnenloodsen en, een nog dwazere misvatting, dat je die probleem-gedachten of pieker-stemmingen vervolgens via een gerichte denkactie ook weer uit het brein kunt skippen en zó kunt voorkomen dat ze je ’s nachts uit je slaap houden. Iedereen die er serieus over nadenkt weet dat hinderlijke stemmingen en issues om over te piekeren op een niet aan te sturen manier het brein binnenkomen en pas weer vertrekken wanneer ze daar 'zin in hebben'. 

Toch is de gedachte dat je het brein en dus ook het gepieker met handige trucjes een gewenste kant op kunt sturen, zodat je er ’s nachts geen last van hebt, een goudmijntje voor het psychologen- en therapeutenvolkje. Er is zelfs een Piekerpoli, volgens hun eigen site “een netwerk van zorgvuldig geselecteerde counselors, coaches, therapeuten en psychologen die resultaatgericht werken."

Een van die peuten adviseert:  ,,Je kunt dan 's nachts tegen jezelf zeggen: deze gedachten bewaar ik voor mijn pieker-moment, want nu heeft erover nadenken toch geen zin.”  Ja, en dan komt zo’n pieker-moment je ’s nachts echt niet meer opzoeken? Zie je het voor je? Wat een lullekoek. Wel dure lullekoek. Want het zijn goedkope hulpverleners die jongens van de Piekerpoli. Maar er is nu eenmaal een megamarkt voor de typjes die je van alles wijs kunt maken. Over dit soort nutteloze dingen lig ik dan ’s nachts in die vele loze uren na te denken.

Maar lig ik nu wakker vanwege zorgelijk gepieker over zaken die ik overdag niet kan oplossen? Nee, natuurlijk niet. Ik lig over allerlei zaken na te denken omdat ik wakker ben en het brein dan blijkbaar toch iets te doen wil hebben. En waarom ik niet kan slapen? Als ik dat wist, zou ik er waarschijnlijk toch niets aan kunnen doen. Het is namelijk een brein-defectje dat, vrees ik, niet meer gerepareerd kan worden. Who cares?  

64.   Meeste witte mannen in de VS zijn ,,te dom of te dik voor het leger”…volgens VS-legerkolonel Wilkerson.

Gaat Trump het leger inzetten om illegale migranten te deporteren? En als de generaals weigeren omdat ze dat strijdig vinden met de grondwettelijke taken van het leger? Gaat hij de zittende legertop dan vervangen door loyalisten die wel bereid zijn hem te helpen bij het uitvoeren van zijn ideologische agenda in binnen- en buitenland? En kan dat dan zomaar? Vragen waar ze zich bij CNN al behoorlijk druk over maken. Wat expert er zoal van vinden is niet perse geruststellend. Er blijkt namelijk veel te kunnen als er zo een president geïnaugureerd wordt die de meerderheid heeft in de controlerende organen en lak heeft aan gegroeide conventies, fatsoen en morele principes.

Als de nieuwe president serieus werk gaat van het extreemrechtse Republikeinse Transitieplan “Project 25”, dan gaat hij er via nieuwe benoemingen en wetswijzigingen alles aan doen om het leger voor zijn ideologische karretje te spannen. Dat zal tot grote spanningen binnen het leger en de samenleving leiden. Tijdens Trump I kon het leger nog voldoende tegenwicht bieden en zo al te maffe avonturen voorkomen, maar als zo’n stabiliserende tegenmacht verdwijnt, zullen de risico’s van onbeheersbare buitenlandse conflicten toenemen. In Israël en Rusland gaat de vlag uit, maar in Europa, Oekraïne,  Iran en Taiwan zullen de alarmbellen afgaan.

 Eén van de grootste ergernissen van de Trumpisten zijn de diversiteitsprogramma’s waar binnen het leger nu al vele jaren serieus en succesvol werk van wordt gemaakt en die meer kansen bieden aan vrouwen, homo’s en burgers van etnische minderheden. De Trumpisten willen hier zo snel mogelijk vanaf omdat ze vechtmentaliteit van het leger zouden verzwakken (wat onzin blijkt) en de witte Amerikaanse mannen geen kansen meer in het leger zouden geven (wat nog grotere onzin is) .

Vooral dat laatste, waar vooral de racisten op hameren, is volgens de gepensioneerde legerkolonel Lawrence Wilkerson een bizarre grap. In NRC van verleden week zegt hij daarover dat de meeste witte Amerikanen helemaal niet in het leger wíllen of niet kúnnen. Niet willen omdat ze hun leven niet willen riskeren in oorlogssituaties en buiten het leger veel meer kunnen verdienen. Er melden zich bijna geen witte mannelijke rekruten meer aan. Maar volgens Wilkerson zijn die ‘witte zonen’ ook helemaal niet meer bruikbaar omdat ,,tweederde van de Amerikaanse jeugd te dom of te dik is om te dienen.”   

Daarom bestaat de nieuwe aanwas in het Amerikaanse leger voor een groot deel uit vrouwen en burgers van etnische minderheden. Die maken nu ook carrière in het leger. Ze gaan, net als in de rest van de samenleving, de vaak lager opgeleide ‘witte mannen’ snel voorbij en dat voedt de rancunegevoelens bij grote groepen autochtonen. Die bozen en gefrustreerden vormen één van de belangrijkste pijlers van Trumps electoraat. Die zal hij dus zeker willen gaan pleasen. Bijvoorbeeld door de generaals te dwingen de diversiteitsprogramma’s te staken. Ook dat zal tot grote instabiliteit binnen het leger kunnen leiden.

De nieuwe minister die Trump voor defensie heeft genomineerd, de oud-FoxNews presentator Pete Hegseth, heeft al vaak luid en duidelijk laten weten dat hij van die diversiteitsprogramma’s af wil. Wilkerson, die de Joint Chief of Staff van binnenuit kent, maakt zich grote zorgen over de reacties binnen het leger wanneer Trump de knuppel Hegseth in het hoenderhok gooit.

 

Van de huidige, uiterst beheerst optredende (zwarte) minister van Defensie Lloyd Austin, heeft de buitenwereld maar weinig vernomen, maar met de luidruchtige macho Hegseth zal het alle dagen prijs zijn. Een weinig opwekkend vooruitzicht

65.  Schadelijke troep in het landelijk gebied dumpen: waarom mogen boeren wél wat drugsfabrikanten niet mogen?

Het is ergerniswekkend en boos makend als je steeds weer hoort en ziet hoeveel rotzooi de exploitanten van drugslabs clandestien in de vrije natuur dumpen. De schadelijke restproducten van hun lucratieve handel mieteren ze stiekem langs bosranden, in beekdalen en in andere kwetsbare gebieden, waar het chemisch gif de kwaliteit van bodem en grondwater ernstig bedreigt. Het gebeurt vaak in het holst van de nacht, waardoor de plegers nooit op heterdaad betrapt kunnen worden. De pakkans is dus nihil en het wordt steeds erger.

Het is ook ergerniswekkend en boos makend dat de intensieve veeboeren al decennialang via de mestproductie van hun koeien, varkens en kippen ontzagwekkende hoeveelheden ammoniak, fosfaat, nitraat en stikstof produceren die grote schade toebrengen aan de regionale ecosystemen: de biodiversiteit, de waterkwaliteit, de bodemkwaliteit en de luchtkwaliteit hollen in een noodtempo achteruit en maken mensen, de natuur, dieren en planten ziek.

De drugsmaffia en de intensieve veeboeren plegen dus beide aanslagen op het leefmilieu en de volksgezondheid, alleen de drugsscene doet het op relatief kleine schaal en de boeren doen het op zo’n grote schaal dat ze een veel grotere bedreiging vormen voor het leefmilieu en de gezondheid.

Een ander verschil tussen beide sectoren is dat degenen die in de drugssector hun brood verdienen als paria’s achtervolgd worden, en indien gepakt vaak streng gestraft worden, maar de boeren een bijna onaantastbare status in de samenleving hebben. Met zelfs een eigen politieke partij die in bijna elke provincie de grootste is geworden en in de colleges van GS zit. De boeren konden tot dusver bijna ongestoord doorgaan met hun vervuilende mestproductie, alle regels aan hun laars lappend. En als er dan eindelijk eens maatregelen voorgesteld worden om iets aan die nijpende agro-vervuiling te doen, dan worden die via slinkse politieke lobby's en/of door de inzet van trekker-terreur snel weer in de ijskast gezet.

De boeren kunnen ondertussen met veel staatssubsidie gewoon doorgaan met het vervuilen. En als ze het zelfs met die subsidies niet meer redden, omdat ze met een perspectiefloos verdienmodel werken, dan staat de overheid met miljarden klaar om ze uit te kopen. Maar zolang ze actief zijn, kunnen ze natuur en milieu zwaar blijven belasten, terwijl de kosten daarvan nooit in de prijzen worden doorberekend. Nee, ze worden bij de overheid = de belastingbetaler neergelegd of bij niemand, wat wil zeggen dat de schade aan natuur en milieu niet gerepareerd wordt. Hoe lang gaat het nog duren voor het principe "de vervuiler betaalt" in de landbouw en industrie met wettelijke druk wordt afgedwongen en streng gehandhaafd? 

Er is geen economische sector die in de afgelopen tientallen jaren zo in de watten is gelegd als het agro-industriële complex, maar nog altijd is het zeuren, zeiken en keihard protesteren als ze hun zin niet krijgen. Ze hebben met BBB-voorvrouw van der Plas en met landbouwminister Wiersma ook nog eens fanatieke agro-lobbyisten die in de Tweede Kamer en het kabinet ongegeneerd de deelbelangen van de sector behartigen.

De minister behoort overigens tot een van de lichtste lichtgewichten in de regering. Vandaag liet zij nog in de Kamercommissie Landbouw weten dat zij, tegen alle adviezen in, geen extra wettelijke maatregelen wil nemen om de nitraatvervuiling van het grond- en oppervlaktewater, veroorzaakt door gewasbeschermingsmiddelen, te beperken. Moet op "vrijwillige basis" vindt het pedante wipneusje. Dus de watervervuiling blijft gewoon doorgaan. Terwijl het invoeren van een gifbelasting op glyfosaat voor bollentelers en andere agro-vervuilers al een forse stap in de goede richting zou zijn. 

Die kwalificatie lichtgewicht is om meerdere redenen niet van toepassing op van der Plas. Zij heeft zich ontwikkeld tot een populaire, handige en boerenslimme politica met een behoorlijke gunfactor. Ze heeft de vaak uitgesproken (voor-)oordelen die horen bij iemand met weinig inhoudelijke kennis en nog minder zelfinzicht. Daarnaar gevraagd vond ze het b.v. geen enkel probleem dat Trump de nieuwe president zou worden, want, zei ze: ,,Harris? Ik vind haar gewoon te licht.” En vervolgens waggelde ze naar een Kamerdebat waar ze weer voluit ging om “haar boeren” te beschermen en elke zinvolle maatregel om de mest- en nitraatproductie te beperken zonder een redelijke argumentatie van tafel veegde.

Wat een land, waar de rechters zo het politieke wanbeleid weer moeten terugfluiten. Waarna de populisten kunnen tetteren dat die D66-rechters steeds maar weer op de stoel van de politiek gaan zitten. Terwijl zij niet meer doen dan de overheid houden aan haar eigen wetten.

66.    Hoe lang zal de VVD het nog uithouden in dit kabinet “in ontbinding”?

Op het VVD-congres werden afgelopen zaterdag door de aanwezige leden tegenstrijdige signalen afgegeven over hoe om te gaan met dit kabinet waar maar weinigen enige sympathie voor kunnen opbrengen. Aan de ene kant vond een overgrote meerderheid dat de partij voorlopig gewoon in het kabinet moet blijven zitten “omdat er gewoon VVD-beleid wordt uitgevoerd, zonder dat de PVV iets voor elkaar krijgt.” Maar aan de andere kant wordt het ook een “onaangenaam kabinet” gevonden en is er weinig geloof in de houdbaarheid ervan.

Uit een verkiezingsonderzoek van RTL-Nieuws van zaterdag j.l. blijkt zelfs dat 77% van de VVD-kiezers geen vertrouwen meer in dit kabinet heeft en er een “slecht gevoel” bij heeft. De lijn bij velen zal zijn: liever niet breken, maar met een knijper op de neus doorgaan, zolang je veel eigen punten kunt realiseren en er (nog) geen keiharde, goed uit te leggen aanleiding te bedenken is om de stekker er uit te trekken. De VVD laat het forceren van een breuk liever aan anderen over, want “wie breekt, die betaalt.”

Dat de VVD zich niet echt comfortabel voelt in dit kabinet met een sterke PVV-geur bleek zaterdag ook uit de omgang met de motie van het ‘linksige’ partijlid Pim van Strien waarin de fracties en bestuurders werden opgeroepen om de “schending van de liberale kernwaarden niet te steunen.” Een deel van de liberalen zag de motie volgens NRC als een oproep tot heroverweging van de samenwerking met de PVV. Maar partijleider Yesilgöz gaf er een slimme eigen draai aan en zei alle begrip voor de motie te hebben, want “het was in Den Haag te vaak een chaos”. En nadat ze had geadviseerd vóór de motie te stemmen volgde 79% van de aanwezigen haar advies op. Maar of een meerderheid hiermee ook de samenwerking met de PVV op enig moment ter discussie wil stellen, bleef in het vage.

Toch krijg je op basis van de sfeertekeningen in de diverse media niet de indruk dat bij veel VVD-leden de “liefde” voor de PVV is toegenomen, na 5 maanden samen regeren. Integendeel, die coalitie was “een moetje”, maar of de partij er na een kabinetsval snel weer aan zou beginnen, mag worden betwijfeld. Waarbij wel moet worden aangetekend, dat uit diverse  onderzoeken blijkt dat de aversie tegen de PVV bij de gemiddelde VVD-kiezer minder groot is dan bij de VVD-leden en het VVD-kader.

Er werden overigens ook nog een paar moties aangenomen, die de relatie met PVV bepaald geen goed zullen doen. Zo stemde 60% van aanwezige leden vóór een motie waarin werd opgeroepen om de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en zijn voormalige Defensieminister Yoav Gallant op te pakken mochten ze zich in ons land vertonen, conform de uitspraak van het Internationaal Strafhof. Vervolgens steunde 71% ook nog eens een motie, waarin de bouw van illegale Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever werd veroordeeld. Een verrassende move op een VVD-congres.

De Israël-lobbyisten van de PVV zullen er woedend kennis van hebben genomen en Wilders zal met nog meer fanatisme op X verslag uitbrengen van het bezoek dat hij binnenkort brengt aan de illegale nederzettingen op de Westbank. Hij zal de VVD wel eens even laten wie hier de grootste vriend van Israël is. Het kabinet zal door dat bezoek in het buitenland in haar hemd staan en er afstand van nemen, maar zal verder de provocaties van Wilders machteloos over zich heen moeten laten komen. En de sfeer in de coalitie wordt rotter en rotter. Als het kabinet de lente haalt, zou dat een mirakel zijn.

67.   Wanneer ben je hier goed geïntegreerd en hoe staat het met de integratie van “echte” Nederlanders?

Hoewel het als hijgerige hype alweer over haar hoogtepunt heen lijkt, popt het in duistere politieke niches zo nu en dan toch weer even op: de bewering dat we in Nederland een fors integratieprobleem hebben. Althans volgens gewoon-rechts en populistisch-rechts, die zich dit fenomeen als politiek verdienmodel niet zomaar laten afpakken. Wat ze bedoelen is dat Nederlanders met een migratieachtergrond, en nog islamitisch ook, zich de Nederlandse normen, waarden en culturele gewoontes nog steeds onvoldoende eigen hebben gemaakt. Vragen naar specificering en bewijsvoering van deze generaliserende stelling wordt geframed als “wegkijken” en “het probleem niet durven benoemen.”

De na 5 maanden nog steeds volstrekt onbekende VVD-staatssecretaris van Participatie en Integratie, Jurgen Nobel, wilde ook wel eens iets van zich laten horen en vond na de Maccabi-rellen in Amsterdam dat ,,de Islamitische jongeren in ons land voor een groot deel de Nederlandse normen en waarden niet onderschrijven.” Waar hij die wijsheid vandaan haalde kon hij niet aangeven, maar dat vond hij ook niet relevant, want, zei hij: ,,vele Nederlanders hadden datzelfde gevoel.”  Ja, voorwaar een sterke onderbouwing. Maar hij had zichzelf in ieder geval eindelijk “op de kaart gezet”, er werd over hem gesproken. 

Dit soort onderbuik-erupties over de veronderstelde mislukte integratie van Nederlanders met een migratieachtergrond kan met feiten en cijfers deels worden ontkracht en deels worden gerelativeerd. En dan blijven er natuurlijk nog heel wat burgers over, zoals ik-zelf, die inderdaad niets hebben met de bepaalde normen, waarden en gedragingen die bij grote groepen autochtone Nederlanders redelijk genormaliseerd zijn.

Ik kan mij bijvoorbeeld doodergeren aan de botheid, de arrogantie, de ongastvrijheid, het ongeremd ventileren van meningen zonder iets te weten, de geloofshypocrisie, het goedpraten van de agro-vervuiling, het weghonen van het klimaatprobleem, het witte superioriteitsdenken, de “zwarte-Piet-aberraties”, de vreemdelingenhaat, voetbalhooligans en het groepsegoïsme. De Nederlandse subculturen waarin dit gemeengoed is, daar wil ik ook niet bijhoren.

Maar ben ik dan niet goed geïntegreerd omdat ik deze “cultuuruitingen” afwijst? Is dat dan ook een probleem waar onze Nobel zich over zou moeten buigen? Of ben je als witte sowieso geïntegreerd en is problematische integratie alleen een probleem als het om bepaalde groepen met een ander kleurtje of het moslimgeloof gaat?

Maar hoe geïntegreerd zijn die witte burgers nu eigenlijk die in Winterswijk de raadsleden vanwege de aanleg van een industrieterrein zo bedreigden dat zij alleen nog durfden te vergaderen in besloten bijeenkomsten met beveiliging, maar zonder publiek? En wat vinden gewoon-rechts en populistisch-rechts van het witte schorriemorrie dat gisteren met vuurwerk naar raadsleden van de gemeente Montferland gooide, omdat die gingen vergaderen over de mogelijke komst van een asielzoekerscentrum in hun gemeente?

Als we deze types goed geïntegreerd noemen, zegt dat veel over onze cultuur. En dit zijn geen incidenten maar het is de modus operandi in een bepaalde witte subcultuur die verbaal en fysiek tekeer gaat als ze haar zin niet krijgt. 

Ik heb onze Jurgen Nobel nog niet over dit tuig gehoord. Vallen dit soort doelgroepen “echte” Nederlanders ook binnen de scoop van zijn participatie- en integratiebeleid? Komen ze in aanmerking voor inburgeringslessen? Of  wordt er een cursus ‘elementaire waarden en normen’ op los gelaten? Of vinden we van “white trash” dat ze juist begrip verdienen en dat er veel serieuzer naar hun boosheid en terechte angsten moet worden geluisterd? Het zou in dit soms surrealistische tijdsgewricht zo maar kunnen.

Veertig jaar geleden maakten van Kooten en de Bie als dr. Gobels en dr. Goring (met zwart snorretje) prachtige persiflages over de inburgering van migranten. Uiteindelijk vonden ze de inburgering toch niet echt geslaagd, want over de “proef-Marokkanen” zeiden ze na een testje: ,,Ze doen het neusvuil in een zakdoek in plaats van dat ze het als een echte Hollander onder een stoel smeren”.  Ja, dan leer je natuurlijk nooit.

Toen kon je daar op deze manier nog grappen over maken. Die tijd is allang voorbij. Zolang er politiek garen bij te spinnen is, zullen er politici zijn die het thema integratie agressief zullen uitmelken. Ze blijven groepen tegen elkaar opzetten met leugens, verdachtmakingen en verdraaiingen. En het was Joseph Goebbels zelf die zei dat als leugens maar vaak genoeg worden herhaald, ze bij grote groepen als de waarheid worden geloofd. Dit gevaar bestrijden zou wel eens vechten tegen de bierkaai kunnen blijken.

68.  Weer een dieptepunt in de Tweede Kamer…komen we zo nog uit bij schedelmetingen? 

"Racistische VVD-motie van Becker ook intern omstreden" kopt NRC vandaag. Zo'n affiche zal de echte liberalen een gruwel zijn, maar helaas voor hen, ze zijn niet meer bij te houden: de VVD-ers die in de Tweede Kamer op bepaalde dossiers de PVV- en Forum-afslag nemen.

Het waren altijd Wilders en Baudet die samen een wedstrijd deden: wie kan er Nederlanders met een migratieachtergrond het het botst provoceren, het hardst bedreigen of het grofst beledigen? Maar in het integratiedebat werd wederom duidelijk dat ook de VVD hier haar partijtje mee wil blazen. Ze verwachten daar waarschijnlijk snel nieuwe verkiezingen en dan telt er nog maar één ding: jezelf profileren. Het maakt niet uit waarmee en al helemaal niet wat de maatschappelijke schade is.  

Bente Becker, met een bek als een scheermes en een gelikte populistische performance, is één van de meest rechtse VVD-Kamerleden en wilde Wilders in het integratiedebat naar de kroon steken. Ze riep de regering daarom met een motie op om "gegevens over culturele en religieuze normen en waarden van Nederlanders met een migratieachtergrond bij te houden". Met die informatie wilde ze het integratiedebat voeren "op basis van inhoud in plaats van de onderbuik".

Dus om haar onderbuik in toom te houden heeft “bekkie Becker" extra informatie nodig van een specifieke groep landgenoten. Wie ditzelfde zou vragen voor Joden zou terecht als een gevaarlijke antisemiet worden afgeserveerd. En stel je voor dat de Kamer voor een apart onderzoek zou pleiten naar die enge, wereldvreemde prehistorische standpunten van streng-gereformeerden over vrouwen in de politiek.

Als een moslimpartij het zou verbieden om een vrouw op de kieslijst voor de Tweede Kamer te zetten, zou het huis te klein zijn, maar de orthodoxe snoeshanen van de SGP kunnen dat ongestraft doen. Het wordt nog steeds een gerespecteerde partij gevonden. Toch, als zij hier de macht zouden krijgen, worden we een soort Iraanse theocratie. Ze doen dan echt niet onder voor streng-orthodoxe moslims.

Daarom moet er wel degelijk een strijd gevoerd worden tegen die partijen die onze vrijheid en democratie bedreigen, maar die zitten bij niet alleen bij de fundamentalistische moslims, maar bij alle extreem-gelovigen en bij de rechts-populisten die nu als grootste partij ons land regeren. Zij kunnen ongeremd hun gang gaan. 

Maar als het gaat om Nederlandse moslims, gewone Nederlanders dus, dan kun je blijkbaar ongegeneerd zo’n dwaas voorstel doen voor een specifiek onderzoek naar hun aparte/afwijkende gedachten.

Waarna we gericht en zonder onderbuikgevoelens de gedachtenpolitie aan het werk zetten? Zo'n motie kun je als VVD dus indienen, zonder je ervoor te schamen. Je kunt er zelfs mee scoren bij je eigen achterban en een groot deel van wit Nederland. Dus werd mevrouw Becker boos toen haar motie door fatsoenlijke politici en opiniemakers werd beoordeeld als etnisch profileren, racistisch en in strijd met artikel 1 van de Grondwet. Toen het wat te heet werd probeerde zij zichzelf slinks van dader in slachtoffer te veranderen. Zij ontketent een hetze en beweert dan dat er een hetze tegen haar wordt gevoerd. 

Maar hoelang moeten 1 miljoen Nederlanders zich nog laten welgevallen dat ze als een aparte groep worden behandeld, door werkgevers, woningverhuurders en politici? Moeten ze nog eens 50 jaar bewijzen “echte Nederlanders” te zijn”? Wat voor bijzondere types dat ook mogen wezen.

Wat nog het meest deprimerende is? Dat er afgelopen donderdag een grote Kamermeerderheid bleek voor Bente’s abjecte motie. Dat SGP, JA21 en CU met VVD, PVV, BBB en NSC meestemden was niet erg verassend, want die hebben een bijna natuurlijke aversie tegen ‘gekleurde vreemden van buiten ons land’ en vinden het wel best als deze moslims en hun moskeetjes extra in de gaten gehouden worden. Als de onderzoekers de bibel-belt maar met rust laten.

Dat de wegkwijnende SP dringend meer exposure nodig heeft en daarom koos voor sneu opportunisme en vóór stemde, het is niet anders. Maar dat ook de in de peilingen goed scorende Henri Bontenbal zich ertoe liet verleiden…ja, daar kun je best wel cynisch van worden en denken…typisch CDA: humanistisch lullen, maar reactionair stemmen. Naastenliefde prediken, maar alleen voor hen met de goede denominatie.  Had ik niet zien aankomen.

Merel van Vroonhoven vroeg zich vanmorgen in de Volkskrant af of we weer teruggaan naar de tijd toen schedelmeting van de ”koloniebevolking” normaal werd gevonden en de wetenschap zich nog liet misbruiken voor racistische doeleinden. Zij vermoedde dat VVD-ers als Becker zich niet kunnen verplaatsen in burgers met een migratieachtergrond, omdat ze, net als de meeste hoogopgeleide witten, er nooit één ontmoeten. Dus kun je ook alles over ze zeggen en van alles van ze vinden.

Shaila Sitalsing schreef vanmorgen in haar Volkskrant-column dat ze de reikwijdte van die Becker-motie aan haar kinderen had moeten uitleggen... ,,en dat gun ik niemand." Ik weet bijna zeker dat "bekkie" en Bontenbal zulke treurigstemmende laatste woorden in haar column niet begrijpen. Ze zullen het waarschijnlijk linkse "wegkijkerij voor het kwaad" vinden. 

Hassnea Bouazza, schrijver, programmamaker en NRC-columnist ging er vrijdag nog even wat feller in. Prachtige column, waarin ze alle registers van haar boosheid opentrok. “Gegijzeld in het hokje buitenlander” stond erboven. En toen barstte ze los. Een paar citaten:

,,Ze zijn niet bij te houden, de giftige darmgassen die via de monden van zogeheten volksvertegenwoordigers de weg naar buiten vinden. Het lijkt een sadistisch spel, hoe ze elkaar om het hardst beconcurreren wie het vuigste, gemeenste, meest racistische voorstel kan doen. VVD’er Bente Becker dacht eens goed na hoe ze zich van haar meest afstotelijke kant kon laten gelden.”

,,Het is de zoveelste fluim in het gezicht van grote groepen Nederlanders die door de politiek gegijzeld worden in het hokje ‘buitenstaander’ en ‘eeuwige migrant’. Je vraagt je af wanneer het genoeg is geweest, wat het doel precies is van deze racistische treiterijen die mensen iedere dag inpeperen dat ze minder zijn en minder rechten hebben.”

,,Een coalitie die crises expres voort laat duren om zo het ongenoegen groot te houden en zich van stemmen te verzekeren, is gespeend van enige moraliteit. Met een coalitie die lak heeft aan internationaal recht, hartstochtelijk een genocide steunt en onaangedaan blijft door menselijk leed, simpelweg omdat de slachtoffers niet westers en wit zijn, deel ik geen enkele waarde.”

,,Ik voel niet de minste aandrang me aan te passen aan politici, een ruime Kamermeerderheid, die geloven in superieure en inferieure culturen. Mijn normen en waarden kunnen niet hard genoeg botsen met die van de huidige coalitie, die zonder schaamte de wetenschap afbreekt, de onafhankelijke rechtspraak bedreigt en de aanval op de vrije pers heeft ingezet. “

 ,,Ik zal het CBS één enquête besparen: deze ‘halalvreter’ verwerpt met hartstocht de levensgevaarlijke, rechtstaat-ondermijnende ideeën van deze coalitie die er een sport van maakt burgers te vernederen en tweespalt te zaaien.”

Je zou willen dat álle “halalvreters”, samen met zoveel mogelijk kaaskoppen en aardappelen-met-jus-liefhebbers, vanuit alle hoeken en gaten van de samenleving de zelfbenoemde “echte Nederlanders” met dit soort Bouazza-teksten blijven bestoken. Tot ze zich doodschamen....als ze dat nog kunnen.

De eerste terugtrekkende bewegingen bij medeondertekenaars werden gisteren al zichtbaar. CDA, CU en SP hebben laten weten dat ze de motie anders hadden bedoeld dan hoe het bij de aangesproken doelgroep is overgekomen. De lafaards. Het wordt heet in de keuken. Zoveel solidariteit hadden ze niet verwacht. Hun politiek opportunisme werd een boemerang waarvoor ze nu proberen weg te duiken. ‘Damage done’. 

Zelfs ‘onze’ premier Dickie Schoof voelde zich genoodzaakt om op zijn wekelijkse persconferentie te benadrukken dat het kabinet niet specifiek de opvattingen of ideeën van Nederlanders met een migratieachtergrond gaat bijhouden. Ja, lekker makkelijk, eerst als coalitiepartijen plus meelopers de anti-migranten-stemming stoer oppoken en dan, als er te veel tegenwind komt, het weer proberen te ‘downplayen’.

Maar "die vreemde cultuur'" en "die lastige moslims" zijn wel weer even “benoemd” en er is “niet weggekeken”. Het is de modus operandi van dit in vele opzichten historische kabinet en hun Kamerfracties zonder enig historisch besef….schedelmetingen? Ja, waarom niet eigenlijk?

NB1.  Waarom is dit een kabinet (en coalitie) zonder historisch besef? Omdat de meeste deelnemers aan dit circus totaal niet begrijpen waarom er zo furieus op die Bente Becker-motie werd gereageerd. Ze zijn er verbaasd of zelfs verontwaardigd over. Dan zijn er toch vele lessen geschiedenis en maatschappijleer langs ze heengegaan. Ze weten het niet meer, ze willen het niet weten of het komt even niet goed uit om het te willen weten... 

NB 2. De SP liet een paar dagen na de commotie weten dat ze in de fractie de motie niet goed hadden doorgesproken en dat ze spijt hadden van hun stemgedrag. Het CDA klaagde dat hun uitleg van de motie door de buitenwereld verkeerd was begrepen, maar dat ze het bij nader inzien ook "een onzinnige motie" vonden. Waarom je voor onzinnige moties stemt, werd niet uitgelegd. De uitleg van de CU voor haar eigen stemgedrag was niet te volgen. 

68.   En nu snel mogelijk opgehoepeld...terug naar Syrië…

Het regime van Bashar al-Assad was het vorige weekend nog niet gevallen of de populistische ratten kwamen weer uit hun riool gekropen: nu wordt het echt tijd dat die Syriërs hier te lande weer teruggaan naar hun eigen land, vonden ze. Nog los van het gegeven dat de meeste Syriërs hier statushouders zijn, ze dus het recht hebben om te blijven en we ze hard op onze eigen arbeidsmarkt nodig hebben: naar welk Syrië moeten ze terug? Het land ligt in puin en de toekomst daar is zeer onzeker en erg explosief. 

De burgeroorlog, die er vanaf 2011 woedde, heeft wel iets aangericht: 50% van de woningen en andere gebouwen ligt in puin. Het Bruto Nationaal Product is gezakt van € 60 miljard in 2011 tot € 9 miljard in 2023. Ca 80% van de bevolking leeft er onder de armoedegrens van € 1.50 per dag. Van de 28 miljoen Syriërs zijn er 8 miljoen gevlucht, waarvan 4 miljoen in eigen land en 4 miljoen naar het buitenland, waarvan er 40.000 in Nederland terecht zijn gekomen (1%).

Waarom zou je ‘onze’ Syriërs nu naar hun land van herkomst terug dwingen? Een land dat hen voor lange tijd niets anders te bieden heeft dan diepe ellende: er zijn voor hen geen banen, geen woningen en geen elementaire voorzieningen. Als die 4 miljoen naar het buitenland gevluchte Syriërs gedwongen worden om terug te gaan, zal dat de spanningen daar alleen maar verder verhogen. Eerst zullen die 4 miljoen “displaces persons” in eigen land een woning en een baan moeten krijgen.

De wederopbouw kan echter alleen succesvol plaatsvinden als het nieuwe regime de nodige politieke stabiliteit kan creëren en voldoende economische groei weet te genereren om de bevolking aan eten, huisvesting en elementaire medische zorg te helpen. De nieuwe machthebbers zullen ook de corruptie moeten bestrijden, in een regio waarin die ‘gewoonte’ endemische is. Maar op afstand de lastigste ‘klus’ zal worden: de rivaliserende milities vreedzaam in de nieuwe machtsstructuur integreren en/of hen zo snel mogelijk militair uitschakelen. Het is hun voorgangers, de Assads, die het land 54 jaar met keiharde repressie hebben bestuurd, nooit gelukt om de altijd smeulende etnisch-religieuze tegenkrachten voorgoed te onderdrukken.

Syrië is een lappendeken van etnische groepen, elk met hun eigen religie, cultuur en territoriale ambities. HTS, die nu de macht heeft gegrepen, bestaat vooral uit soennitische moslims die ca 70% van de bevolking vormen. Maar binnen deze dominante groep acteren er verschillende regionale milities die elkaar tot dusver bestreden. Daarnaast vechten in het Noorden de Koerden, die 15% van de bevolking uitmaken. Zij zullen een geduchte tegenstander van HTS blijven, omdat ze hun ambitie van een eigen staat nooit zullen opgeven. En dan zijn er ook nog de Druzen, de Alawieten, de christenen en de sjiitische moslims plus nog diverse andere over het land verspreide etnisch-religieuze minderheden die zich zorgen maken over hun positie binnen de nieuwe machtsverhoudingen. Ze zullen er alles aan doen om te voorkomen dat ze weer worden onderdrukt. 

HTS zal al deze groepen voldoende comfort moeten bieden, anders breekt er in no time een nieuwe burgeroorlog uit. En in deze heksenketel van etnische spanningen en bijna onmogelijke wederopbouw-opgaven zit niemand in Syrië te wachten op nog eens 4 miljoen gevluchte landgenoten uit het buitenland. En het is nu in Europa's eigen belang om er voor te zorgen dat Syrië niet weer wegzakt in instabiliteit en elkaar bestrijdende milities, want dan zullen er wederom vele miljoenen deze kant op vluchten.

Hulp aan Syrië zou een strategische topprioriteit moeten worden. Ook om te voorkomen dat het land de weg van Afghanistan opgaat. De nieuwe machthebbers beloven zich vredelievend te zullen gedragen. Een eerste toets zal zijn: hoe gaan ze de vrouwen behandelen? Als die snel worden gedwongen om buitenshuis een hoofddoek te dragen, dan weet je dat het 'foute boel' wordt en de eerste stap naar een theocratische Taliban-achtige dictatuur gezet is. Maar de kans dat dit niet gebeurt, kan worden vergroot door het regime vooralsnog het voordeel van de twijfel te geven en gebruik te maken van het gegeven dat ze zonder westerse steun niets tot stand kunnen brengen. Maar dus wel eisen stellen aan die hulp. 

Het beste anti-asielzoekersbeleid is nu om Syrië op alle mogelijke manieren maar onder voorwaarden te helpen met een vreedzame transitie en een effectieve wederopbouw. En om die 40.000 Syriërs die hier al zijn te ondersteunen bij hun integratie i.p.v. hen te dreigen met een gedwongen terugkeer.  

NB  Ook Israël doet haar best om de nodige rust in Syrië te brengen. De afgelopen week heeft zij dat land al 500x gebombardeerd en er, in aanvulling op de al eerder ingepikte Golan-hoogvlakte, nieuw gebied veroverd. Na Gaza, Libanon en de Westbank heeft de regering Netanyahu de smaak van het dood en verderf zaaien buiten haar eigen grondgebied lekker te pakken. Als het gaat om het aanpakken van onmachtige tegenstanders is Israël er altijd als de kippen bij. Partijen die al op de rug liggen met militaire overnacht te grazen nemen omdat je weet dat er geen tegenstand kan worden geboden en omdat je alles kunt maken als de VS en Europa je toch wel dekken. Israël vindt blijkbaar dat haar veiligheid het best gediend is als het in de haar omringende landen een chaos is. En als je met bombardementen een bijdrage aan die chaos kunt leveren, moet je dat natuurlijk niet laten. 

69.  Een burn-out toen ie besefte een politieke vandaal in het zadel geholpen te hebben?

In de top-10 van meest humeur-bedervende interviews van 2024 komt het interview dat Rick Nieman afgelopen zondag had met Pieter Omtzigt bij Wakker Nederland bij mij behoorlijk hoog te staan. Allereerst omdat de NSC-leider al na een paar minuten wilde pauzeren vanwege een opwellende ‘nervous breakdown’. Als je nog niet hersteld bent, blijf daar dan weg man en ga geen verkeerde aandacht trekken, was mijn eerste gedachte. Vervolgens liet Nieman als een echte Telegraaf-rat de camera tijdens dit gevecht van Omtzigt met zichzelf gewoon stiekem doorlopen om hem later voor heel kijkend Nederland voor joker te kunnen zetten. De hyena’s van de sociale media kregen zo weer fors stuk rood vlees toegeworpen.

Maar wat zondag vooral (en niet  voor de eerste keer) grote ergernis wekte, was dat Omtzigt als een belangrijke achterliggende oorzaak voor zijn mentale ongesteldheid meldde dat hij met Wilders moest onderhandelen over een Koranverbod, waarbij Wilders inbracht dat op het bezit van de Koran vijf jaar gevangenisstraf moest staan. De Bijbel en Mijn Kampf moesten kunnen, maar voor het bezit van de Koran moet je de gevangenis in. 

Die vurige beleidswens van de PVV was natuurlijk allang bekend, want het stond in hun verkiezingsprogramma. Maar je bent een politicus die versterking van de rechtstaat tot topprioriteit heeft verheven en dan ga je over zo’n abject anti-grondwettelijk voorstel serieus in onderhandeling met een politieke vandaal .…dat je überhaupt in dezelfde kamer wil zitten met iemand die er zulke standpunten op na houdt, zou voor echte democraten al een brug te ver moeten zijn.

Besefte Omtzigt echt niet dat hij met iemand aan tafel ging zitten die blijkbaar bereid was om een burgeroorlog met de één miljoen moslims in ons land te  riskeren? Na deze eerste stap kon of wilde hij niet meer terug, sloot een akkoord waar hij naar eigen zeggen trots op was en normaliseerde daarmee een partij die Nederland in een Orban-scenario wil storten.  

Die bereidheid tot overleg met politiek schorriemorrie was de eerste stap op weg naar de vermoedelijke ondergang van NSC en het volstrekt irrelevant worden van de politicus Omtzigt. Toen hij dat op enig moment besefte en geen wegen meer zag om aan deze dodelijke omhelzing met extreemrechts te ontsnappen, ging het met hem mentaal van kwaad tot erger. Zondag werd duidelijk waar hij nu staat: psychisch nog steeds labiel, weggehoond door rechts, gemeden door het midden en niet meer serieus genomen door links.

Omtzigt kan met zijn NSC geen kant meer op. Nog maandenlang doormodderen in dit kabinet of z.s.m. de stekker eruit trekken? Het zal voor de toekomstkansen van de partij en haar leider weinig uitmaken. Bij nieuwe verkiezingen blijft er weinig meer van NSC over. Misschien kan hij daarom beter de eer aan zichzelf houden: zeggen wat hij echt van Wilders vindt en Nederland zijn excuses aanbieden voor het feit dat hij dit kabinet met de PVV mogelijk heeft gemaakt en daarmee ook de standpunten van die partij heeft genormaliseerd. Dus Pieter: maak een einde aan het pact met de duivel en blaas de handel zo snel mogelijk op, voor jouw eigen gezondheid en die van het land 

70.   Hoe werd je vroeger eigenlijk zonder telefoon snel over een ongeval geïnformeerd?

Vandaag heb ik er precies 75 jaar en een uur of 10 in het leven opzitten. Op maandag 4 januari 1950 zat mijn zwangere moeder tot 22 uur nog wat te kaarten bij haar schoonouders, mijn opa en oma Vos. Niks aan de hand. Ma voelde zich oké. Toen ze even na tien uur op de fiets stapte en naar haar eigen ouders terugfietste, een afstand van ca 2 km, merkte ze dat ik in de buik wat bewegelijker werd. Er stond dus iets te gebeuren. Mijn oma Abee had na 7 kinderen wel wat ervaring met geboortes, dus er volgde vanaf een uur 2 in de nacht een door haar soepel aangestuurd bevallingsproces, dat eindigde in mijn probleemloze verlossing, rond een uur of vier, dinsdagmorgen 5 januari. Het ging volgens de overlevering behoorlijk relaxed allemaal. Ik was er ineens, om voorlopig niet meer weg te gaan. 

Het is maar een detail in het geheel, maar wat ik me pas veel later heb afgevraagd, en eigenlijk nooit bij de meest betrokkenen zelf heb gecheckt: hoe verliep de communicatie over mijn geboorte eigenlijk? Want ook toen was dat toch wel een gebeurtenis die breder bekend moest worden gemaakt. Of maak ik mezelf daarmee te belangrijk? Ja, er werden ongetwijfeld geboortekaartjes rondgestuurd, maar dat was vooral voor de familieleden en bekenden die wel even een paar dagen konden wachten. Maar hoe moest b.v. mijn vader ingelicht worden? Hij zat in die tijd voor zijn werk als NS-elektriciën doordeweeks meestal in een of andere negorij in een verre provincie en op dat moment was dat Limburg. En wanneer hij daar ‘in de kost’ was, leefde mijn moeder bij haar eigen ouders op hun boerderij aan de rand van Gouda. Niemand van de familie had telefoon in die dagen, of iets wat daar op leek. Dus hoe kreeg b.v. mijn pa te horen dat hij voor het eerst vader was geworden? 

Je staat daar natuurlijk nooit bij stil, maar toen was het een behoorlijk tijdrovend gedoe om je naasten, als je niet vlak bij elkaar woonde, van iets belangrijks op de hoogte te brengen, terwijl nu de halve wereld via het mobiel supersnel weet welke dwerg er wanneer op welke wijze en met welke afwijkingen geboren is. Influencers zien er zelfs geen been in om de geboorte van hun nageslacht life te streamen, zodat zo'n esthetisch onaantrekkelijk schouwspel real-time te volgen is voor familie, vrienden, bekenden en, natuurlijk, de “volgers”.

Maar als je, zoals mijn ouders en grootouders in de jaren vijftig, geen telefoon had…hoe ging dat toen? De postduif was, lijkt me, niet echt een optie om een geboorte te melden. Ik stel me voor dat mijn omaatje annex vroedvrouw nog dezelfde dag naar een postkantoor ging en daar mijn vaders werk belde of liet bellen, als ze al een telefoonnummer van het betreffende NS-kantoor had, en dat van daaruit mijn vader ergens langs de spoorbaan tussen Heerlen en Sittard werd geïnformeerd. Ik denk dat dat per fiets of per spoortrolly ging, want draadloze communicatie langs de de spoorbaan was toen nog niet beschikbaar. En als het contact dan te lange leste tot stand was gebracht, was het maar afwachten of hij van zijn werk naar huis mocht. Dat was toen bepaald een gunst, die niet gegarandeerd was en waar je nederig om moest vragen. 

Maar het is allemaal goed gekomen. Ja, natuurlijk is het goed gekomen. Je wist immers niet beter. Iedereen zat, vergeleken bij de verwende burgers van deze tijd, op een totaal ander niveau van eisen en verwachtingen. Niemand van onze familie heeft aan die bevalling zonder dat de vader er ook maar iets van wist, een trauma overgehouden. Ik zeker niet. Integendeel, ik heb aan die eerste vijf jaren daar op de boerderij, de meeste dagen zonder vader, vooral veel mooie herinneringen overgehouden, waar ik in zo’n week als deze weer met genoegen aan terugdenk. Je hoeft zonder mobieltje niet perse ongelukkig te worden. Al zullen hele volksstammen zo’n statement niet begrijpen.

 

71.   Zit een lux schuimbad echt in de “bed-bad-brood”-regeling?

Onze staatsschuld is in 50 jaar nog nooit zo laag geweest, t.w. 42% van het bbp en al een paar jaar blijkt het werkelijke begrotingssaldo vele miljarden positiever uit te pakken dan geraamd, maar desondanks vond dit onzalige kabinet Schoof dat er dit begrotingsjaar miljarden moet worden bezuinigd op onderwijs, wetenschappelijk onderzoek, innovatie en ontwikkelingshulp. Ik ben ook voor een strak en toekomstbestendig begrotingsbeleid, maar zo grof bezuinigen op de essentiële  investeringen in het toekomstige verdienvermogen van onze kenniseconomie en op de armsten van de armsten is economisch gevaarlijk en moreel laakbaar.

Maar de domste en miezerigste bezuiniging is die op de “bed-bad-brood”-regeling. De regering denkt met het geheel schrappen van deze regeling € 24 miljoen binnen te halen, maar vergeet de veel grotere financiële schade daarvan op andere terreinen.

In de duistere krochten van onze politiek ageert het donkerbruine PVV-gespuis al jaren tegen deze “bed-bad-brood”-regeling, die in vijf Nederlandse gemeenten uitgeprocedeerde asielzoekers aan de meest minimale voorzieningen helpt. De regeling zou volgens de tegenstanders een aanzuigende werking op asielzoekers hebben en toch nog te riant zijn. Twee kul-argumenten, zo blijkt uit elk onderzoek. Geen enkele asielzoeker vlucht naar Nederland vanwege deze regeling en het gaat om een volstrekt uitgekleed pakketje voorzieningen om mensen die niets hebben in leven te houden.

En nee, er zit geen lux schuimbad met lekkere geurtjes in deze regeling. Wel een douche, een gemeenschappelijk onderkomen voor de nacht en € 50  leefgeld per week. Daarmee wordt voorkomen dat deze kanslozen, waarvan de meesten geen kant meer op kunnen, door de stad gaan zwerven, overlast veroorzaken en/of ziek worden en met ernstige klachten een beroep moeten doen op de lokale gezondheidszorg. En zo de maatschappij uiteindelijk dus meer gaan kosten van wat er met het afschaffen van de regeling bespaard wordt. Aangezien de meeste van deze ontheemden ook niet, of in ieder geval niet op korte termijn, naar een ander land kunnen, zou je toch denken dat de “bed-bad-brood”-regeling de meest humane oplossing is met de minste maatschappelijke kosten.

Maar zo’n rationele analyse is niet besteed aan de bruinste minister van dit kabinet: Faber. Zij heeft z.s.m. na haar aantreden besloten dat de “bed-bad-brood”-regeling per 1 januari 2025 wordt geschrapt. Waarom? Ze wilde de uitgeprocedeerden zo dwingen om zich te melden bij het uitzetcentrum in Ter Apel. Maar daar zijn ze vaak eerder al uit vertrokken, omdat er geen plaats was en ze daar ook “uitbehandeld” waren.  

Het gaat hier om het zoveelste voorbeeld van asielzoekertje sarren en tot wanhoop drijven en de gemeenten met de shit opzadelen. Maar eind verleden jaar hebben enkele rechters (voorlopig) een stokje voor deze symboolpolitiek gestoken en Faber gesommeerd om de kosten die de vijf gemeenten voor deze uitgeprocedeerden maken te vergoeden. Zij zal hiertegen ongetwijfeld in hoger beroep gaan, dus is de afloop nog ongewis.

We hebben het hier dus over een regeling die het rijk € 24 miljoen per jaar kost. Het komt neer op minder dan anderhalve euro per Nederlander per jaar. Je koopt er nog niet één mini-rotje voor.  Nee, dan heb je het bij rotjes over andere bedragen…. Verbaas of erger je aan de € 125 miljoen die hier elk jaar rond de jaarwisseling probleemloos aan vuurwerk de lucht in wordt geknald. Ik kan bijna niets stompzinnigers bedenken. Waarbij nog komt dat die zotte afstekers hun middelvinger opsteken tegen degenen die aandacht vragen voor het grote leed dat zij met vuurwerkbommen veroorzaken bij getraumatiseerde dieren, belaagde hulpverleners en door vuurwerk gewonde slachtoffers. Als je die maatschappelijke kosten meetelt dan is zo’n  nieuwjaarsviering een onverantwoord duur en gewelddadig feestje voor onbenullen. Een vuurwerkverbod zou een zegen zijn. Maar dan breekt in den lande de pleuris uit. Dan zullen we merken dat het nog veel erger kan dan bij de trekker-terreur van de rellende boeren..

Ik durf er wel een gokje op te wagen: er is vast een grote overlap tussen de groep die de barricades opgaan tegen een vuurwerkverbod en zij die staan te klappen bij het afschaffen van de “bed-bad-brood”-regeling. Ze poedelen samen in hetzelfde drabbige vijvertje van oppervlakkige malcontenten voor wie de onderbuik leidend is.

72.   Gaza: de aantallen doden werden niet overdreven, ze blijken zelfs heel veel hoger.

Het ministerie van Volksgezondheid in Gaza liet twee weken geleden weten dat na vijftien maanden bombarderen, schieten en uithongeren de teller daar nu op 44.000 gedode Palestijnen staat. De Israëlische propagandamachine laat dan altijd direct weten dat die cijfers natuurlijk overdreven worden en niet te vertrouwen zijn omdat het betreffende ministerie ‘onder controle van Hamas staat’. En ons Journaal neemt dat twijfel-zaaien dan altijd braaf over, zoals veel van de evidente oorlogspropaganda uit het Netanyahu-kamp hier wél snel voor ‘waar’ en als kloppende feiten worden doorgegeven.

Maar ineens kwamen er het afgelopen weekend uit onverdachte hoek cijfers die duidelijk maken dat het allemaal nog veel erger is. “41% meer doden in Gaza” meldt NRC. De nieuwe cijfers werden recent gepubliceerd in het prestigieuze Britse medische tijdschrift The Lancet.  Daarin wordt gesteld dat er tijdens de eerste negen maanden van de oorlog tussen Israël en Hamas bijna 64.000 doden zijn gevallen. Daar moeten de doden die zijn gevallen in de afgelopen zes maanden zijn gevallen dus nog bij worden opgeteld om een actueel beeld te krijgen.

Volgens de Lancet-groep wetenschappelijke onderzoekers, geleid door Groot-Brittannië, bestaat 59% van de sterfgevallen uit vrouwen, kinderen en mensen ouder dan 65 jaar. In het dodental van die 64.000 zitten volgens de Lancet nog niet eens de mensen die omkwamen door gebrek aan zorg of voedsel, en ook de duizenden vermisten - waarvan een deel vermoedelijk begraven ligt onder het puin – worden niet meegeteld. Het werkelijke dodental in de onderzochte negen maanden ligt dus zeker nog heel veel hoger dan 64.000.  En wordt het getal geëxtrapoleerd naar de vijftien maanden die de oorlog nu al duurt, dan zal het aantal doden dicht bij de 100.000 liggen.

Vorige maand wees een rapport van Human Rights Watch (HRW) uit dat Israël Palestijnen in Gaza opzettelijk de toegang tot voedsel en schoon water ontzegt, wat zou hebben bijgedragen aan de verspreiding van ziekten en vermoedelijk duizenden doden heeft veroorzaakt. En voor zorgbehoevenden is de situatie ook uitzichtloos:  Artsen Zonder Grenzen meldde verleden woensdag dat drie ziekenhuizen in Gaza op het punt staan te sluiten wegens een gebrek aan brandstof, waardoor er geen elektrische apparaten meer kunnen draaien. En de rest van de zorginstellingen is zo kapotgeschoten dat ze nauwelijks nog functioneren. De vaak zwaar gewonde patiënten en pasgeborenen die het zonder die ziekenhuiszorg niet redden, kunnen geen kant op en dat geldt ook voor de nieuwe gewonden.

Opvallend is dat NRC het Lancet-onderzoek met deze toch behoorlijk schokkende nieuwe cijfers pas in een relatief klein artikeltje op pagina 11 bespreekt. In de Volkskrant kon ik er helemaal niets over terugvinden, terwijl het zaterdag op CNN een half uur onderwerp van discussie was.

Zijn we hier nu al zo afgestompt, dat het eigenlijk niet zoveel meer uitmaakt….44.000 …64.000….of 100.000 doden? Hoe hoger de aantallen doden, gewonden en ontheemden, hoe meer het blijkbaar abstracte statistiek wordt, waarin ‘de mens’ letterlijk is weggecijferd.

73.  Hoe manoeuvreer je je brein in een modus waarin je met meer voldoening kunt leven?

In de Volkskrant van afgelopen zaterdag besprak Suzanne Weusten het boek van ene Ernst-Jan Pfauth: “Intentioneel leven”. De schrijver leidde, zo lezen  we, in materieel opzicht een succesvol leven, maar sleepte zich verveeld door zijn bestaan. Genoeg geld, ‘spulletjes’ en sociale contacten, maar erg tevreden werd ie niet van. Daar wilde hij zo rond z’n 29-ste iets aan doen. Hij stelde voor zichzelf een aantal leefregels op en paste die naar eigen zeggen ook consequent toe.

Als je een uurtje grasduint op het internet dan kun je heel wat vergelijkbare gevallen vinden, van ‘zoekenden’ die voor zichzelf meer of minder strenge leefregels opstellen….om meer betekenis aan hun leven te geven…om uit een routineuze sleur te komen ….om weg te komen uit gemakzuchtig hedonisme ….of om te voorkomen dat de tijd, dus het leven, als zandkorrels tussen hun vingers wegglijdt, zonder dat ze iets wijzer zijn geworden of het gevoel hebben iets nuttigs te hebben gedaan. Verloren tijd. 

Ieder  kan zo z'n eigen redenen hebben om een op maat gesneden setje leefregels op te stellen. Op basis van wat ik er zoal over gelezen heb, en eigen ervaringen, zou ik de volgende top-10 kunnen opstellen, die mij persoonlijk wel aanspreekt:

1. Leef (zelf-)bewust, minimalistisch, fysiek actief, duurzaam en planmatig

1. Stel wekelijks een to-do-lijstje op en werk dat ook gedisciplineerd af
2. Inventariseer regelmatig reflectievragen en doordenk die ook periodiek
3. Maak je niet te druk om zaken waar je toch geen invloed op kunt uitoefenen
4. Leg je belangrijkste waarden vast en handel daar ook naar
5. Voorkom dat je in een hedonistische tredmolen terecht komt
6. Laat je niet afleiden door sociale media
7. Train jezelf in het bestrijden van je uitstelgedrag
8. Weest tevreden met wat je hebt i.p.v. steeds méér te willen
9. Blijf levenslang leren en leer ook van je mislukkingen

Nou, hier kun je wel even mee vooruit. Voor elk wat wils lijkt me. Weusten merkt in haar Volkskrant-recensie terecht op dat je bij het consequent toepassen van zulke leefregels niet zonder de inzichten uit de neuropsychologie kunt. Want je kunt je wel van alles voornemen, maar je eigen brein daarna ook in de gewenste richting manoeuvreren, dat gaat zomaar niet. Ook niet als je weet dat die leefregels beter voor je zijn. Waarom lukt dat maar niet? 

Hier staan, de schrijver Willem Elsschot parafraserend, gewoon neurologische wetten in de weg en praktische bezwaren c.q. talloze uitvluchten die het brein doorgaans weet te bedenken om verstandigste keuzes uit te stellen of te ontlopen. Ons brein is nu eenmaal doorgaans gemakzuchtig en sterk gericht op de korte termijn. En ga daar maar eens tegen in. Dat vraagt o.a. om wilskracht: de drive om je doelen te bereiken tegen je primaire impulsen en verborgen verleiders in. De één heeft het in ruime mate meegekregen, maar de ander mist het totaal. De meeste mensen, schat ik in, zitten er een beetje tussen in.

Maar wil je succesvol je eigen leefregels ook in praktijk kunnen brengen, dan heb je op z’n minst een behoorlijke hoeveelheid doorzettingsvermogen nodig. Dit vermogen heb je, zoals alle karaktereigenschappen, niet zelf kunnen uitkiezen. De neurowetenschap leert ons dat onze karaktereigenschappen voor een belangrijk deel genetisch bepaald zijn en daarna vooral via opvoeding en andere leerprocessen in de eerste achttien jaren van het leven zijn ‘vervolmaakt’. Hier had je als individu zelf niet of nauwelijks invloed op. Het is een kwestie van mazzel of pech hebben.

Kortom: met voldoende power ingaan tegen de oeroude reflexen van snelle en gemakkelijke behoeftebevrediging….of keihard knokken om je doelen te bereiken…..als je dat niet lukt, heb je in ieder geval minstens één valide excuus:  je kunt er zelf een bal aan doen…je hebt gewoon pech gehad bij het ‘uitdelen’ van wilskracht. Maar dat geldt ook voor de  ‘toedeling’ van al die andere competenties die doorgaans bepalend zijn voor de mate van succes in het leven, maar waar je zelf nooit invloed op had.

74.    Zijn jongeren bereid om tegen dictaturen te vechten voor hun vrijheid?

In de categorie “vrij zinloze onderzoekjes” zag ik gisteren in het tv-programma EenVandaag hoe het EenVandaag-panel denkt over de herinvoering van de actieve militaire dienstplicht. Ik noem het “vrij zinloos” omdat door leger en Haagse politiek helemaal niet wordt overwogen om de dienstplicht (die nooit is afgeschaft) weer te activeren. Dus waarom moest zoiets worden onderzocht? Wat was de urgentie? 

Maar ook de uitkomsten van deze niet-representatieve panel-raadpleging zeggen weinig: 58% van de panelleden vindt reactivering een “goed plan” en 32% vindt het een “slecht plan”. Nou en? Ook blijkt dat maar 20% van de jongeren (18 t/m 44 jaar) bereid is te vechten, mochten we ooit worden aangevallen. Het verbaast me niets. Ook uit meerdere Europese onderzoeken blijkt dat Nederland de laagste “sneuvelbereidheid” heeft als het gaat om de eigen landsverdediging. Wij zijn nu eenmaal een hedonistisch volkje dat vooral met zichzelf bezig is en weinig heeft met “iets doen voor het collectief”. En dat geldt echt niet alleen voor jongeren.  

In deze uitzending mochten ook twee studenten wat uitgebreider uitleggen hoe zij tegenover de reactivering van die de dienstplicht stonden en waarom zij wel of niet bereid waren zelf te gaan vechten. Het aardige van dit item was dat je zo twee diametraal tegenover elkaar staande opvattingen over dit vraagstuk kreeg. Het waren overigens geen studenten waarvan je dacht: die zijn enigszins bekend met geopolitieke vraagstukken.  

De student medicijnen (vrouw) maakte duidelijk er niet aan te denken om het leger in te gaan en zeker niet om mee te gaan vechten tegen een ander land als dat ons bedreigt, want, zo zei ze, zij was ,,juist voor de-escalatie en vrede….en niet voor oorlog”. Verder had zij niets met de huidige politici die ons waarschuwen voor een mogelijke oorlog: ,,dat zijn mijn politici niet…zij laten zich manipuleren door de wapenindustrie die alleen maar belang heeft bij zoveel mogelijk oorlog.” Dit standpunt riekt toch een beetje naar complotdenken. En natuurlijk is ieder normaal mens voor vrede, maar als die oorlog er toch komt en we onze democratie echt moeten verdedigen tegen een agressor? Dan hoef je niet op haar te rekenen. Laat anderen maar vechten. Dus wel de lusten, maar niet de lasten van onze democratie.

De andere student, rechten, (man) zei eerlijk dat hij niet stond te trappelen om te gaan vechten, maar dat als wij aangevallen zouden worden er weinig anders opzit, want ,,je moet je land en je familie toch verdedigen tegen vijandige landen die onze waarden bedreigen?” Maar hij schatte de kans dat hij ooit naar het front zou moeten niet als erg hoog in, omdat de Russen naar zijn mening niet snel een sterke NAVO zouden aanvallen. Een goed doordachte reactie lijkt me, die ook getuigt van een behoorlijke dosis maatschappelijk verantwoordelijkheidsgevoel.   

Op basis van wat beide studenten naar voren brachten, kun je stellen dat zij uitgaan van twee totaal verschillende wereldbeelden. De medicijnstudent is een naïeve utopist. De rechtenstudent een praktische realist. De utopist beziet de wereld zoals we graag willen dat ie zou zijn, een wereld met vooral redelijke leiders en redelijke landen, die bereid zijn om conflicten langs diplomatieke weg aan de onderhandelingstafel te bespreken en elkaar niet met wapen te bedreigen, en elkaar zeker niet met legers binnen te vallen en plat te bombarderen. Ja, in zo’n wereld kunnen partijen de-escaleren via rationele en redelijke onderhandelingen. Alleen, helaas, in zo’n wereld leven we niet…hebben we nooit geleefd…en zullen we waarschijnlijk ook nooit leven. Het is een uitermate naïeve visie op de wereld en de mensheid. Want op mondiaal niveau is de wereld deels een jungle waar het recht van de militair en economische sterkste bepalend is. 

De realist beziet de wereld daarom zoals die is, een wereld waarin democratieën permanent worden bedreigd door oorlogszuchtige dictaturen, die elke zwakte van hun tegenstander zullen uitbuiten, hen zo mogelijk hun wil zullen opleggen en, als ze de kans krijgen, andermans gebieden zullen veroveren. De agressors kunnen daar alleen van worden weerhouden via substantiële afschrikking en de zekerheid dat zij de hoogste prijs betalen als ze het toch proberen. Als democratieën niet bereid zijn om zo’n geloofwaardig systeem van afschrikking op te tuigen en dus blijkbaar niet bereid zijn om voor hun kernwaarden (ook letterlijk) te vechten, dan is het met onze democratie, vrijheid en welvaart snel gedaan. De realist erkent dit. De utopist vindt dit gevaarlijke oorlogsretoriek en denkt dat er ook met dictators op basis van internationale wetten redelijk is te onderhandelen. De utopisten zijn na de Russische inval in Oekraïne, nu al weer bijna drie jaar geleden, blijkbaar opgehouden met denken. In ieder geval zijn ze niet wijzer geworden. 

Dat de wapenindustrie hier ook zo haar belangen heeft, is evident. Hoe meer conflicten hoe meer omzet zij draaien. De macht van het militair-industrieel-complex moet ook zo strak mogelijk politiek worden bewaakt.

Maar je kunt nu eenmaal geen afschrikkingsmacht opbouwen zonder voldoende moderne wapensystemen. In een betere wereld zouden we dat geld natuurlijk heel veel nuttiger kunnen besteden. Maar, zoals gezegd, in zo’n wereld leven we nu eenmaal niet. Dus laat ook onze pensioenfondsen investeren in de Europese wapenindustrie, dan zitten ze als 'mede-eigenaren' dicht bij het vuur en zijn onze  pensioenuitkeringen ook in de toekomst tenminste veiliggesteld.

75.    In tijden van crisis heb je ook inspirerende verhalen van hoop nodig

Op pagina 2 van de boekuitgave van haar Huizinga-Lezing 2024 (1) schrijft Beatrice de Graaf dat Nederlands ,,grootste historicus”, en auteur van Herfsttij der Middeleeuwen, Johan Huizinga, vaak werd weggezet als een ,,conservatieve, zo niet reactionaire cultuurpessimist”. In haar lezing nuanceert, of beter nog corrigeert zij dit beeld overtuigend. Zij ziet in het werk van Huizinga juist ook het optimisme en de hoop verwoord die we in crisistijden nodig hebben.

Huizinga was volgens haar wel een complexe persoonlijkheid en ook zijn geschriften getuigen daar van. We kunnen daarin tegenstrijdige uitlatingen vinden, aldus de Graaf: pessimistische constateringen en hoopvolle verwachtingen, gefoeter op moderne techniek en geloof in vooruitgang. Hij besefte wel dat het ‘grote verhaal’ mensen vooral in crisistijd troost en houvast kunnen bieden, verhalen waarin een grondtoon doorklinkt van mededogen voor het tekort van de ander en een verlangen naar vrede en recht. Verhalen ook waarin het gaat om het nastreven van de zeven kardinale deugden van Aristoteles: wijsheid, dapperheid, rechtvaardigheid, beheersing, geloof, hoop en liefde .

De Graaf plaatst deze humanistischer invalshoek van Huizinga tegenover de denkbeelden van ondergangsdenkers als Oswald Spengler en de moderne rechts-populisten met hun ondermijnende, klagende, opruiende en alarmistische verhalen zonder een serieus perspectief, die juist haaks staan op die zeven deugden van Aristoteles, maar hun zingeving vooral zoeken in de rancune-politiek van wraak en vergelding en in liefde voor de eigen kleine in-group, maar die de haat jegens de ander aanwakkeren.  

In die populistische verhalen horen we de autoritaire neiging om de instituties van democratie en rechtstaat af te breken, omdat die hun eigenbelang in de weg staan. Deze afbraak- en vijandbeeld-verhalen zijn ook sterk gebaseerd op de filosofie van de Duitse rechtsgeleerde en ideoloog van de nazi’s Carl Schmitt, die als leidend politiek principe koos ,,dat vijandschap een natuurwet is en dat rechtvaardige vrede een illusie is en zelfs schadelijk kan zijn…een primitief beginsel, omdat het slechts gaat om de vraag wie er mag heersen, en wie er overheerst moet worden” aldus de Graaf op pagina 31.

Maar de historicus maakt in haar leerzame lezing duidelijk dat we er, in de geest van Huizinga, niet aan ontkomen om juist in crisistijd verhalen te ontwikkelen vanuit een grondhouding van amor mundi, dus verhalen ,,gegrond in liefde voor de wereld en haar beschaving.” Dat in deze gevaarlijke tijd het radicale, rancuneuze en antidemocratische narratief  het discours domineert, maakt het nog urgenter om juist nu de verhalen met de deugden van Aristoteles overtuigend over het voetlicht te brengen.

De boodschap van de Graaf is eigenlijk dezelfde als die welke Noah Yuval Harari in zijn boeken uitdraagt: zonder zo’n samenbindend verhaal met lichtpuntjes en hoop gaan we de strijd met de vijanden van de vrije en humane samenleving dik verliezen. Dat zij in haar lezing ook niet onder stoelen of banken steekt dat haar inspiratie voor deze boodschap niet alleen op de rede, rechtvaardigheid en menselijkheid is gebaseerd, maar ook op haar onwankelbare geloof in God moeten we dan maar even voor lief nemen. Een rationele, wetenschappelijke bovenbouw, gekoppeld aan een niet-rationele onderbouw.....het staat origineel en wetenschappelijk denkwerk op hoog niveau blijkbaar niet in de we.

 (1)    Wij zijn de tijden. Geschiedenis in crisistijd. Huizinga-Lezing 2024. Beatrice de Graaf.

76.  Gaza......wordt de volledige vernietiging nu echt gestopt of slechts tijdelijk uitgesteld?

Begin van dit jaar publiceerde de Volkskrant een foto van een platgebombardeerd stadsdeel in Gaza, voorzien van een begeleidende tekst met recente statistieken: ,,zo ziet 60% van bebouwde omgeving van Gaza eruit….ook is 70% van de wegen onbegaanbaar gebombardeerd, zodat transporten met hulpgoederen en materiaal voor een wederopbouw zullen stagneren, dus daar is door Israël goed over nagedacht....” Op diezelfde dag stond er in het commentaar van de NRC-hoofdredactie: ,,negen van de tien huizen zijn verwoest of beschadigd.... bijna alle scholen en de helft van de ziekenhuizen zijn verwoest....90% van de bevolking is 'on the run'....er is volstrekt onvoldoende voedsel, water, medicatie en behuizing...en dus is er honger, trauma, ziekte en kou....de oorlog in Gaza heeft de wereld op haar aller lelijkst laten zien...ook Nederland." 

Volgens VN-gezand Sigrid Kaag in Nieuwsuur van die dag: ,,kunnen de kosten voor wederopbouw en humanitaire steun oplopen tot € 100 miljard." Voor het op korte termijn opbouwen van de vitale infrastructuur, zoals ziekenhuizen, scholen, wegen en water- en energievoorzieningen is ca € 15 miljard nodig. Wie gaat dat betalen? Zonder stabiele overheidsdiensten, en die zijn volledig verdwenen, zal de investeringsbereidheid van buitenlandse partijen minimaal zijn.

Omdat Gaza naar het "Stenen Tijdperk" is gebombardeerd kan het een soort jungle worden waar het recht van de sterkste geldt en criminele organisaties misbruik gaan maken van de afwezigheid van elke vorm van orde en gezag. De combinatie van een gigantische schaarste op alle terreinen en de binnendruppelde steun van donorlanden en ngo's is een ideaal battlefield voor de sterksten, de slimsten en de amorelen. Hoe dit te voorkomen? 

De ervaren VN-hulporganisatie UNWRA zou hier met haar decennialange ervaring haar onmisbare rol kunnen spelen.  Maar zij is door Israël verboden. Waarom? Formeel om de nooit bewezen beschuldiging van Hamas-infiltratie. Maar de echte reden is, volgens insiders die niet alles zomaar overnemen wat Israël beweert, omdat UNWRA de afgelopen tientallen jaren qua onderwijs en alle humanitaire basisbehoeften Gaza "draaiende" hield.  Maar waarnemers ter plekke vermoeden dat UNWRA door Israël m.n. werd verboden om de uithongering te versnellen. En Nederland hobbelde hier, met het stopzetten van de financiering van UNWRA, ook braaf achter Israël aan. 

Komen de Gazanen hier ooit nog bovenop? Het lijkt nauwelijks mogelijk. Vele families hebben een of veel meer doden of gewonden te betreuren en de meesten van de ruim 2 miljoen Gazanen hebben niets meer. Maar wat de toekomst ook brengt: vele generaties zijn verloren generaties....zonder enig perspectief op een normaal leven en vol met verzengende haat om wat hen en hun familie de afgelopen 15 maanden (en afgelopen 76 jaar) is aangedaan. Hamas heeft er volgens insiders door al dit Israëlische geweld meer strijders bijgekregen dan ze op het slagveld heeft verloren. Hoe moet die door geweld en onderdrukking gecreëerde haat slijten? Of slijt die nooit? Het verhaal van de zich almaar herhalende Nakba wordt al vanaf 1948 van generatie op generatie doorgegeven. Zoals de genocide op de Indianen in de VS en de Armeniërs in Turkije in het collectieve bewustzijn zal blijven rondspoken, zal ook "Gaza" blijven opspelen.

Maar er schijnt nu een vredesregeling te liggen die zondag moet ingaan….echter, tot die tijd probeert Israël nog zoveel mogelijk gebouwen plat te bombarderen…je kunt het via alle nieuwszenders zien gebeuren ....waarom nu nog bombarderen?....omdat het kan.....dus waarom niet?....dat daar op de valreep nog een paar honderd Palestijnse vrouwen en kinderen voor moeten sneuvelen? ,,Ach, wat maakt dat uit op die vele tienduizenden die hen zijn voorgegaan?" kun je cynisch denken. Dat land is in zo'n diepe morele put gevallen, dat ze daar nog moeilijker uit gaat komen, dan de Gazanen uit hun hel.

En hoezo vredesregeling? Het zou best wel eens één groot spel van misleiding kunnen blijken....want, als er al vanaf zondag een tijdelijk staakt-het-vuren komt, kan er na zes weken, als alle Israëlische gijzelaars vrij zijn, zomaar een argument bedacht worden om de bombardementen te hervatten, de voedseltransporten af te knijpen en de vernietigingsklus definitief af te maken: het doden of verdrijven van zoveel mogelijk Palestijnen, om daarna grote delen van Gaza te annexeren. ‘Job done’. 

Wie houdt Israël tegen? Europa niet. Trump al helemaal niet. En ook Nederland zal die slachtpartijen en etnische zuiveringen, ook op de Westbank, blijven faciliteren, want, zo luidt het sleetse lulpraatje vanuit dit kabinet: je kunt alleen maar een matigende invloed op de politiek van Israël uitoefenen als je goeie vriendjes met ze blijft, ze moreel en materieel blijft steunen en werkt via "stille diplomatie". Die diplomatie is tot dusver zo stil geweest, dat niemand er iets van gemerkt heeft, ook niet van die "matigende invloed". Maar later natuurlijk wel de handen in onschuld wassen en janken: "wier haben es nicht gewusst".

NB  Israël eist van Hamas dat zij alle gijzelaars vrijlaat, maar weigert zelf de ca 6000 "gegijzelde" Palestijnen vrij te laten, die de afgelopen jaren m.n. op en rond de Westbank lukraak zijn opgepakt en vervolgens in het keiharde regime van de "administratieve detentie" zijn geplaatst. Zonder vorm van proces, zonder formele beschuldiging en zonder advocaat. Een groot deel van hen wordt zo al jaren onder erbarmelijke omstandigheden gevangen gehouden. Een onrecht dat bij alle ellende in Gaza meestal buiten het dagelijkse nieuws blijft. Net zoals het snel oprukken van de militante kolonisten die steeds meer bezet gebied annexeren en de Palestijnse dorpelingen daar wegjagen. Die stiekeme etnische zuivering en het doden van de legitieme grondeigenaren gaat in ieder geval in rap tempo gewoon door. Who cares.

77.    “Het Amerikaanse verval is voorbij” zegt de maffiabaas…. “Het verval is nu begonnen”…zegt het denkende deel der natie.

 “Vanaf dit moment is het Amerikaanse verval voorbij…de bevrijding is begonnen…de gouden eeuw begint nu” orakelde de nieuwe president gisteren direct na zijn inauguratie in het Capitool.

Hij was weer als vanouds: de leugens, de hyperbolen, de dreig-taal, de narcistische retoriek, het xenofobe gedachtengoed, de voodoo-economie, de sneue opschepperij en, natuurlijk, het is zijn ‘unique selling point’: het zo bot mogelijk beledigen van politieke tegenstanders. Tegenstanders die dat gisteren, op twee meter afstand, gelaten moesten ondergaan in een vijandige leeuwenkuil met Trumpiaans klapvee. Biden, Harris, Clinton, Bush en Obama kunnen daar ongetwijfeld tegen en ze weten wie het zegt, maar toch…ze zullen zich ongemakkelijk hebben gevoeld bij dit optreden van die dwaze, gevaarlijke en van elk elementair fatsoen gespeende poenerige patser. Een man die over drie evidente drijfveren beschikt: financiële hebberigheid, machtshonger en wraakzucht.

Maar 77.3 miljoen Amerikanen hebben, in vrije verkiezingen, wel hun stem op Trump uitgebracht en hem voor de tweede maal tot hun president gekozen. Hij kreeg 2.3 miljoen stemmen meer dan Harris, vergaarde 58%  van de kiesmannen, won in de 7 swing-states en haalde een meerderheid in het Huis en de Senaat. Dan heb je in de VS een super-mandaat om in ieder geval tot de volgende Congres-verkiezingen, over twee jaar, je goddelijke gang te gaan. Nou, dat zullen we dus gaan merken. Overal in de wereld, maar natuurlijk vooral in de VS zelf. Er zullen daar grote groepen zijn die het nog moeilijker krijgen dan ze het al hadden, maar ook (evident kleinere) groepen die het nog meer voor de wind zal gaan. En als het gaat om de mondiale klimaatcrisis en om de economie en veiligheid in Europa mogen we onze borsten nat maken.

Trump is niet alleen in de VS mateloos populair, maar ook hier in Nederland staan de rechts-populistische hofnarren vol bewondering hard te klappen voor deze clown. Ze zullen, mede door zijn winst, steeds meer zelfvertrouwen krijgen en luidruchtiger worden in de politiek en de media. Zij zien in hem de Messias die hen van dienst kan zijn op het pad naar de macht hier.

Maar de meer rationele waarnemers zullen toch vooral bezorgd naar die herverkiezing van Trump kijken en met een aantal prangende vragen blijven zitten. Wat gaat het betekenen voor de spanningen en veiligheid in de wereld, voor de opwarming van de aarde, voor de mondiale welvaartsgroei, voor digitale en politieke macht van de superrijke tech-bazen en voor de democratie, de rechtstaat en de minderheidsgroepen in de VS? Natuurlijk moeten we de precieze effecten van heel wat concrete beleidsmaatregelen nog even afwachten, maar als ik mijn observaties op een rij zet op basis van wat we nu al weten over het Trump 2.0-regime, dan is er weinig aanleiding voor een optimistisch gemoed:

1. Het recht van de sterkste wordt nog dominanter op het wereldtoneel i.p.v. het internationaal recht

1. De onbeschoftheid, leugenachtigheid en dreig-cultuur is weer terug in het Witte Huis
2. Eng-nationalisme, xenofobie en voodoo-economie gaan de politieke prioriteiten bepalen
3. Surrealistische retoriek en populistische ophitserij zullen de sfeer in VS gaan verzieken
4. Deze concentratie van macht in één persoon, zonder wezenlijke tegenmacht, kan gevaarlijk worden
5. De benoeming van diverse half-gestoorde rechts-extreme regeringsfunctionarissen is uniek
6. De benoeming van rancuneuze complotdenkers als bazen van FBI en CIA heeft staatsgevaarlijke kanten
7. De massadeportatie van ongedocumenteerden is inhumaan en economisch schadelijk
8. Ambtenaren die het Trumpisme in weg staan, worden door loyale ja-knikkers vervangen
9. Tech-reuzen en miljardairs worden toegelaten tot de politieke macht: een gevaar voor de democratie
10. De vrijlating van de veroordeelde Capitool-bestormers is een bedreiging voor de rechtstaat
11. De extra belastingvoordelen voor de superrijken zal de arm-rijk-kloof in de VS verder vergroten
12. De heksenjacht op alles wat extreemrechts als woke en gender heeft geframed, bedreigt de vrijheid
13. Het klimaatbeleid van de VS gaat de shredder is zodat de opwarming fijn door kan gaan
14. Het ongeremd boren maar olie en gas in natuurgebieden bedreigt kwetsbare ecosystemen
15. De aangekondigde handelsoorlogen zullen grote schade toebrengen aan diverse economieën 
16. Het forceren van een vredesdeal door Trump in Oekraïne kan een existentiële bedreiging gaan vormen voor Europa
17. Het uit elkaar laten spelen door Trump kan Europa politiek, militair en economisch sterk verzwakken
18. De VS stappen uit de Wereldgezondheidsorganisatie WHO, waardoor vele hulpprogramma's dreigen te worden stopgezet.
19. Het lot van de Palestijnen is nu definitief bezegeld, omdat Trump hun uitroeiing door Israël niet zal tegenhouden

Het speelveld voor een redelijke, rationele en humane politiek in de VS en in de landen die van de VS afhankelijk zijn, is met de herverkiezing van Trump een stuk kleiner geworden. Met nieuwe onduidelijke spelregels, die door de herkozen president eenzijdig dreigen te worden opgesteld, waarna hij ook nog eens als een bazige arbiter zal bepalen hoe die regels uitgelegd moeten worden. America First, zoveel is wel zeker en als je niet full swing met hem meedoet, zit je in het kamp van de vijand.

Het enige lichtpuntje dat ik kan bedenken is dat Trumps visie, onderhandelingstactieken en beleidsvoornemens hopelijk een wake-up- call zijn in de meeste EU-landen. Je mag er nu toch van uitgaan dat de verantwoordelijke leiders de risico’s van “ieder-voor-zich” slijmen en dealen met Trump te groot vinden en dat de geesten onderhand rijp zijn voor het doorbouwen aan een sterke Europese eenheid. Ons uit elkaar laten spelen door Trump zou Europa tot een mak schaap maken, dat nauwelijks meer kan beslissen over haar eigen vitale belangen.

We kunnen als Europese landen beter niet al teveel piepen en klagen over de herverkiezing van Trump, want dat is een ‘fact of life’, maar we moeten vanaf nu wel alles in het werkt stellen om zo eensgezind, slim, creatief en zelfbewust mogelijk te anticiperen op zijn beleidsmaatregelen. Met 450 miljoen consumenten, meerdere technologisch zeer kansrijke sectoren, een hoogontwikkelde economie, een hoogopgeleide beroepsbevolking en uiterst betrouwbaar rechtssysteem kan ook Europa een grote speler op het wereldtoneel zijn/blijven/worden waar de VS wel degelijk rekening mee moet houden. Mits we onze kansen gezamenlijk goed gaan uitspelen.

78.  Alleen ideale schoonzonen in huis of moet een irritant ratje ook kunnen?  

Gaan we zelf het liefst alleen om met brave Hendrikken of zijn interessante, maar irritante lastpakken ook welkom? Ik denk dat ik het antwoord wel weet. Dan even vanuit een andere invalshoek: over welk soort personages lezen we nu liever: over de complexe types met de nodige rafelranden die de ene foute beslissing op de andere stapelen of over ons evenbeeld dat vooral deugt en apaiseert? Ook op deze vraag denk ik het antwoord wel te weten. Met de wereld waarin we zelf niet graag vertoeven, willen we ons wel vermaken. 

In NRC van gisteren stond een aardig artikel waarin werd uitgelegd dat de literatuur van de twintigste-eeuw gedijde bij ,,klootzakken, lastpakken en hufters” en dat schrijver Willem Frederik Hermans daar de exponent van was. Zeer mee eens. Niet alleen omdat Hermans volgens degenen die hem kenden soms zelf in één van die categorieën viel, maar vooral omdat die ‘antipathieke’ personages in zijn werk zo dominant aanwezig zijn. Dat maakte hem en de meeste van zijn boeken nu juist zo boeiend. Natuurlijk in combinatie met zijn grote literaire kwaliteiten.

De ‘menselijke ratten’ zijn in de literatuur bijna altijd boeiender dan de ‘ideale schoonzonen’. Aan de onbetrouwbare slechterik is gewoon meer literaire lol en leesplezier te beleven dan aan burgerlijke huismussen die braaf binnen de lijntjes kleuren. Zelfs Willem Frederik zou over mijn leven dus nooit een interessant boek hebben kunnen schrijven. Daar waar je in je eigen leven het liefst niet omgaat met klootzakken en hufters, misschien nog wel met lastpakken, zijn literatuur en films vaak onverteerbaar zonder personages met gemankeerde karakters. En het is een zegen voor de kunst dat 'de mens' op talloze manieren ‘gemankeerd’ kan zijn.

Als je er even een momentje voor gaat zitten, dan blijkt de reeks onaangename karaktertrekken, waar de ‘eigenaren’ overigens zelf weinig tot niets aan hebben kunnen doen, schier oneindig. Ik tik hier gewoon op wat mij zomaar te binnen schiet: boosaardig, gewelddadig, onbetrouwbaar, wraakzuchtig, wreed, arrogant, narcistisch, leugenachtig, machtswellustig, sadistisch, egoïstisch, manipulatief....en zo kan ik nog wel een tijdje doorgaan…een keur aan karakters waarover je een indringend boek kunt schrijven of een onderhoudende film kunt maken.  

Maar nu ik er toch even voor ben gaan zitten…zo kan ik met hetzelfde gemak romanpersonages bedenken met ‘fijne’ eigenschappen, dus met karaktertrekken van de ideale schoonzoon: empathisch, belezen, ruimdenkend, betrouwbaar, fatsoenlijk, smaakvol, hoffelijk, integer, lief, loyaal, respectvol, altruïstisch en ga zo maar door. Ik betwijfel wel of je over dit soort personages een interessant boek kunt schrijven of een boeiende film kunt maken, zonder dat het saai of ongeloofwaardig wordt. De karakters die vaak het meest boeien, zijn die waarin een mix van rat en ideale schoonzoon geloofwaardig geïntegreerd worden. 

Maar nog even terug naar de beginvraag: natuurlijk wil je niet graag rattige types in je directe omgeving, laat staan over de vloer, ook niet als ze soms hoffelijk of empathisch kunnen zijn. Een empathische rat...ja, als romanfiguur, maar in mijn ‘inner circle’ toch liever niet. Maar een irritante lastpak, liefst op afroep beschikbaar? Die kan wel de nodige reuring brengen in een wat al te voorspelbaar en gezapig draaiende sociale machine. Mits zo’n irritatiepukkel ook iets bijzonders te vertellen heeft of erg humoristisch is....en weer makkelijk te lozen is als het echt onaangenaam wordt. En dat is vaak het probleem: hoe raak je zulke horzels weer kwijt? 

Willem Frederik Hermans kon zelf een irritante lastpak zijn. Sommigen van zijn ex-vrienden vonden, nadat hij weer eens een jarenlange vriendschap bruusk had beëindigd, dat hij zich dan ook als een hufter of een klootzak kon gedragen. Vaak was ie charmant en wellevend, maar dan ineens kon je het zomaar verknald hebben en werd je publiekelijk frontaal aangevallen of zonder uitleg als grof vuil aan de kant gezet. Hij, de man die iedereen meedogenloos en compromisloos de maat kon nemen of neersabelen, kon zelf absoluut niet tegen kritiek of tegen personen die hem ook maar minimaal irriteerden. Zelfs zijn beste vrienden moesten permanent op hun woorden letten, wilden ze vrienden blijven. Had je je publiekelijk aardig uitgelaten over één van Hermans vele vijanden, dan kwam je in de gevarenzone. 

Als WFH, net als Trump, ook maar even aan de loyaliteit van vrienden twijfelde, dan verbrak hij de vriendschap, vaak voor altijd. Op dit punt was hij kritischer dan “wij-gewone-mensen”. Op het pathologische af. Als "wij-gewone-mensen" Hermansiaans zouden omgaan met onze nabije medemens, dan hielden we geen vriend, kennis, familielid of goede buur meer over. Ja, misschien een paar slaafse slijmerds... maar dan nog liever een paar irritante lastpakken op bezoek....of desnoods helemaal alleen blijven, zonder vrienden. 

 

79.   De slachtoffers van grootschalige politiek gemotiveerde slachtpartijen moeten we blijven herdenken 

Het is deze week 80 jaar geleden dat het grootste slachthuis van de nazi’s, Auschwitz, door de Russen werd bevrijd. In geen enkel ander vernietigingskamp (1) werden meer Joden vermoord dan hier: 1.1 miljoen. Je kunt je van die aantallen, die wreedheden en dat lijden nauwelijks een voorstelling maken, omdat het je bevattingsvermogen te boven gaat.

Alleen al dat getal van 1.1 miljoen doden in dat ene kamp. Ter vergelijking: als Israël ze niet weer tegenhoudt, trekken er de komende maanden ca 1 miljoen met grof geweld verdreven Gazanen, in lange colonnes, weer terug naar wat eens hun stad of dorp was, maar waar de meesten nu slechts desolate puinhopen zullen aantreffen. Bijna alles wat de mens nodig heeft om te leven of te overleven is er vernietigd. Waar haal je dan de kracht en middelen vandaan om toch door te gaan? En waarom zou je doorgaan? Existentiële vragen die iedereen die alles heeft verloren zal hebben.   

Fysieke vernietiging op grote schaal, toen in nazi-Duitsland. Culturele, sociale en infrastructurele vernietiging op grote schaal plus vele burgerdoden, nu daar in Gaza. Onvergelijkbare situaties. Onvergelijkbare aantallen doden. Onvergelijkbare wreedheden. Onvergelijkbaar lijden. Maar voor de individuen die hun hele familie gedood zagen worden en hun bestaan verwoest, en dus niets meer hebben, maakt het niet uit of die misdaad in Auschwitz, Sobibór, Gaza-stad of op de Westbank plaatsvond. 

Al 80 jaar worden de indringende verhalen verteld over de hel die Auschwitz was en over de hel die ook de andere kampen waren. Om ervan te leren: “dat nooit meer” is het terugkerende mantra. Helaas, de massale wreedheid is na 1945 gewoon doorgegaan en gaat nog steeds door, dus ook het lijden op grote schaal. Hoe kan dat? Omdat de wereldgemeenschap c.q. de VN te weinig machtsmiddelen heeft om het te stoppen. En omdat de zwakste partijen, toen en nu, geen geopolitieke relevantie hebben, maar ook nauwelijks politieke en militaire power om zich te kunnen verdedigen, waardoor obscure regimes met ze kunnen doen wat ze willen.

Zo was het toen met de Joden. Zo is het nu met de Palestijnen. En er zitten nog meer dan genoeg deporteerbare minderheidsgroepen in het verdomhoekje. Groepen die op elk moment door sluwe populisten kunnen worden misbruikt als zondebok. Let vooral op het woordgebruik…als specifieke groepen systematisch worden weggezet als minderwaardig, buitenlandse profiteurs, woke-malloten, cultuur-marxisten, joodse smousen of niet-geïntegreerde geitenneukers, dan zijn ze op enig moment ook echt ‘aan de beurt’.

Dit soort verbale agressie kan onder de juiste voorwaarden ontaarden in fysieke agressie, de eerste stap op weg naar deportaties en uitroeing. Ook in de landen waar deze minderheidsgroepen tot voor kort nog veilig leken, hebben populisten de draaiboeken klaarliggen om de rechtstaat te ontmantelen en de vervolging in gang te zetten. De Trump-administratie zal laten zien hoe snel de haatverspreiding en ontmenselijking, onder massaal applaus, kan gaan. 

Daarom moeten we blijven herdenkingen, zoals gisteren de Holocaust-Herdenking met haar indruk makende verhalen, essentieel. Opdat het nooit vergeten wordt. En om te waarschuwen tegen de snel oprukkende vijanden van de democratie, de rechtstaat en de mensenrechten. In de hoop ook, dat het moreel besef toch een keer bij de grote massa's doordringt en zij in opstand komen tegen de obscure krachten die specifieke categorieën burgers of ongewenste etnische groepen op grote schaal willen opofferen vanuit een abjecte ideologie of aan agressieve machtspolitiek.

(1) Er werden tijdens WOII door de nazi's in Duitsland en andere bezette gebieden in Midden- en Oost Europa 980 concentratiekampen ingericht, waarvan de zes grootste vernietigingskampen zijn: Auschwitz--Birkenau, Sobibór, Treblinka, Majdanek, Belzec en Chełmno. Daarnaast ook nog een aantal grote concentratie- en werkkampen waar mensen in minder grote aantallen ook de dood werden ingejaagd, met namen als Buchenwald, Bergen-Belsen (waar Anne Frank omkwam) en Mauthausen. In totaal werden er tussen 1941 en 1945 door de nazi’s in die 980 kampen samen ruim zes miljoen joden vergast, doodgeschoten, opgehangen, uitgehongerd, afgebeuld of op andere brute wijze vermoord.

80.   Onze politiek schuifelt steeds meer naar rechts, dus de urgente vraagstukken blijven gewoon nog langer liggen.

DENKWERK is een onafhankelijk denktank met gezaghebbende deskundigen die hun sporen op verschillende terreinen ruimschoots hebben verdiend. Zij willen met toekomstgerichte ideeën, gedegen wetenschappelijk onderzoek en goed onderbouwde voorstellen bijdragen leveren aan een welvarend en duurzaam Nederland. Gebruikmakend van een omvangrijk netwerk van experts buigen zij zich over urgente maatschappelijk vraagstukken. Deze week heeft de denktank het rapport “KIEZEN ÉN DELEN”  naar buiten gebracht, met als subtitel “werken en investeren voor morgen en een contract voor de toekomst”. Barbara Baarsma, hoogleraar Toegepaste Economie aan de UvA en hoofdeconoom bij PwC Nederland, is één van de dragende auteurs achter het rapport.

De studie gaat over onze uitdagingen, transities, wensen en ambities. Hierover wordt direct al opgemerkt dat de lijst van zaken die we als samenleving willen en moeten aanpakken langer is dan ooit tevoren. Het gaat hier over een wereld met vele bedreigingen waar de doorsnee burger zich nauwelijks druk om lijkt ter maken: om de diepingrijpende gevolgen van een nieuwe geopolitieke werkelijkheid, de vergrijzing, de klimaatverandering, de energiekosten, de vastlopende zorg, het failliete agrarische verdienmodel, de stikstof- en biodiversiteitscrisis, de woningmarktcrisis, de migratie- en asieltrends, de bestaansonzekerheid en groter wordende ongelijkheid, de succesvolle aanvallen op de liberale rechtstaat door populisten, de onzekere, maar diepingrijpende spin-off's van de AI-ontwikkeling en de oncontroleerbare supermacht van de techbedrijven die zich infiltreren in de politieke macht. 

Al deze thema’s, die ook deels nog eens direct met elkaar samenhangen, blijven door een verlammende besluiteloosheid veel te lang zweven boven de politieke arena. In eigen land en in Europa. Maar ondertussen staan ze in de VS en China niet stil. 

In het rapport 'Kiezen én delen" wordt met aansprekende voorbeelden duidelijk gemaakt dat er teveel urgente zaken te lang is blijven liggen, terwijl we nu juist zo snel mogelijk harde keuzes moeten maken: we kunnen lang niet alles doen wat we willen en moeten daarom scherper dan ooit prioriteren. Vooral vanwege grote schaarste op diverse terreinen: te weinig geld, te weinig menskracht en te weinig ruimte. We zullen als land nooit het geld kunnen verdienen dat we voor alle ambities nodig hebben. We hebben ook bij lange na niet de menskracht om alles wat we willen ook uit te voeren. Zelfs met een forse instroom van arbeids- en kennismigranten zal het nauwelijks mogelijk zijn om de vitale sectoren voldoende draaiende te houden. Met alle negatieve gevolgen voor onze welvaart en ons welzijn. 

Maar misschien wel één van de meest zorgwekkende knelpunten wordt: de beschikbare ruimte. Die  is volstrekt onvoldoende is om alle ruimteclaims te honoreren. Als we onze welvaart en leefbaarheid willen behouden dan zullen we in ieder geval grote delen van de landbouw- en veeteelt-gebieden (misschien wel 40%) nodig hebben voor huizen, wegen, defensie, natuurgebieden, recreatie en waterbekkens. Die strijd om de schaarse ruimte zal een harde worden. De denktank maakt deze onontkoombare realiteit met moeilijk te weerleggen cijfers, feiten en redenering scherp duidelijk.

Wat er minimaal moet gebeuren aan de "verbouwing" van Nederland vereist een andere manier van denken, debatteren, besluiten, investeren en politiek bedrijven. De markt alleen gaat dit niet oplossen. Een sterke, slagvaardige overheid zal keiharde keuzes moeten maken, voorwaarden moeten scheppen en richtinggevende publieke investeringen moeten doen. Wat zijn de kansen dat dit ook gaat gebeuren? Zullen de verantwoordelijke politici tijdig het licht zien? Je zou denken, als het de serieuze politieke partijen echt om de toekomst van Nederland gaat, dan kunnen ze niet om de analyses en adviezen van Barbara Baarsma & Co heen. 

Dus blaas dit ineffectieve retro-kabinet, met teveel incompetente patjepeeërs, zo snel mogelijk op, voer als middenpartijen een slimme, toekomstgerichte verkiezingscampagne en organiseer daarna een kabinet dat aan de slag kan met de adviezen van DENKWERK. Maar…. dit gaat echt niet gebeuren.

In het interessante net verschenen boek van René van Stipriaan:. “Afscheid van het oude Nederland. Kunnen we de democratie nog redden?” (2025) kun je lezen dat we onder leiding van het rechtse en ultrarechtse smaldeel van onze politieke kaste collectief als lemmingen in rap tempo naar de klif marcheren. Het maatschappelijk debat over de urgente problemen in dit land wordt niet of nauwelijks gevoerd of vaak op een abominabel laag niveau. Feitenvrij, naar binnen gekeerd en ongeïnteresseerd in wat de wetenschappers en experts er op basis van gedegen onderzoek van vinden.

Van Stipriaan gaat in op het treurigmakende feit dat de rechtse meerderheid in de Tweede Kamer vooral kiest voor de status quo, omdat ze bang is dat ze de rechts-populisten te veel munitie geven om de electorale onderbuik nog effectiever te bespelen. Verder krijgen experts, zoals Baarsma, nauwelijks ruimte in de mainstreammedia om hun zorgen en oplossingen voor een breed publiek goed uit te leggen. En in de sociale media worden zulke experts al helemaal niet serieus genomen. Daar gaat het vooral om stompzinnige soundbites van non-valeurs en negatieve stemmingmakers.  

Wat in dit verband ook niet helpt, is dat er een schrijnend gebrek is aan politici die in staat zijn om de simplistische oplossingen van populisten overtuigend te pareren en met een aansprekend eigen verhaal te komen dat serieus op de problemen en de oplossingsrichtingen ingaat. Ze kunnen het niet of ze willen het niet….ze schuiven wel steeds dichter aan tegen de slopers van de rechtstaat en gaan liever met die rechts-populisten in een kabinet zitten om noodzakelijke veranderingen te blokkeren/traineren, om op de winkel te passen en om een paar onnozele stokpaardjes te berijden in het  belang van "de hard werkende Nederlander". Symboolpolitiek om een zo goed mogelijke uitgangspositie te creëren voor de volgende verkiezingen: niet te dapper zijn, anders word je later afgestraft. Dat lijkt blijkbaar het hoogst haalbare. 

Waar zijn de charismatische politici die hun nek uit durven te steken en meerderheden proberen te vinden om de grote vraagstukken in dit land aan te pakken? Hier en daar flikkert er iets op, doet iemand z'n best, maar die komen toch niet aan de bak….niet mediageniek genoeg of effectief geframed als “zuur” of "elitair". Dus niet echt interessant voor de media die het van gelikte en simpele boodschapjes moeten hebben. Want....KIJKCIJFERS. Beetje lachen, beetje dollen, beetje ouwehoeren, maar vooral niet te moeilijk doen.

De heisa-makers, keutelleggers, leeghoofdige influencers en opportunistische politici met de grootste bek krijgen de meeste ruimte in de media. Zij vormen een bijna natuurlijke kongsie met de journalisten zonder veel kennis van zaken die vooral de onderbuiken aftasten. Simpele vragen. Simpele antwoorden. Beeldvorming. Framing. Ver weg van inhoud en diepgang. Dit kleffe circus maakt het politieke speelveld tot wat van Stipriaan “een smerige modderpoel waarin alles vastloopt” noemt. Hij is bepaald niet optimistisch over de toekomst. In zijn boek voert hij daar ook wel overtuigende argumenten voor aan.

81. 81. Dommige verdachten en een fabulerende minister.....werden hier ethische grenzen overschreden? 

,,De opgepakte verdachten van de kunstroof in Assen hebben zelf ingestemd met de openbaarmaking van hun namen en foto's... Ze konden kiezen: of ze onthulden waar de objecten zich bevonden, of hun identiteit werd openbaar gemaakt." Dat zei onze minister van Justitie, David van Weel, gisteren in het Journaal over de twee opgepakte verdachten van de Assense kunstroof. Hij probeerde uit te leggen waarom hun namen en herkenbare gezichten die dag waren vrijgegeven. Iets dat bij verdachten bijna nooit gebeurt. Maar in dit geval werden de foto's en namen direct overal publiekelijk vertoond en druk besproken. Dus nog voor hun schuld bewezen is, worden ze af bestraft. Het lijkt ook erg op een schandpaalmethodiek. 

Hoe geloofwaardig was de uitleg van de minister? Ik heb zo m’n twijfels. Of eigenlijk: ik heb helemaal geen twijfels, want ik kan me niet voorstellen dat iemand zelf instemt met de openbaarmaking van zijn naam en foto. Dat doe je natuurlijk nooit, alleen als je niet helemaal jofel bent of onder een ontoelaatbare druk bent gezet. Want als je toch al vastzit en je weet waar de buit zich bevindt en je weet ook dat je een substantiële strafvermindering kunt krijgen als je met justitie meewerkt…dan zegt elke calculerende boef die ze allemaal op een rijtje heeft: ,,ik werk mee.“ Alles liever dan met foto en naam op de landelijke buis verschijnen en "voor het leven getekend" ofwel een eeuwige paria zijn. Dat wil geen enkel meercellig organisme. 

Wanneer de opgepakten niet willen zeggen waar de buit zich bevindt, dan kan ik maar twee redenen bedenken waarom ze niet toehapten en zeiden waar de buit ligt: 1. ze zijn te bang om het te vertellen, omdat de opdrachtgevers dan wraak zullen nemen op hun familie of 2. ze weten niet waar de buit is, omdat ze die direct na de diefstal hebben overgedragen aan types die de directe lijn hebben met de opdrachtgevers. 

Dat minister van Weel beweert dat ze de facto zelf hebben ingestemd met openbaarmaking van hun namen en foto’s lijkt me daarom een leugentje. Dus ik denk dat het eerder zo gegaan is: ,,als je niet zegt waar de buit ligt, dan zetten we je kop met naam en al op de buis."  En omdat ze dat niet konden of durfden te zeggen, werden hun foto’s gepubliceerd. Ja, en dan kun je natuurlijk beweren: ze vroegen er toch zelf om, maar dan ben je een minister-onwaardig bezig. Hij lijkt op een vader die zijn zoon een klap verkoopt en dan zegt ,,je vroeg er zelf om, had je maar niet zo'n grote mond moeten hebben.”

Foto’s publiceren van sneue kruimeldieven die voor een paar luizige eurootjes, waarschijnlijk in opdracht, een kraak pleegden waarvan ze de publicitaire gevolgen totaal niet konden overzien. En een opgefokte minister die zo onder druk werd gezet door de media en de Roemeense autoriteiten, dat ie bereid was om deze typjes levenslang te beschadigen.

Het zegt iets over dit tijdsgewricht waarin de boven-ons-geplaatsten niet meer het niveau hebben om onafhankelijk van de waan van de dag even wat langer na-te-denken over de gevolgen van hun besluiten en zich vooral laten leiden door hoe ze overkomen in de media en het parlement...het gaat dus om beeldvorming. Het was gewoon een moreel laakbare actie van het Openbaar Ministerie, met het fiat van de minister, want zelfs van moordenaars, verkrachters en ontsnapte tbs-types worden bijna nooit de foto’s en volledige namen in de publiciteit gebracht. Ik betwijfel of deze werkwijze ethisch door de beugel kan. 

Wel was het een knap staaltje opsporingswerk van de noordelijke politie. Of zegt het snelle oppakken meer iets over het amateurisme van de kunstrovers? Een hamer kopen bij de Groningse Bouwmarkt, terwijl iedereen weet dat daar camera's hangen. Die hamer met vingerafdrukken vervolgens in een slootje naast het museum gooien. En een nummerbord van een vluchtauto gebruiken op basis waarvan simpel de naam van de eigenaar getraceerd kan worden...het werd de opsporingsambtenaren ook niet heel erg moeilijk gemaakt.

NB  Fabuleren komt van confabuleren, wat een medische uitdrukking is uit de neuropsychologie...het is de naam voor een aandoening waarbij iemand evident gefantaseerde verhalen vertelt in de overtuiging dat de verhalen op waarheid berusten. Maar ik denk dat David van Weel echt wel wist dat hij de waarheid geweld aandeed.

82. 82.    De VS-annexatie van Gaza: een duivels plan of een zieke grap? In ieder geval een cadeau voor Poetin en Xi Jingping

Gaza als de “Rivièra van het Midden-Oosten”: vernietigt, bezet en weer prachtig opgebouwd door de VS…maar natuurlijk wel eerst even de rommel opruimen, waartoe ook de 2.1 miljoen Palestijnen behoren...die kunnen wel ,,mooi gaan wonen” in de omliggende Arabische landen...want terug mogen ze in ieder geval niet.....geestelijke vader van dit Gaza-plan? Donald Trump

De gevaarlijkste clown die er ooit in het Witte Huis heeft gezeteld lanceerde zijn plan eergisteren eerst bij Fox News en daarna bij Netanyahu, die bij 'm op bezoek was. Hij vond het zelf natuurlijk een ,,geniaal plan”, want terugkeer van de Palestijnen naar hun eigen gebieden was volgens toch hem geen optie…dus nee, dan konden de Amerikaanse vastgoed-cowboys er beter een economisch welvarend gebied van maken. Cynischer worden ze niet gebakken: eerst meehelpen het gebied totaal te verwoesten, het vervolgens etnisch laten zuiveren en het gebied dan als VS claimen om zoveel mogelijk geld te verdienen aan de wederopbouw.  

Is het een duivels plan of een zieke grap uit een ziek brein? Is het een afleidingsmanoeuvre om andere controversiële plannen er stiekem door te krijgen? Of is het de strategie om zoveel fuzz de media in jagen dat we door de bomen het bos niet meer zien, de media er op den duur geen aandacht meer aan besteden en Trump z'n gang kan gaan?

Ligt er aan al zijn doldrieste besluiten een slim draaiboek ten grondslag of zijn het emotionele erupties vanuit een narcistisch puberaal brein? Ik hou het voorlopig op een uitgekiende strategie waarbij hij massale  kritiek van zijn tegenstanders juist ziet als signalen dat hij op de goede weg is naar zijn hoofddoel: de afbraak van de oude orde in de VS en de wereld, waarna er een nieuwe Trumpiaanse orde kan worden opgebouwd. En dat gaat met twee passen vooruit en, na heel veel heisa in de media en opgeworpen juridische barrières, weer (tijdelijk) een stap achteruit. 

Poetin en Xi Jingping zullen er publiekelijk schande van spreken, maar een gat in de lucht springen. Want alleen al door het lanceren van dit annexatieplan kiest Trump voor een fundamenteel andere wereldorde, die ook beide autocraten beter uitkomt. Er wordt in de visie van de bazige bluffer niet meer gehandeld op basis van de juridische en morele principes van het internationale recht, vastgelegd in internationale verdragen. Zelfs de schijn wordt door hem niet meer opgehouden. Trump kiest nu, net als Poetin en Xi, voor het recht van de sterkste, de macht komt weer uit “de loop van het geweer”.

We koersen dus af op een wereldorde waarbij de militair en economisch sterkste landen hun eigen invloedssferen afbakenen en daarbij desnoods andere landen met sancties, dreigementen of militair geweld hun wil opleggen. De VS hebben dan moreel en rechtstatelijk geen been meer op te staan om Poetin te kapitelen als hij Oekraïne tot zijn invloedsfeer wil dwingen en evenmin zal hij moeten zwijgen als Xi Taiwan binnenvalt. Deze forse stap op weg naar een nieuwe wereldorde kan dan ook grote gevolgen hebben voor Trump’s steun voor Oekraïne. Hij zal een snelle deal met Poetin willen sluiten, die ongetwijfeld ongunstig voor Oekraïne is en vervolgens zijn steun aan dat land afbouwen. Dan moeten Oekraïne en Europa het maar verder alleen op zien te knappen met een agressief Rusland. Heeft Europa al een Plan B?

Natuurlijk komt er mega veel kritiek vanuit de hele wereld op het Rivièra-plan. Misschien dat zelfs ons kabinetje Schoof nu publiekelijk een voorzichtig vingertje opsteekt. Kan zo’n abject plan voor de EU nog wel door de beugel? De EU spreekt in haar eigen beginselen van etnische zuivering als een gebied etnisch homogeen wordt gemaakt met een gedwongen verplaatsing van een bevolking en dit met geweld of intimidatie gepaard gaat. De VN onderschrijft dit en  stelt verder dat een bevolking onder dwang verplaatsen als misdaad tegen de menselijkheid kan worden gezien. Dus volgen er sancties richting VS en/of Israël als het plan geheel of gedeeltelijk wordt uitgevoerd? 

Natuurlijk niet, het zal waarschijnlijk bij mooie woorden blijven. Dat geldt ook voor de kritiek die er vanuit de VS zelf komt. Veel geschreeuw, weinig wol. Maar de Arabische staten zullen méér moeten doen dan verontwaardigd reageren. Niet dat die regimes iets geven om het lot van de Palestijnen, quad non, maar de Arabische bevolking zal furieus de straat opgaan. Dat zal de meeste regeringen daar tot actie dwingen en tot het opschorten van alle overleg met Israël om tot een verbetering van de relaties in de regio te komen.

De optimisten hopen nog dat het zo’n vaart niet zal lopen en dat dit doldwaze plan van Trump misschien een eerste zet is in een schaakspel dat gericht is op een andersoortige deal. Bv: niet heel Gaza onder VS-bestuur, maar alleen Noord-Gaza, zodat de Palestijnen het maar moeten uitzoeken in het resterende stukje in het Zuiden, onder het mom van “tel je zegeningen” en “beter iets dan niets”. Bij Trump moet je geen enkel scenario uitsluiten.

Hoe het Trump-plan ook verder z’n weg vindt in de politieke circuits: er moet rekening mee worden gehouden dat er uiteindelijk toch een variant op tafel komt, waarin er wel degelijk sprake zal zijn van de deportatie van Palestijnen naar andere landen of een mini-gebiedje in het Zuiden. Het zou het definitieve einde van de Palestijnse kansen op een eigen staat betekenen. Een proces dat in 1948 in gang werd gezet toen ze door Joodse kolonisten massaal van hun land en uit hun dorpen werden verdreven.

 ,,De naoorlogse orde is in Europa na 80 jaar voorbij. Gezien de handelingssnelheid en slagkracht van dit Witte Huis zullen we al binnen enkele maanden de contouren van ons nieuwe tijdperk scherper zien.” Dit schreef politiek filosoof en historicus Luuk van Middelaar vandaag in zijn (helaas laatste) NRC-column. Toen hij deze tekst schreef had hij nog geen weet van Trump’s Gaza-plan, een plan dat zijn stelling alleen maar sterker maakt: de naoorlogse rechtsorde is voorbij. Maar niet alleen in Europa.

83.     Een vernietigend advies van de Raad van State….dus een kabinetscrisis?

Medio november 2024 sloten we in mijn twee denkclubjes met volgers van de nationale politiek een weddenschap af op het moment dat het kabinet Schoof zou vallen. Wij waren er toen alle acht van overtuigd dat ze de eindstreep niet zouden halen, omdat de interne tegenstellingen te groot zijn, er teveel incompetente brokkenpiloten in zitten en men elkaar het licht in de ogen nog niet gunt. Dat was toen zo en dat is alleen maar erger geworden. De vraag was toen en is nu dus vooral: wánneer valt het en wie trekt er om welke reden de stekker uit?

De belangrijkste aannames bij het bepalen van het meest waarschijnlijke breek-moment waren de volgende. De VVD is met tegenzin in dit kabinet met de PVV gestapt, had er al snel veel spijt van en zal blijven zoeken naar een splijtend conflict om te breken. Maar dat conflict moet dan wel overtuigend genoeg zijn om het meest rechtse deel van haar achterban, die samenwerking met de PVV wel ziet zitten,  tevreden te stellen. Die breek-motieven kunnen voor de VVD eigenlijk alleen begrotingskwesties zijn of een tekortschietende steun aan Oekraïne, dan wel een weigering van de PVV om de defensie-uitgaven substantieel te verhogen  

De PVV kan alleen maar goede sier maken met deelname aan dit kabinet als er ook zichtbaar en overtuigend gescoord kan worden op migratie en asiel. Zit dat er niet in, dan trekt Wilders de stekker eruit. NSC zit er als een verlamde duif bij. Van deze partij blijft bij nieuwe verkiezingen niets meer over, dus heeft ze daar geen belang bij, maar ze kan haar vrome imago van ‘staatsrechtelijk geweten’ ook niet helemaal te grabbel gooien, door negatieve adviezen van de Raad van State geheel te negeren. En BBB? Ach, deze partij is slechts een bijwagen van de PVV en heeft, net als NSC, ook geen belang bij verkiezingen.

Vanuit dit speelveld dacht het merendeel van de acht gokkers dat de VVD als eerste het kabinet zou opblazen. Het meest voor de hand liggende moment om dat te doen, zou dan eind april 2025 rond de behandeling van de Voorjaarsnota zijn. Dan is er een stevige clash te verwachten tussen VVD die wil bezuinigen om de waarschijnlijk omvangrijke tegenvallers op te vangen en de PVV die dat absoluut niet zal accepteren.

Mijn inschatting was en is dat Wilders er niet op gaat wachten tot de VVD “de onverantwoorde financiële eisen van de PVV” gaat gebruiken om het kabinet in april te laten klappen. Want dan zou de VVD daarna campagne kunnen voeren op haar favoriete thema: keihard vechten voor een degelijk begrotingsbeleid. Wilders zal er namelijk alles aan willen doen om nieuwe verkiezingen over migratie en asiel te laten gaan, want op dat terrein voelt hij zich (terecht) het sterkst. En dan moet hij niet te lang wachten.

Na het advies van de Raad van State, gisteren, over de asielwetten van Faber, zie ik die fles goede wijn van de weddenschap binnen een week of drie toch echt wel mijn kant op komen. Want dat advies is zo helder en zo vernietigend dat VVD en NSC het niet met goed fatsoen ongewijzigd kunnen accepteren. En Wilders heeft al meerdere malen zo scherp gecommuniceerd dat afgedwongen tekstwijzigingen het einde van het kabinet betekenen, dat hij niet meer terug kan. Duidelijker kun je het niet krijgen. Hier moeten één of meerdere partijen dus bakzeil halen. Ik denk dat Wilders zijn poot stijf houdt, omdat hij ziet dat er voor hem totaal geen politieke winst te behalen is met doorgaan met dit kabinet, dat op asiel en migratie niet kan leveren.

Mijn fles wijn is dus afhankelijk van de ruggengraat van Omtzigt. Ik heb daar op zich geen hoge pet van op, maar als hij hier buigt voor Wilders, dan moet hij nooit meer iets zeggen over zijn “rechtstatelijke geweten”…hij moet überhaupt nooit meer iets zeggen over zijn “geweten”. Maar ook als VVD en NSC Wilders zijn zin geven en het zonder majeure aanpassingen laten passeren,  is de kans erg groot dat de Eerste Kamer het zal afschieten, vanwege de grote uitvoeringsproblemen.. Ook dan is het het einde van dit kabinet. Wilders ziet dat natuurlijk ook al van verre aankomen. Hij heeft nog een paar weken om de spanning op te voeren, de andere partijen van botte onwil te beschuldigen en zichzelf te profileren als de enige politicus die echt iets wil doen aan de “asielellende”.  

Misschien wordt er nog een theoretisch muizengaatje bedacht. Zo is een belangrijke kritiek van de Raad van State dat de uitvoering van de wetten het IND, de COA en rechterlijke macht plat zullen leggen vanwege de vele bezwaarprocedures. Een dat terwijl dit volgend jaar   € 500 miljoen bezuinigd op de IND en COA en in de jaren daarna nog eens € 1 miljard per jaar. Terwijl de werkdruk dus exponentieel toeneemt.

De chaos die dit veroorzaakt, kan alleen (deels) worden voorkomen als die bezuinigingen ongedaan worden gemaakt. Maar dat leidt dan weer tot zoveel politieke narigheid elders binnen de begroting, dat ik dit niet zie gebeuren. Hier komen ze gewoon niet meer uit.

NB  Zie stukje 98 voor een vervolg en de datum waarop het kabinet Schoof eindelijk  implodeerde.

84.   De Afas-weldoener….ik denk dat hij het meent, maar een beetje wereldvreemd is ie wel.

Verleden week zondag trad ie op in Buitenhof, het enige praatprogramma van niveau dat we hier nog hebben: Bas van der Veldt, de CEO van het software bedrijf Afas. De aandeelhoudende twee families hebben 30% van hun Afas-aandelen geschonken aan twee goede-doelen-stichtingen. Dat komt neer op een schenking van ruim € 600 miljoen. Op dat aandelenkapitaal kan elk jaar ca € 25 miljoen dividend worden getrokken om in te zetten op goede doelen. De super-enthousiaste Bas had daar in Buitenhof ook een geloofwaardig verhaal bij, dat hij zelf als volgt samenvatte: ,,dat geven op zich en het effect van die honderden projecten op de mensen die ermee geholpen worden, geeft zo’n goed gevoel, dat het dat geld meer dan waard is.” 

Wie kan er tegen zo’n gul gebaar zijn? Nou heel wat zo blijkt, volgens Buitenhof, uit de vele cynische reacties op de sociale media. Het initiatief wordt neergesabeld met…ze kunnen het van de winstbelasting aftrekken, ze hoeven door zo’n schenking zelf echt niet zuiniger te gaan leven….het is ook goed voor hun imago, want hoogopgeleiden willen nu graag bij dit bedrijf werken, etc. Het is allemaal waar, maar komt toch vooral over als azijnpisserij. Want ze doen het toch maar en vele tienduizenden burgers in arme landen profiteren ervan. Ze hadden het ook niet kunnen doen en zoveel mogelijk vermogen kunnen doorgeven aan hun kinderen, zoals de meeste miljonairs en miljardairs doen.

Dus chapeau voor Bassie, maar…er is toch iets mis met hem. Hij beweerde namelijk een paar keer ongevraagd dat hij ,,het dagelijkse nieuws helemaal niet volgt.” Ik heb de baas van een groot concern zoiets nog nooit horen zeggen. En trouwens, de doorsnee burgers in mijn omgeving ook niet. Hoe kun je b.v. verantwoord je stem bij verkiezingen uitbrengen als je “het dagelijkse nieuws” niet op z’n minst “een beetje volg”? Ik vond het eigenlijk een wat dommig en onverantwoord statement, zeker voor een ceo van zo’n groot bedrijf. Hij kwam aan het eind ook bijna met een oproep: ,,mensen, als je het nieuws, dat altijd negatief is, niet volgt, word je veel gelukkiger.” De interviewer vroeg er een paar keer op door, maar hij bleef tekstvast.

Ik vroeg me na de uitzending af op hij dat van het “niet volgen van het nieuws” ook echt meende. Wat is hier aan de hand? Of hij meent het echt en dan is ie een wereldvreemde snoeshaan of hij meent het niet en dan heeft hij blijkbaar iets bedacht om zich te profileren als een authentieke dwarsdenker, die zich niet inlaat met al dat ordinaire nieuws. Ik denk zelf dat je geen miljardenbedrijf kunt leiden zonder de actualiteit en de economische, technologische en geopolitieke trends op de voet te volgen.

Het beeld van hem dat bij mij blijft hangen: iemand die “goed doet” (zoals ie het een paar keer zelf noemde), en dat is mooi, maar ook een mannetje waarvan ik hoop dat ie nooit de politiek ingaat, want er zit ook een “Elon Musk”-trekje aan deze man. Hij volgt de actualiteit en de politiek natuurlijk wél, maar doet alsof ie er niets van weet en zich verbaast over al dat vreemde beleid van politici en ambtenaren. Dat zou hij als 'ondernemer in de politiek' echt allemaal anders doen, hoor je hem denken. Maar geef hem nooit die kans, want dan krijgen we misschien wel eenzelfde soort nazi-achtige zuivering als waar Musk nu in de VS mee bezig is. Laat Basje maar gewoon zijn miljoenen schenken, de oogklepjes ophouden en zich verder nergens mee bemoeien.

85.  De slechtste president van de VS tot dusver: Andrew Jackson….het rolmodel van Donald Trump

In zijn kloeke boekwerk “De Amerikaanse President” (1) legt de Amerikanist Frans Verhagen niet alleen uit hoe presidenten in de VS worden gekozen en binnen welke democratische en rechtstatelijke regels zij moeten functioneren, maar behandelt hij in chronologische volgorde ook alle 45 Amerikaanse presidenten die er tot en met Joe Biden zijn gekozen. Aan het eind van het boek vat hij op blz 471 en 472 de meest recente “President Expert Poll” (2022) samen.

Elke vier jaar rangschikt een panel van gerenommeerde wetenschappers alle presidenten die het land vanaf 1789 hebben geregeerd op basis van hun kwaliteiten. Daarbij worden o.a. criteria gehanteerd als: leiderschapskwaliteiten, binnenlandse en buitenlandse resultaten, het vermijden van serieuze fouten, bestuurlijke vaardigheid en risicobereidheid. Natuurlijk zijn de gebruikte criteria, de scores daarop en dus ook de uitkomsten arbitrair, maar de beschrijvingen van al die karakters, beleidsdaden en resultaten, alsmede de redeneringen om tot de gemaakte keuzes te komen zijn boeiend. Verhagen maakt mooie miniatuurtjes van al die 45 presidenten, met interessante anekdotes.

De ranglijst van de 45 presidenten (inclusief twee jaar Biden) wordt aangevoerd door Franklin Roosevelt die de VS van 1933 tot 1945 bestuurde, in een periode dat het presidentschap nog niet begrensd was tot twee termijnen. De hoogst scorende president kreeg als enige drie termijnen. Op de 43-ste plaats, twee-na-laatste, staat Donald Trump met zijn eerste termijn. En de laagst scorende president, op plaats 45:  Andrew Jackson.

Jackson regeerde, ruim 200 jaar geleden, als 7-de president van 1829 tot 1837 en wordt op afstand als de slechtste president ooit beschouwd. Hij was een harde populist, maakte met iedereen die ‘m niet zinde ruzie, was populair bij grote delen van het volk en organiseerde bloedige etnische zuiveringen, waarbij grote gebieden genadeloos “gezuiverd” werden van de daar levende Indianen. Vanwege dat bloedige verleden liet Barack Obama zijn portret weghalen van de muur van de Oval Office in het Witte Huis.

Maar voor Trump is Jackson een soort rolmodel. Daarom liet hij in zijn eerste termijn het schilderij van Jackson weer terughangen in de portrettengalerij. Dat Trump die Jackson wel ziet zitten, is begrijpelijk als je naar de overeenkomsten in het karakter, de regeerstijl, de opvattingen en het beleid van de beide heren kijkt. Dezer dagen kreeg ik een stukje geappt waarin Gert-Jan Segers van de ChristenUnie laat weten in het leven van Jackson te zijn gedoken en nogal wat opvallende parallellen met Trump zag.

Segers zette zijn bevindingen als volgt op een rijtje:

• Jackson dacht bij zijn eerste poging om president te worden de verkiezingen te hebben gewonnen. Het congres koos echter voor John Adams. Jackson beschuldigde Adams daarna van corruptie en van het stelen van de verkiezingen. Dat komt ons bekend voor.
• Jackson bond de strijd aan met een groot financieel instituut van zijn tijd, noemde dat corrupt en sloot het, net zoals Trump op een achternamiddag bij USAID de deur in het slot gooide.
• Jackson ontsloeg 10% van de federale ambtenaren en liet ze vervangen door partijgenoten. Hij omringde zich met een kleine kring van vertrouwelingen en familieleden. Trump gaat dit nog rigoureuzer aanpakken.
• Jackson was dol op importheffingen en als een van de Staten daartegen protesteerde, zorgde hij met dreiging van geweld dat ze werden nageleefd. En dit gaat dan nog steeds over Andrew Jackson. Trump volgde ook op dit punt zijn illustere voorganger.
• Jackson overleefde een aanslag doordat maar liefst twee pistolen weigerde af te gaan. Zijn fans zullen het vast een wonder hebben genoemd. Trump vond dat God die aanslag op hem niet voor niets goed heeft laten aflopen.
• Andrew Jackson wilde Texas kopen van Mexico en heeft deze staat op de laatste dag van z’n presidentschap toegevoegd aan de Unie. Het zou zomaar eens de inspiratie kunnen zijn van iemand die z’n oog heeft laten vallen op Canada en Groenland.
• Jackson vond vergeven best lastig. Over zijn eerste vicepresident die hem zou hebben verraden, zei Jackson aan het eind van zijn presidentschap, dat hij spijt had dat hij hem niet had laten laten ophangen. Wat zei Trump ook al weer over zijn vroegere vice-president Mike Pence?

Het portret van Andrew Jackson is nu dus weer terug in de Oval Office. Dat was niet zomaar een daad van een rancuneuze president die alles wat Obama heeft gedaan terug wilde draaien, het was ook een belangrijk politiek statement: de nieuwe Amerikaanse president ziet in Jackson waarschijnlijk een soort soulmate. Hij wil beleid voeren in de geest van Jackson. En dat hij dan later misschien helemaal onderaan de “President Expert Poll” eindigt? Het zal hem worst wezen. Hij keert die lijst gewoon om. Hij en Jackson samen bovenaan, als de beste presidenten ooit. En tientallen miljoenen blinde volgers in de VS zijn het daar volledig mee eens.

Overigens: de Trump-fans zitten zelfs in het Nederlandse parlement. Vandaag, tijdens het plenaire Kamerdebat over de recente Oekraïne-uitspraken van Trump en de solistische deal die hij wil sluiten met Poetin, zullen zijn bewonderaars hem daar weer voor prijzen.  

(1) De Amerikaanse President. Geschiedenis van het machtigste ambt ter wereld. Frans Verhagen. (2022)

86.  Wie heeft het meeste belang bij de aanslagen van extremistische moslims in Europese steden?

Als extremisten van welke denominatie dan ook een aanslag plegen, is een van de meest wezenlijke vragen: wie heeft hier welk belang bij? De laatste maanden worden er in Europa nogal wat aanslagen gepleegd, die dan uit naam van Islamitische Staat worden geclaimd. Maar is dat ook waarschijnlijk of zit er meer achter?

Het zijn in ieder geval vaak ‘lone wolfs’, alleenstaande mannen die het als asielzoeker in de westerse samenleving (nog) niet gemaakt hebben, hier geen toekomst voor zich zien, vervolgens achter hun toetsenbordje radicaliseren en dan op enige moment toeslaan met een mes of met een pick-up truck een menigte inrijden. Voor de opsporingsautoriteiten zijn dit soort aanslagen nauwelijks te voorkomen. Maar handelen die ontspoorde types echt alleen of zitten er statelijke actoren dan wel radicale groeperingen achter? Er wordt dan vaak in eerste instantie aan staten of terroristische groepen uit het Midden-Oosten gedacht. Maar welk belang hebben die erbij?  

De terroristische aanslagen kunnen ook vanuit een totaal ander perspectief worden bekeken. In het Amerikaanse blad met doorgaans diepgravende artikelen over internationale politiek en beleid,  “Politico”, stond enige tijd geleden een tamelijk griezelig stuk waarin CIA-bronnen werden aangehaald, die bijna zeker wisten dat de Russische FSB achter veel van die aanslagen zit. Deze obscure geheime dienst zou onder valse voorwendselen geradicaliseerde Afghanen en Syriërs in Europa rekruteren om aanslagen te plegen in westerse steden. Het doel van de Russen is evident: zoveel mogelijk woede de samenleving inblazen over het ,,slappe migratiebeleid van de gevestigde partijen”. Die aanslagen zorgen elke keer weer voor een explosieve politieke sfeer die extreemrechts steeds groter maakt. O.a. in Duitsland zien we waar dat toe leidt. Partijen als AfD worden gevaarlijk groot en ook de politieke spin-off naar andere landen is groot. Overal profiteren de rechts-populisten en neonazistische partijen van de anti-migratie stemming in Europa.

De Russen (en partijen als AfD en PVV) profiteren dus als geen ander van die aanslagen. Ze maken namelijk die extreme partijen groter die bijna zonder uitzondering “Poetin-vriendelijk” zijn. Ze creëren politieke chaos, omdat de rechts-populisten zo groot worden, dat er geen ‘normale’ regeringen meer te vormen zijn. In het verlengde daarvan bedreigen ze zo indirect de veiligheid van Europa, omdat die Rusland-vriendelijke partijen het steeds moeilijker maken om onze defensie te versterken en Oekraïne adequaat te steunen.

In de VS is er nu zelfs een regime aan de macht dat de rechts-populisten openlijk steunt en daarmee de liberale democratie in de Europese landen ondermijnt. Het lijkt op een gevaarlijk een-tweetje tussen Poetin en Trump. Als de berichten in “Politico” kloppen heeft Rusland wel een erg simpele, goedkope en effectieve manier gevonden om Europa te destabiliseren en zelf weer een geaccepteerde wereldspeler te worden.

(1) Volgens “Politico” heeft de  CIA het verder rechercheren op de Russische betrokkenheid bij moslimaanslagen in Europa op last van de Trump-administratie moeten staken.

87. 87.    Waarom hebben maffiose politici vaak zoveel mazzel?

Gisteren haalden de maffiose clown Donald Trump en zijn fascistoïde maatje D.J. Vance alles uit de kast om de Oekraïense president Zelensky in het Witte Huis voor het oog van de wereld op een botte manier te vernederen. Ongekend om op die plaats publiekelijk diverse messen in je rug te krijgen van een paar omhoog gevallen patjepeeërs.

In tegenstelling tot de premiers Macron en Starmer maakte Zelensky zichzelf gelukkig niet belachelijk door Trump slijmerig naar de mond te praten, maar zei op een beschaafde manier dat hij het niet eens was met zijn gesprekspartners en probeerde hen te corrigeren wanneer zij hun eigen ‘waarhede’ aan elkaar logen. Hij werd daadbij voortdurend op een hufterige manier in de rede gevallen door twee bloedhonden die dachten een weerloze prooi wel even aan stukken te kunnen scheuren.

Maar Zelensky hield voor dat feitenvrije tribunaal zijn rug recht en bleef, helaas in uiterst matig Engels, van zich afbijten. Dat werd daarna door Vance en de Trump-media als "een gebrek aan respect voor de Amerikaanse steun" geframed. Feit is natuurlijk wel dat die bewust uitgelokte provocaties Zelensky in een bijna onhoudbare positie hebben gebracht. Nu kan hij Amerikaanse steun helemaal wel op z'n buik schrijven. De Oekraïense president heeft, er naast Poetin, twee uiterst rancuneuze en nietsontziende vijanden bijgekregen: Trump en Vance. Wordt hij nu min of meer gedwongen om zijn excuses aan te bieden, of om af te treden, om de Oekraïense belangen niet te schaden? De strijd met Rusland is zonder Amerikaanse steun immers niet heel lang vol te houden. Maar dan zou Poetin ook op dit punt dankzij Trump zijn zin krijgen.

Maar ook als Zelensky zou aftreden, zou dat weinig uitmaken. Trump heeft niet alleen een bloedhekel aan hem, maar ook aan Europa. Hij zou Oekraïne, waar hij niets mee heeft en niets van weet, het liefst aan Poetin willen "geven" en de EU kapot maken. Waarom? Het eerste om Poetin te paaien en uit het Chinese kamp te weken. Het tweede omdat hij over de afzonderlijke EU-landen meer macht heeft dan over de EU, die, als de aangesloten landen een echte/hechte eenheid vormen, een "supermacht in wording" is, maar nu al de marktmacht van formaat vormt met 450 miljoen consumenten. Wel effe een tikkie groter dan die 330 miljoen van de VS.

Er kwamen na dat morele dieptepunt in het Witte Huis drie emoties bij mij naar boven. 1. Het respect voor de Oekraïense president steeg tot grote hoogte. 2. De weerzin tegen het Trump-gespuis ging daar nog ver bovenuit en 3. Wederom werd duidelijk dat de perspectieven voor de wereld een stuk florissanter waren geweest als dat gestoorde ventje in Butler op 13 juli verleden jaar vijf centimeter meer naar rechts had gemikt.

Maar een gevaarlijke psychiatrische patiënt als Trump schiet je natuurlijk niet dood, die sluit je in de normale wereld op en geef je de nodige medicatie. Ik ben principieel ook tegen het gebruik van geweld om politieke geschillen te beslechten. Maar zijn er ook uitzonderingen op dit morele uitgangspunt te bedenken?

Ik noem maar iets ter overweging: als de moordaanslag op Hitler in München in 1939 was geslaagd, dan had dat de wereld tientallen miljoenen onschuldige slachtoffers en de Holocaust bespaard. En als Thomas Crooks op 13 juli in het plaatsje Butler in de staat Pennsylvania  iets beter gemikt had, zou dat de wereld dan ook niet veel toekomstig leed hebben bespaard?

Moet je soms niet gewoon een keiharde kosten-baten-analyse maken? Maar wat doe je dan met je principes en je geweten? Jezelf ervan overtuigen dat er situaties denkbaar zijn waarin zo'n aanslag is uit te leggen als een humanitaire interventie, die de wereld een stuk veiliger en beter maakt? Toch maar niet overwegen, want het roept morele en praktische dilemma’s op waar je niet uitkomt.

88.   Mona Keijzer: ik kan maar niet wennen aan dit type politicus.

Onze minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, Mona Keijzer, is natuurlijk niet echt dom, maar ze maakt ook nooit de indruk slim te zijn. Als zij, waarover dan ook, het woord voert, heeft ze in ieder geval geen gezaghebbende uitstraling, maar wel een uiterst irritant/lijzig/nonchalant toontje. Als ik haar stem hoor, krijg ik al de kriebels, nog los van wat ze zegt.

Mocht ik daartoe de bevoegdheid hebben, dan zou ik haar niet snel in een belangrijke functie benoemen en haar zeker nooit kandideren voor de functie van minister, want daar heeft ze gewoonweg de competenties niet voor. Maar door een bizarre speling van het lot is zij via de BBB, een partij met louter lichtgewichten, omhoog gevallen en heeft vervolgens gewoon de mazzel gehad in een kabinet te komen dat voor minstens de helft bestaat uit weinig-wetende-non-valeurs. Alleen daarom valt ze in die club voor de oppervlakkige beschouwer niet eens zo erg op. En voor de kwekprogramma’s is ze interessant omdat ze altijd wel iets controversieels of echt doms zegt.

Zomaar twee voorbeelden van een publiek optreden van Mona Toetje. Na de Maccabi-rellen in Amsterdam op 8 november verleden jaar bazelde ze in een van die vele kwekprogramma's dat met name de islam-cultuur gekenmerkt wordt door een geschiedenis van hevig antisemitisme. Dat is een louche bedenksel uit de PVV-beerput dat kant noch wal raakt. Het is juist de westerse cultuur die bloedrood kleurt van het antisemitisme: 1500 jaar christendom met talloze pogroms in bijna alle Europese landen, met de Holocaust als apotheose. Maar weet Keijzer veel. Dat heeft ze op haar katholieke schooltje in het PVV-dorp Volendam nooit geleerd. Of is het geen domheid, maar slechtheid: gewoon van de gelegenheid gebruik maken om onze moslimgemeenschap weer eens even lekker negatief te framen? Want electoraal levert dat altijd wel iets op.

Van een heel andere orde is haar soms onnozele manier van debatteren in de Tweede Kamer. Het is elke keer weer prijs. Wie dinsdag naar het vragenuurtje in de Tweede Kamer heeft gekeken, zal het direct zijn opgevallen: Keijzer geeft vaak nooit direct antwoord op de vragen die gesteld worden, maar neuzelt daar meestal omheen. Eef Brandt Corstius schreef er gisteren een grappig stukje over in haar Volkskrant-column. Haptuma de Hoop van GroenLinks-PvdA, die ze dan meneer Haptuma noemt, niet wetend dat dat zijn voornaam, stelde haar de vraag over wat zij gaat doen aan al die oneerlijke pandjesbazen die veel te veel huur vragen voor slechte kamers of huizen. Keijzer gaf daar dan geen rechtstreeks antwoord op, maar, schrijft Brandt Corstius ,,ze benadrukt steeds dat er ook heel veel eerlijke verhuurders zijn. En dat verwoordt ze nogal vreemd, waardoor het nog meer lijkt alsof haar teksten zijn geschreven door een computer.”

Maar de Hoop vroeg helemaal niet naar haar beleid inzake de eerlijke verhuurders, want hij weet ook wel dat er daar veel van zijn, hij vroeg naar de oneerlijke verhuurders: pandjesbazen, huisjesmelkers, types die hun huurders in een huis vol schimmel en met rottende kozijnen laten wonen, tegen te hoge prijzen. Brandt Corstius: ,,maar daar komt Mona Keijzer alweer:  ,,Het is toch wel heel goed om te benadrukken dat de meeste verhuurders beroepseer hebben”.” Ja, nou en?

Uiteindelijk is Merlien Welzijn van NSC er wel klaar mee en trekt de parallel met mensen die moorden en roven. Als er aan een minister wordt gevraagd wat ie aan al die moordenaars en dieven gaat doen, dan kom je er als bewindspersoon niet mee weg door maar te blijven zeggen dat de meeste mensen niet moorden en stelen. Dan eisen Kamerleden dat er compassie is met de slachtoffers en dat de daders worden op- en aangepakt. Maar Keijzer heeft helemaal geen zin om de daders c.q. de huisjesmelkers aan te pakken en hun slachtoffers te helpen. En daarom denkt zij via een doorzichtig retorisch trucje de pandjesbazen te laten opgaan in de grote groep verhuurders die wel deugen. Wat zou er in dat hoofdje omgaan? Iets?

89   Welvaart overhevelen van mensen die niets hebben naar mensen die al veel hebben…wat is de moraal en waar is het geweten gebleven?

Gewoon een vraag: hoe kun je als fatsoenlijke burger of politicus het afschaffen van ontwikkelingshulp aan mensen die niets hebben toejuichen? En wordt het onderbuikgevoel dan nog beter als die bezuiniging mede bedoeld is om de de winst- en vermogensbelasting te kunnen verlagen voor bedrijven en burgers die al genoeg of veel hebben? Met welke jezuïtische kulargumenten zou je zo’n beleid kunnen rechtvaardigen?

Als er iets is dat de politieke meerderheid in de Tweede Kamer heden ten dage moreel typeert, dan is het deze omgekeerde Robin Hood-filosofie: geld van de armen naar de rijken sluizen. Een filosofie die well-to-do burgers op het schild zet als de hard-wekende-Nederlanders, die er nog wat duiten bij moeten krijgen en de degenen die net of net niet kunnen overleven dat extra zetje richting afgrond geven.

Het nog steeds zittende kabinet schrapt met een bezuiniging € 3.5 miljard niet alleen alle vlees van de botten van de begrotingspost ontwikkelingshulp, maar snijdt er ook de armen en benen af. Zelfs op de noodhulp wordt € 300 miljoen gekort. Deze bezuinigingen leiden tot vele duizenden doden extra in de getroffen landen. De rechtse en extreemrechtse partijen vinden ontwikkelingshulp maar verspilling en niet in het Nederlands belang. Ze zijn horende doof en ziende blind, want ontwikkelingsbeleid gericht op economische versterking van achtergebleven economieën is wel degelijk een Nederlands belang. Want hoe beter die landen zich economisch kunnen ontwikkelen, hoe meer afzet naar die landen en hoe minder er de noodzaak is om massaal naar het rijkere Europa te trekken voor een baan en een toekomst. Dus het is ook eigenbelang gekoppeld aan een humanitair motief.

Maar los van ons directe economische belang: wat is er verspilling aan de inzet van noodhulp om mensen van de hongerdood of ondervoeding te redden? En wat is er verspilling aan de inzet op medische zorg, zoals de bestrijding van aids, cholera en ebola? Zelfde vraag over de inzet op hygiëne, zoals schoon water? Verspilling van “ons geld”?

In de jaren zeventig gaven we 1%  van ons bruto nationaal product aan ontwikkelingshulp. Dus 1 euro op elke 100 euro die we met elkaar verdienden. In de jaren Rutte zakte dit naar 0.7%. En het huidige kabinet verlaagt dit naar 0.4%, om het vanaf 2028 nog verder af te bouwen. Want de eigen goed doorvoede burgers komen op één. Zij willen nu eenmaal tweemaal per jaar op vakantie blijven gaan en dat moet ergens van betaald worden.

Er wordt in dit land niet beseft dat met het de facto afschaffen van de ontwikkelingshulp op termijn ook de eigen welvaart en veiligheid in gevaar komen. Want dat afschaffen zal, volgens een net afgeronde, maar nog vertrouwelijke ambtelijke nota tot veel meer onvrede en geweld in diverse ontwikkelingslanden leiden, tot meer pandemieën, meer vluchtelingen en een nog grotere invloed van China in veel Afrikaanse en Aziatische landen.

Maar naast stupide is het afbouwen van de hulp aan de allerarmsten natuurlijk vooral ook een morele kwestie. Daarover schreef Jarl van der Ploeg in zijn Volkskrant-column vandaag een mooie passage: ,, In dat Nederland is moraal net zo schaars geworden als visie, met als gevolg dat we apathisch toekijken wanneer ze asielzoekers dumpen in een Oegandese gevangenis, maar we volledig op tilt slaan als de appelmoes twintig cent duurder wordt. Continu hebben we de mond vol van vrijheid, maar zodra een bevriende natie wordt afgeslacht door de Russen en daarom bedelt om hulp, kijken we zonder gêne de andere kant op.” Maar we hebben het zelf niet eens door hoe naar binnen gericht en egoïstisch een groot deel van dit landje is. 

Als we in de kosten-baten-analyse van ontwikkelingshulp alle economische, geopolitieke, morele en humanitaire aspecten meewegen dan leidt het zo drastisch afbouwen van die hulp in alle berekeningen tot een zeer negatieve uitkomst. Het is daarom dure symboolpolitiek, vooral bedoeld om de rechtse onderbuiken te paaien.

90.    Als onze vrijheid steeds meer bedreigd wordt door boze machten, kan het voor je gemoedsrust nuttig zijn om je te verdiepen in wat er echt aan de hand is.

Als het gaat om “de toestand in de wereld” hoor je sinds de machtswisseling in het Witte Huis vooral veel bezorgd klagen over de gevaren die er op ons afkomen. Nu zijn er ook wel een paar serieuze aanleidingen voor die zorg, want de bedreigingen komen momenteel van alle kanten. Intern hebben we te maken met de vijfde colonne van rechts-populisten. In een verdeeld Europa kampen we ook nog eens met een splijtende oppositie vanuit een paar Poetin-vriendelijke regimes.

Aangemoedigd door het nieuwe geopolitieke klimaat voert Rusland haar hybride oorlogsinspanningen verder op. En de VS zijn van een betrouwbare bondgenoot van Europa een onvoorspelbare anti-Europese Poetin-vriend geworden en Trump probeert de EU-landen uit elkaar te spelen, omdat hij elk land apart makkelijker onder druk kan zetten dan wanneer de EU als een krachtige politiek-economisch eenheid kan acteren.    

Vooral die mega-draai van de VS gaat een ongekende gamechanger worden. Als je vandaag denkt dat je vanuit Washington het toppunt van krankzinnigheid wel hebt gehoord, dan blijkt het de volgende dag toch nog idioter te kunnen. Waar gaat het heen met de wereld in het algemeen en Europa in het bijzonder nu zelfs de VS bereid blijken om de internationale rechtsregels en NAVO-afspraken terzijde te schuiven, als dat hun strategische belangen beter dient? Hoe moet Europa zich beschermen tegen het agressieve Rusland als Trump het op een akkoordje gooit met Poetin en vindt dat wij het hier zelf maar moeten uitzoeken? Maar ook: waar zijn in Europa de leiders die er voor moeten zorgen dat we snel een robuust veiligheidssysteem kunnen opbouwen, dat agressieve machten voldoende afschrikt om ons op wat voor manier dan ook aan te vallen? Het zijn deze grote vragen die de geopolitieke analisten drukke dagen bezorgen, maar veel licht is er aan het eind van de tunnel nog niet te zien.   

Je kunt van al die gevaarlijke en onzekere toestanden natuurlijk angstig of dépri worden, boos of zelfs razend. Je kunt het nieuws niet meer volgen of in bed blijven liggen met de lakens over je hoofd getrokken. Je kunt ook mooie romans gaan lezen in de hoop dat je de diepste menselijke drijfveren van de politieke hoofdrolspelers dan beter begrijpt. Kun je allemaal doen, maar kom je daar veel verder mee? Ben er niet zeker van. Daarom schiet ik, misschien uit een soort zelfbehoud, zo stoïcijns mogelijk in de analyse-modus: feiten verzamelen, causale verbanden ontdekken, historische context bestuderen, zoeken naar de meest waarschijnlijke toekomstscenario’s….dus graven, graven….Vanuit het idee dat je er maar beter bovenop kunt blijven zitten, dan je uit wanhoop terugtrekken uit de echte wereld of troost zoeken in de romanwereld.

In het kader van dat graafwerk volg ik momenteel een uitermate interessante collegereeks over de ontwikkeling van de internationale rechtsorde en internationale betrekkingen vanaf de Vrede van Munster (1648), via het Congres van Wenen (1815) tot heden. Het gaat in de leer van de internationale betrekkingen al eeuwenlang om de strijd tussen enerzijds de eerbiediging van internationale rechtsregels en multilaterale afspraken en anderzijds het recht van de sterkste. Het is ook  steeds weer een strijd tussen aan de ene kant een door liberale waarden gedreven politiek en aan de andere kant een botte machtspolitiek, ook wel realpolitiek genoemd. Als een rode draad loopt ook de huidige actualiteit door de colleges heen. In elk college wordt duidelijk dat wij op dit moment, m.n. door het aantreden van het Trump-regime, in een  gevaarlijke overgangsfase zitten, waarin de grootmachten, geleid door autocraten, de internationale rechtsorde volledig ondergeschikt maken aan hun eigen belangen. 

De colleges zijn in zekere zin ook hoopgevend omdat ze laten zien dat de wereld door al die multilaterale afspraken en internationale rechtsregels toch steeds met kleine stapjes beter is geworden. Verdragen werden weliswaar keer op keer geschonden, omdat een van de partijen dacht daar belang bij te hebben, maar vervolgens vond een meerderheid van de machtige staten het daarna toch weer nodig om nieuwe verdragen te sluiten. Via het principe van twee stappen vooruit, één achteruit hebben we per saldo zeker in de afgelopen tachtig jaar (vanaf WOII) toch grote sprongen voorwaarts gemaakt. En nu doen we met Xi, Poetin en Trump weer een stap terug.

Hoe ver en ontwrichtend die stap terug gaat zijn en hoe lang ie gaat duren...het is hoogst onzeker. De ene analist denkt dat we op een geopolitiek kantelpunt zitten en dat we hierna voor lange tijd niet meer terug zullen kunnen naar een stabiele wereldorde waarin de gebruikelijke rechtsstatelijke omgangsvormen weer gerespecteerd zullen worden. Maar andere experts verwachten dat de democratie in de VS sterk genoeg is om over vier jaar weer een leiderschap aan de macht te brengen dat de internationale rechtsorde wel zal respecteren. 

Ook maken de colleges over de internationale orde duidelijk dat het altijd van groot belang is dat politieke leiders, experts, diplomaten, maar ook gewone burgers rationeel blijven analyseren wat er in de reële wereld echt gaande is, welke mensen van vlees en bloed er met welke intenties en belangen aan de knoppen zitten en hoe we zo doelmatig en effectief mogelijk kunnen reageren op de kansen en bedreigingen. Als we er met z’n allen niet bovenop zitten, wordt het helemaal een zootje en waggelen we blind en doof als onwetende lemmingen richting de klif.

We mogen toch hopen dat er in ieder geval in Europa nog voldoende mensen met voldoende ratio en voldoende fatsoen overblijven om het goede te doen c.q. om het kwaad en de irrationaliteit te bestrijden. Als we ons niet wapenen (in alle betekenissen van het woord) tegen agressie en domheid, worden we wel erg makkelijke de prooi van duistere krachten. We moeten ze zo afschrikken, dat ze het niet aandurven.

Agressieve autocraten vallen doorgaans alleen andere landen binnen, als ze inschatten dat dat succesvol kan zijn en de baten groter zijn dan kosten. Europa moet daarom de komende paar jaar daar een geloofwaardige tegenmacht tegenover zetten en zo bewijzen dat ze collectief haar vrijheid zal verdedigen. Tegen elke prijs? We hebben weinig keuze als geen vazalstaten van een autocraat willen worden.

91.  Gevaren die de loop van de Europese geschiedenis kunnen gaan bepalen.

Kort geleden stond er in NRC een weinig geruststellend interview met de Italiaanse Nathalie Tocci, vermaard politieke strateeg en directeur van het Instituut voor Internationale Zaken in Rome, een prestigieuze denktank. Zij wordt ‘all over the world’ uitgenodigd om haar visie te geven op de grote geopolitieke vraagstukken van dit moment. De kern van wat zij in het uitvoerige interview naar voren bracht, is in de volgende drie punten samen te vatten:

1. Als Poetin een van de Baltische Staten zou willen binnenvallen, en daar moeten we serieus rekening mee houden, dan is nú het meest geschikte moment. Niet als hij wacht tot Europa zich over een jaar of drie heeft herbewapend. Het komend jaar kan hij b.v. in Litouwen zijn slag slaan, want aldus Tocci ,,De NAVO is dood! Er is geen afschrikking meer. Artikel 5 is oud papier. We weten heel goed dat deze Amerikaanse regering in geval van een Russische aanval op Litouwen, geen oorlog zal voeren met Moskou. We moeten ons op het ergste voorbereiden: we krijgen niet alleen te maken een onverschillig Amerika, maar met een Amerika dat zich kan opstellen als tegenstander van Europa.”

1. Toen Tocci verleden jaar JD Vance in München ontmoette, bleef zij, zo zegt ze, achter met het gevoel ,,deze man háát Europa vanuit zijn diepste binnenste. Hij herhaalde maar dat Rusland geen bedreiging vormde, en dat als wij het daarmee oneens waren dat dan onze zaak was. Het was niet zozeer wát hij zei, als wel de toon waarop. De boodschap was zoiets als: ‘Europese snob, als wij aan de macht komen, dan piepen jullie wel anders.” Deze rancuneuze teksten komen wel van de uiterst rancuneuze tweede man in het Witte Huis, met veel invloed op het warrige, onvoorspelbare brein van zijn baas.

1. Italië, de tweede economie van de EU, is de zwakste schakel in de Europese eenheid. Een eenheid waar op zich nu veel positiefs over te zeggen is. Maar de gevoelsmatige en ideologische loyaliteit van Giorgia Meloni en haar extreemrechtse conservatief-nationalistisch Fratelli d’Italia ligt bij Donald Trump. En een groot deel van het linkse Italië heeft goede banden met Rusland. In dat land is er eigenlijk geen overtuigende politieke meerderheid om tegen Poetin op trekken en/of om Oekraïne voluit te steunen. Voor Meloni is het dus op eieren lopen. Ze is echter een intelligente politicus die weet dat de Italiaanse economie volledig afhankelijk is van een sterk en solidair Europa. En dat is de belangrijkste reden waarom zij tot dusver kiest voor een sterke positie in een eensgezind Europa. En in dat kader steunt ze ook Oekraïne en veroordeelt ze de importheffingen van Trump. Maar hoelang krijgt ze daarvoor nog de politieke ruimte in eigen land. Tocci is hier niet gerust op. En zonder een coöperatief Italië in de EU en de NAVO gaat het moeilijk worden. Een ketting is immers zo sterk als de zwakste schakel.

Het lijkt me verstandig als onze politici en militaire strategen deze observaties van Tocci vanaf nu goed in hun oren knopen en ook laten doorklinken in het publieke debat. Om zo bereed draagvlak te kweken voor verregaande maatregelen, maatregelen die misschien wel grote offers zullen vragen.

Onze Commandant der Strijdkrachten, Onno Eichelsheim, heeft dat natuurlijk al geruime tijd geleden begrepen, maar heeft daar deze week ook expliciet invulling aan gegeven door alle Nederlandse militairen middels een dagorder te laten weten dat ze “versneld gereed moeten zijn voor een eventuele inzet.” Dat komt misschien wat dreigend over…en zo is het ook bedoeld. Maar na 1 dag hoorde je er niemand meer over.

92.  Herdenken op 4 mei is ook denken: we moeten feller stelling nemen tegen de veroorzakers van het geweld nú en hun meelopers.  

Elk jaar laait de discussies weer op over de betekenis van de Nationale Herdenking op 4 mei. Wat of wie herdenken we nu eigenlijk? En met welk doel? Herdenken we alleen de Nederlandse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog of moeten we dat slachtofferschap veel breder invullen en wie bepaalt dat? Maar ook: beperken we het herdenken vooral veilig tot "vroeger" of willen we er ook nog lessen uit trekken voor het "nu" en hoe verwoorden we dat dan? De voorstanders van een 4 mei herdenking die zich beperkt tot de slachtoffers van WOII vinden dat de voorstanders van een bredere invulling niet alleen polariseren en provoceren, maar zo ook de Holocaust relativeren. Deze bizarre beschuldiging komt vooral van types ter rechterzijde. 

In het Memorandum van het "Nationaal Comité 4 mei" van 2019 kunnen we lezen dat het formeel gaat het om “allen – burgers en militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen of vermoord; zowel tijdens de Tweede Wereldoorlog en de onafhankelijkheidsoorlog in Indonesië, als in oorlogssituaties en bij vredesoperaties daarna.” 

Maar betekent deze formulering dat het gaat om alle doden door oorlogsgeweld, "waar ook ter wereld", of gaat het alleen om Nederlandse soldaten en burgers? Dat is een lastige, want in 2019 schrapte het Nationaal Comité weliswaar “Nederlandse” uit tekst van het Memorandum, maar dat was in beginsel alleen bedoeld om stateloos geworden Joodse burgers, zoals Anne Frank, er ook onder te laten vallen. En daar zou het, volgens de mondelinge exegese van het Nationaal Comité, dan ook wel zo’n beetje bij moeten blijven. Dus zeker geen uitbreiding naar alle slachtoffers van oorlogsgeweld "waar ook ter wereld". 

Toch was en is de discussie daarmee niet ten einde. Een groot deel van de Nederlandse burgers vindt namelijk al enige tijd wel dat we tijdens de Dodenherdenking álle mensen, "waar ook ter wereld", die sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog slachtoffer zijn geworden van oorlogsgeweld zouden moeten herdenken. Veel gehoorde herdenkingsleuzen als "nooit meer oorlog”, “nooit meer discriminatie en vervolging om wie je bent” of “nooit meer Auschwitz” blijven natuurlijk lege prevelementjes als je ze niet koppelt aan de menselijke drama's die zich nú in vele regio's afspelen. Want "lessen trekken" toch? Dus zouden burgers zich tijdens de Dodenherdenking ook moeten kunnen uitspreken over de huidige massamoorden, zoals die in Gaza, Oekraïne en Soedan. Lessen getrokken? Niet echt. 

En tijdens die herdenkingen zou niet alleen de Jodenhaat van toen en nu veroordeeld moeten worden, maar ook de moslimhaat die in deze tijden flink wordt opgepookt. Lessen getrokken? Niet echt. Iets wat Arnon Grünberg in zijn herdenkingsvoordracht vier jaar geleden perfect verwoordde: ,,alle onmenselijkheid tegen burgers wordt op 4 mei herdacht… het is twee minuten stilte om aandacht te vragen voor de schending van de elementaire mensenrechten, toen en nu, waar ook ter wereld. Met als referentiepunt de Holocaust, want de genocide op de Europese Joden blijft het absolute morele dieptepunt in de menselijke geschiedenis tot dusver.”

Maar hoe moet je dan aankijken tegen de morele voorbeeldfunctie van b.v. ons kabinet en de voorzitter van de Tweede Kamer bij de 4 mei herdenking? Het kabinet weigert Israël aan te spreken op de vernietiging van Gaza en de Gazanen. En de wijze waarop de vluchtelingen van nu door dit kabinet worden bejegend is vaak niet veel anders dan hoe de vooroorlogse Nederlandse regering de Joodse vluchtelingen behandelde. Toen die voor uitsluiting, geweld en daarna zelfs uitroeiing naar ons land probeerden te vluchten, kregen zij dezelfde, inmiddels bekende boodschap: jullie zijn hier niet welkom, opzouten, ga terug maar waar je vandaan komt. Harteloos. Wreed. Toen en nu.

Maar dan Kamervoorzitter Bosma die namens de Tweede Kamer op 4 mei zijn zalvende praatjes mag houden over het als inferieur wegzetten van de Joden toen. Deze extreemrechtse islamofoob behoort tot een partij die nu even geen Jodenhaat, maar moslimhaat ventileert. Haattaal die net zo als toen op enig moment kan leiden tot fysiek geweld. Verder was Bosma ook prominent verkondiger van de ‘omvolkingstheorie’ en de eigen-volk-eerst politiek, beide onvervalste NSB-mantra’s.

Hoe serieus moeten we dus de vrome 4 mei voordrachten van Schoof en Bosma nemen als zij wel het abjecte gedrag van fascisten en meelopers van toen veroordelen, maar wegkijken bij de massamoorden van statelijke actoren als Israël, of er zelfs sympathiek tegenover staan? Meten met twee maten? Moreel corrupt? Ach, wat maakt het label eigenlijk uit als iedereen maar weet hoe het zit wanneer die twee goedpraters het nu over “nooit meer Auschwitz" hebben. Het is hypocriete bullshit. 

Maar los van wat de Schoofjes, Bosmaatjes, het CIDI of het Nationaal Comité allemaal vinden en ook los van wat uit onderzoek blijkt: aan wie of wat je denkt tijdens de twee minuten stilte, bepaalt iedereen natuurlijk helemaal zelf.

Herdenken op 4 mei = denken “dat nooit meer” = denken “maar het gebeurt nu toch weer” = denken "de slachtoffers van nu moeten we ook herdenken" = denken "we moeten feller stelling nemen tegen de veroorzakers van het geweld nu en hun meelopers".  

93.   Het is in Nederland verdomd moeilijk om op een wat relaxte manier dood te gaan.

In grote delen van het buitenland heeft Nederland de reputatie dat je maar even met je vingers hoeft te knippen en de euthanasie-artsen verdringen zich om je een dodelijke injectie te geven. In de meest zotte verhalen wordt er zelfs gesproken over ons euthanasiebeleid als over het “laagdrempelig afmaken van niet meer productieve bejaarden”.

Maar het narratief van een makkelijk te verkrijgen euthanasie heeft helemaal niets met de dagelijkse euthanasiepraktijk in ons land te maken. Er worden meer 10.000 euthanasieverzoeken per jaar afgewezen. Het is namelijk verdomd moeilijk om door de ‘keuring’ van de huis- en scan-artsen heen te komen.

Het begint ermee dat je persoonlijk om euthanasie moet vragen. Je kunt dat mondeling doen, maar het ook schriftelijk vastleggen en dan aan de arts toelichten. Deze handeling vereist dus dat je wilsbekwaam bent op het moment dat je om euthanasie vraagt. Je kunt de perfecte euthanasieverklaring hebben opgesteld en die tig maal met je huisarts hebben doorgenomen, maar als het puntje bij het paaltje moet komen en jij wilt dat de spuit er ingaat, dan zul daar zélf om moeten vragen en de arts moeten overtuigen dat je lichamelijk en/of psychisch ondragelijk lijdt. Niemand anders mag dat voor je doen, ook familie niet. Dus als je al te ver heen bent qua dementie of met een schuin hoofd half verlamd en kwijlend in een karretje zit en nauwelijks meer kan praten, dan kun je zwaaien met je euthanasieverklaring tot je een ons weegt, maar de artsen zullen alleen maar vriendelijk terugzwaaien. De dodelijke injectie zullen ze je niet geven. Al staan er tien familieleden omheen die er op aandringen.

Maar ook als je nog wel in staat bent om je euthanasieverklaring mondeling adequaat toe te lichten, is het uitermate ingewikkeld om artsen ervan te overtuigen dat je ondragelijk lijdt. Een van de redenen is dat artsen veel te bang zijn voor juridische gezeur. Zoekend op internet kun je je in no-time laten informeren over de vele schrijnende gevallen die er niet in zijn geslaagd om artsen duidelijk te maken dat ze niet meer verder kunnen en willen leven. Die weigering van de arts betekende dat ze zich onder mensonterende omstandigheden met pijn en wentelend in hun eigen ontlasting naar het einde moesten slepen.

 In NRC  vertelde Martje van der Burg onlangs over het levenseinde  van haar ouders. Ze hadden beiden een euthanasieverklaring, maar het werden drama’s met lijden tot het bittere einde. Zij heeft er een boek over geschreven en zegt in het interview:  „Mensen denken dat ze recht hebben op euthanasie, maar dat is een volstrekte schijnzekerheid. Je hebt vaak absoluut geen regie op je eigen sterven. Ook als je alles duidelijk hebt geregeld in een euthanasieverklaring, dan nog moet je voldoende  wilsbekwaam zijn om aan te kunnen geven dat je er uit wilt.” 

Alleen als je in de laatste fase van kanker zit, dan is het “uitzichtloos lijden” ook voor de artsen blijkbaar zo evident dat ze het dan zonder angst voor vervolging relatief snel aandurven. Maar als je als 65-plusser wat wezenloos ligt te vegeteren op een verpleegbed en het met je geestelijke gesteldheid op en neer gaat, wordt euthanasie een moeilijke, zo niet onmogelijke zaak. Zeker als je de arts niet op een consistente manier duidelijk kunt maken dat je er echt mee wilt stoppen. Je wordt dan als onvoldoende wilsbekwaam beschouwd: de ene dag wil je dit, maar de andere dag dat en dan neemt de arts geen risico, ook als hij ook wel weet dat de patiënt dit lijden met verlies van alle decorum bij zijn volle verstand nooit gewild had.

Kortom: Je kunt je dus alles afwegende afvragen wat het nut is van een schriftelijk vastgelegde euthanasieverklaring als het mondeling evengoed ook kan en je er in alle gevallen zelf om moet vragen en het niet aan familie of vrienden kunt overlaten. Je moet dus in alle gevallen zelf wilsbekwaam zijn. Ben je dat niet dan kun je euthanasie wel schudden. Ben je dat wél dan is het nog een illusie te denken dat je veel autonomie hebt over je eigen levenseinde.

Eigenlijk is het enige wat je kunt doen als euthanasie geweigerd wordt omdat je blijkbaar niet genoeg lijdt:  een pakketje medicijnen bij elkaar scharrelen om er zelf een eind aan te maken, met alle risico’s van dien, zoals hersenschade als het mislukt. Het meest effectief is daarom voor een snel rijdende trein springen. (dus niet die van Arriva). Dan ben in een miniseconde 100% zeker daar waar je dan wilt zijn. Maar als telg uit een familie met vele NS-functionarissen vind ik dat ook níet direct een optie waar ik vrolijk van word.  

Waarom wordt de euthanasiewet niet zodanig versoepelt dat alle mensen van een zekere leeftijd die wilsbekwaam zijn op een zeker moment, na een lichte toets van de huisarts, met desnoods nog een second-opinion van een scan-arts, de middelen kunnen krijgen om er zelf op humane en veilige wijze een eind aan te maken. Je belast dan ook de arts niet meer dan nodig. En ja, het zal dan vast wel eens een keer fout gaan, maar die risico’s vallen m.i. in het niet bij dat eindeloze lijden van de miljoenen van hen die niet meer willen of kunnen leven.

Waarom mag het doodgaan niet een beetje relaxed gaan? Je doet het toch al niet voor je lol, want erna is niet meer. Wat is er dan op tegen om je dat laatste stukje van de reis op z’n minst nog lekker te voelen? Het zijn vooral de religieuzen die hier dwars liggen. Zij zijn nu eenmaal van het mantra “leven is lijden en doodgaan zonder te creperen is wel erg makkelijk.”

94. Hoe zullen we het BBB-verwijt “het is hun schuld” noemen? Hypocriet of onnozel?

De Raad voor de Leefomgeving schrijft in haar laatste rapport “Falen en opstaan” dat ,,de collectieve belangen van de leefomgeving decennialang zijn verwaarloosd door het eenzijdige samenspel van overheid en bedrijfsleven, waardoor Nederland nu zit opgescheept met hardnekkige problemen als milieuvervuiling en daling van biodiversiteit.”

Volgens de Raad heeft de overheid nagelaten doortastend op te treden tegen agrarische bedrijven ,,door hen niet te controleren op eisen en normen”. Al die tijd prevaleerde financieel-economisch succes boven de nadelen daarvan voor de leefomgeving, aldus de Raad, die het in haar genoemde studie scherp neer: ,,Politiek en bestuur zoeken in de agro-sector eigenlijk al 25 jaar naar mogelijkheden om het probleem niet echt te hoeven aanpakken. Het is steeds maar zoeken naar geitenpaadjes.”

Deze conclusie lijkt aardig aan te sluiten bij wat het BBB-duo in de Tweede Kamer, Caroline van der Plas en haar tweede man Henk Vermeer, te pas en te onpas roepen: “25 jaar desastreus mest- en stikstofbeleid van vorige kabinetten kunnen wij nu niet in een paar jaar oplossen”. Deze stelling klopt op zich dus, maar uit de mond van deze vleesgeworden agro-lobby in de Tweede Kamer klinkt het als een hypocriet excuus voor de hopeloos falende BBB-minister van Landbouw etc Femke Wiersma.

Je kunt ook zeggen dat het een onnozele beschuldiging is, omdat iedereen met enige kennis van zaken op dit dossier wel beter weet: het BBB-duo wijst in feite met de beschuldigende vinger naar zichzelf, want zij zijn de exponenten van de agro-lobby die 25 jaar het noodzakelijke beleid frustreerde met de onze-boeren-eerst filosofie.

Hoezo, de problemen kunnen we niet in een paar jaar oplossen? Dit BBB-duo beloofde de kiezers wel degelijk dat het, als de partij in het kabinet zou komen, de agro-problemen “snel en simpel” zou oplossen, zonder het aantal boeren drastisch te verminderen en zonder “harde maatregelen”. Gewoon, door de problemen “niet zo op te blazen en anders te definiëren”, door veel meer stront en stikstof te gedogen en door het tovermiddel innovatie in de stallen en de meetapparatuur.

En zij zouden in Brussel ook wel eens even gaan regelen dat Nederland haar onhoudbare voorkeursbehandeling zou kunnen voortzetten. Dus had de BBB de € 23 miljard, die het vorige kabinet had gereserveerd voor diepingrijpende saneringsmaatregelen in m.n. de intensieve veeteelt, helemaal niet nodig. Dat geld werd dan ook netjes bij de formatie ingeleverd. Ze waren er nog trots op ook. Ja, je kunt dit ook oliedom noemen.

Maar al na een paar maanden werd BBB-minister Femke Wiersma geconfronteerd met de harde realiteit: ze had weliswaar alle verstandige plannen van experts hersenloos in de prullenbak gemieterd, maar kon daarna niets nieuws bedenken dat haalbaar, uitvoerbaar, financierbaar of effectief was. Haar ideetjes waren juridisch niet haalbaar, liepen stuk op Brussels beleid of leverden qua mest- en stikstofreductie niets op. En hé, wat gek, er bleek ook ineens geen geld meer om de meest vervuilende boeren uit te kopen. Nee, want die € 23 miljard had de BBB immers zelf bij de formatie ingeleverd.

Om deze en vele andere redenen horen we nu al vele maanden gekanker en gemok in de het coalitiekamp bij de VVD en NSC. Hun woordvoerders schamperen bij elk Kamerdebat cynisch dat we van doen hebben met een minister van Landbouw etc die nog steeds niets geleverd heeft en met haar warrige beleidsvoornemens bijna zeker ook niets gaat leveren. Ze zeggen nog niet dat deze minister een onbenul is, maar het gevolg van haar beleid is volgens hen wel ,,dat Nederland op slot blijft zitten”. Wat betekent dat er ook de komende jaren veel te weinig woningen gebouwd kunnen worden. Maar het traineren van oplossingen betekent ook dat de natuur achteruit blijft kachelen en de boeren nog steeds geen toekomstperspectief hebben, met als gevolg dat velen van hen via een koude sanering hun bedrijf zullen moeten sluiten. En dan kun je als BBB de schuld geven aan Brussel, de rechters en de linkse elite. 

Dat er de afgelopen jaren een slecht mest-, stikstof- en natuurbeleid is gevoerd klopt zoals gezegd, maar dat kwam omdat alle noodzakelijke maatregelen steeds maar werden uitgesteld, geblokkeerd en verwaterd door de machtige lobby van het agro-industriële complex. En als er dan eindelijk de laatste jaren een pakket serieuze maatregelen door een kabinet werd afgekondigd, zette de agro-lobby, ook met grote steun van de BBB, de intimiderende trekkerterreur in om Nederland lam te leggen, zodat het kabinet toch weer gedwongen werd om de maatregelen in te trekken. In het laatste kabinet Rutte lag er een programma dat redelijk veelbelovend was, maar wie blokkeerde dat wederom? De BBB, de partij waarmee de machtige agro-industriële lobby nu direct en fysiek in de Tweede Kamer het gewenste beleid kan blokkeren.

Het is dus een gotspe als het duo van der Plas-Veerman nu alle voorgaande kabinetten zonder schaamte beschuldigt een ,,desastreus beleid” te hebben gevoerd, een beleid dat hun eigen agro-lobby nota bene al die jaren zelf heeft afgedwongen: een non-beleid van pappen en nathouden, waarbij de boeren hun gang konden gaan met hun ongeremde stront- en stikstofproductie, met hun vervuiling van water, bodem en lucht en met hun ziekmakende en toekomstloze verdienmodellen. Het is de schuld van de agro-industriële lobby.

Het is partijen als VVD, CDA en later vooral ook BBB in het landbouwbeleid nooit gegaan om collectieve belangen, waarbij ook natuur, milieu en gezondheid een rol speelden, maar altijd om agro-industriële korte termijn deelbelangen. CDA en VVD lijken nu bij zinnen te zijn gekomen en willen eindelijk een effectieve en doelmatige beleidsmix, maar de BBB dreigt met een kabinetscrisis als er serieuze maatregelen worden afgedwongen die de boeren “pijn gaan doen”.

Maar het is uitstel van executie: het aantal boeren zal dramatisch moeten verminderen en de rest zal over moeten gaan op een ander verdienmodel. Hoe langer de Haagse politiek hiermee treuzelt, hoe groter de problemen worden. Waardoor het nog ingewikkelder, pijnlijker en duurder wordt om tot een gezonde agro-sector te komen. Het is door de Raad van de Leefomgeving allemaal in keurige ambtenarentaal, maar dodelijk, opgeschreven in “Falen en opstaan”. 

De agro-lobby die, in een samenzwering met laffe politieke partijen, deze problematiek de afgelopen 25 heeft laten ontstaan, moet nu publiekelijk worden ontmaskerd en naar de marge worden gedwongen. Het is een van de vele sterke argumenten om dit zielloze kabinet van prutsers en patjepeeërs snel te laten vallen.

95. Polen en Roemenië: gaan zij Hongarije en de VS achterna? En Nederland....quo vadis?

Zou het bij de verkiezingen in Polen en Roemenië goed gaan, in de zin van goed voor de democratie en rechtstaat? Het zal deze en volgende week gezien de peilingen in beide landen kantje boordje worden. We kunnen in de VS en Hongarije zien hoe relatief makkelijk het volkomen verkeerd kan gaan. Ook in ons land zijn er krachten die, als ze de ruimte krijgen, alles kapot proberen te maken dat een liberale democratie nodig heeft: vrije pers, vrije wetenschap, onafhankelijke rechtspraak, rechten voor minderheden en een zekere trouw aan de feiten.

Die boze rechts-populisten zien in Trump en/of Poetin hun grote voorbeeld en leven van zondebokken, uitsluiten, rancune, chaos, leugens en eigen-volk-eerst-mantra’s. Hun achterban is boos, vaak onwetend, makkelijk te manipuleren en volatiel, maar de leiders zijn geslepen en gevaarlijke volksmenners. Ze misbruiken de democratie om haar te kunnen ontmantelen. Zo ging het Hongarije en zo lijkt het te gaan in de VS.

Hoe kunnen we onze democratie redden van een Orban- of Trump-scenario? Door een hoge kiesdrempel? Door partijen die ‘fout willen” te verbieden? Door de benoeming van rechters geheel onafhankelijk van de politiek te maken? Door een Grondwettelijk Hof met een slechte-wetten-blokkerende-bevoegdheid? Lastig. Lastig. Elke substantiële aanpassing van ons democratisch systeem vereist een grondwetswijziging en die kan vrij makkelijk worden geblokkeerd door de partijen die daar geen belang bij hebben. Want voor je zo’n wijziging met de noodzakelijke tweederde meerderheid door beide Kamers hebt geloodst, zijn we vele jaren verder en kunnen we hier al “Hongaarse, Poolse of Amerikaanse toestanden” hebben.

We kunnen onze democratie overigens niet redden met wetten en regels alleen, want als de rechts-populisten eenmaal gekozen zijn en besluiten om zich niets te trekken van die wetten en regels en er geen onafhankelijke rechters meer zijn om hen te stoppen, gaat het mis. Zeker als er steeds breder in de samenleving bij de gewone burgers geen democratisch besef meer is en zich er ook geen zorgen over maken.  Als de roep om een 'sterke man' steeds luider wordt omdat de gevestigde partijen onvoldoende kunnen leveren vanwege incompetente politici, een impotente overheid, politieke versplintering en obstructies van populistische krachten, is heel goed denkbaar dat de dam die ons moet beschermen tegen een afbraak van de rechtstaat op enig moment doorbreekt.

In Hongarije lijkt er (voorlopig?) nauwelijks een weg terug naar de liberale rechtstaat en ook de VS zijn hard op weg zo’n corrupte autocratie te worden, met ordinaire kleptocraten aan de macht. De komende drie, vier jaar worden misschien bepalend voor de overlevingskansen van de liberale rechtstaat in Europa en de VS. Hoe moeten we die kansen inschatten?

Een van de meest onnozele uitspraken in dit verband is wel: zo’n afbraak van de rechtstaat zal hier in ons land nooit plaatsvinden, want “daar zijn wij te nuchter, te tolerant en te verstandig voor.” Drie op zich voortreffelijke eigenschappen, maar wel eigenschappen waarmee dit volkje juist niet ruim bedeeld is. Waar we wel in voldoende mate over beschikken zijn een zeer hoge eigendunk en behoorlijk grote bekken, wat we zelf dan weer "direct" noemen. 

Maar los daarvan: teveel burgers hebben er geen benul van dat onze democratie en daarmee samenhangende rechtstaat erg kwetsbaar is en zeker niet van alle tijden is, maar een uniek en nog erg jong experiment en dan ook nog eens een experiment voor maar een beperkt deel van de wereldbevolking. Het is verre van vanzelfsprekend dat het systeem dat de burgers in de betreffende landen zoveel welvaart, vrijheid en rechtszekerheid heeft gegeven, onder het gebeuk van de rechts-populisten zal overleven. 

Het vereist op z’n minst dat een voldoende grote meerderheid van betrokken burgers en competente politici het systeem met kracht willen verdedigen tegen alle obscure personen en bewegingen die het kapot willen maken. Als die bereidheid er onvoldoende is en slapjanussengedrag, hyperindividualisme, desinteresse in het collectieve, cynisme en hedonisme nog sterker de dominante normen worden, dan is het snel gedaan met onze zogenaamde “westerse waarden”, zoals vrijheid en rechtvaardigheid en met de instituties die die waarden bewaken en garanderen.

96.  Hoe stoppen we de machthebbers die de microfoon opeisen om ongeremd hun leugens te verspreiden?

In NRC schrijft een van mijn favoriete columnisten,  Carolina Trujilio, onlangs het indringende stuk "Koppen dicht". Een column die je de komende tien jaar elke week een paar keer zou moeten lezen om voldoende woedend te blijven op de liegende charlatans met macht die met hun holle woorden de waarheid keer op keer verkrachten en gespeend zijn van menselijkheid. Het zijn de knurften die zich in hun boosaardigheid kunnen uitleven, omdat zij macht en dus altijd de microfoon hebben, waarmee zij dan altijd ook de meest kwetsbaren pakken, de weerlozen zonder microfoon. In deze column van Trujillo staan zoveel rake zinnen, dat ik 'm in z'n geheel heb opgenomen. 

“Deze week had ik al vroeg een column af over Faber en kindvluchtelingen, maar de woorden daarin wilden niet echt vlotten. Ik schreef een tweede over wolven en jagers, maar ook daar werd ik niet blij van. Het hele schrijven leek een zinloze bezigheid. De deadline naderde en ik moest kiezen. Toen ik de teksten naast elkaar legde, zag ik de gemene deler. In beide gevallen wil de partij met macht en zonder iets te verliezen – Faber en jagers – iets afpakken van een kwetsbare partij die vooral bezig is met overleven – kindvluchtelingen en wolven. In beide situaties hebben de machtige spelers toegang tot microfoons en media en gebruiken ze die om met manke taal hun egoïstische, wrede plannen als nodig en onontkoombaar voor te stellen. Kindvluchtelingen noch wolven hebben toegang tot microfoons. 

Bij Sven Kockelmann zat een of andere jachtbaron. Wat die man met woorden deed moet elke taalliefhebber misselijk hebben achtergelaten. Voor het afschieten van weerloze dieren gebruikte hij woorden als ‘uitmuntend natuurbeheer’. Ik was daar nog niet van bijgekomen of een prominent – Schoof, Wilders of een VVD-minister, niet dat dat verder uitmaakt – stond voor de camera een vraag over de rode lijn kundig bij de Palestijnse slachtoffers weg te trekken. De rode lijn moest je bij 7 oktober leggen, vond hij. Dat Palestijnse kinderen op elke andere dag daarvoor, en zeker daarna, door menselijk toedoen creperen, leek hem niet genoeg te kunnen deren. 

Ik ben die machtige microfoonbezweerders spuugzat, het moet daardoor komen dat ik mijn lust voor woorden ben verloren. Ik kan geen lafaard meer horen zwatelen over Nederland als morele voorloper, terwijl deze coalitie niets anders doet dan collaboreren met genocide. Ik kan geen politicus meer aanhoren die migranten aanwijst als oorzaak van woningnood in een land waar miljonairs zich multimiljonair melken aan huizen.

Ik kan geen minister van oorlog meer horen zwetsen over wapens voor vrede. Geen politicus meer verdragen die meer belang hecht aan hoe die overkomt, dan aan drinkwater, natuur of de toekomst van zijn mensen.

Ik kan geen aankondiging meer verwerken van een onderzoek om niks te hoeven doen. Geen woord meer van wie zich tomeloos inzet voor rijken en beweert dat te doen voor de Nederlander, de hardwerkende. Niets meer van wie met twee maten meet, met twee monden praat en droge ogen houdt. De oranje tiran aan de andere kant van de oceaan lukt het zelfs het woord genocide te verkrachten door dat te plakken op de ongemakken van vrienden van zijn huismiljardair. Europese kruipleiders die dat nog steeds een bondgenoot noemen, kan ik ook niet meer aanhoren. 

Eigenlijk trek ik geen enkele machthebber meer die een microfoon opeist om daar zijn leugens in te braken. Net zo min als microfoonbeheerders die geen keuze lijken te hebben dan achter dat malafide leidersgeboefte aan te zwalken. Ik verdraag niet langer dat alles wat stil en kwetsbaar is vermoord wordt door griezels met onstilbare machtshonger, diepe zakken en nul mededogen.

Ik mag deze ruimte, deze microfoon en deze versterker gebruiken, maar eigenlijk wil ik niks meer zeggen. Ik wil zwijgen. Ik wil dat ieder die er werk van maakt met versterking te liegen, zijn kop even houdt. Ik wil twee minuten stilte voor een waarheid. Ik wil het spelen van wolvenwelpen in het bos horen, het zwijgen van gewonde kinderen in microfoons en de stille wind uit gebombardeerde steden waar puin niet meer geruimd wordt.”

Carolina Trujillo is schrijfster en schrijft ook elke week een column in NRC

97. Mannen met macht die zich misdragen….omdat het kan en niemand er iets van durft te zeggen.

Een van de meest vermaarde dirigenten ter wereld, Jaap van Zweden, ligt ineens publiekelijk onder vuur wegens grensoverschrijdend gedrag. Het programma Pointer, dat altijd degelijk onderbouwde onderzoeksjournalistiek aflevert, heeft een 50-tal musici geïnterviewd over het optreden van de dirigent en daar komt een tamelijk ontluisterend beeld uit naar voren. Hij zorgde voor een angstcultuur in 'zijn' orkesten en vele orkestleden voelden zich door hem diep beledigd, geschoffeerd, geïntimideerd of bedreigd, soms tot ziekmakend toe. Een van de insiders in de wereld van de klassieke muziek zei kort geleden in NRC: ,,Dirigenten zoals Jaap, zij voelen zwakheid. En het is verschrikkelijk om te zeggen, maar 'then they do go hunting'." Wreed gedrag jegens de kwetsbare medemens...het schijnt ook in de kunstwereld veelvuldig voor te komen. 

Is er in het publieke discours nu sprake van een heksenjacht of wordt er terecht een akelige vorm van autoritair gedrag aan de kaak gesteld die niet meer van deze tijd is? Is het een kwestie van “als je niet tegen de hitte kunt, dan hoor je niet in die topkeuken” of heeft van Zweden hier op een botte manier ethische grenzen overschreden? Hij heeft de feiten tegen, want een normaal mens gaat niet zo met anderen om zoals uit de Poiter-uitzending blijkt en zeker niet wanneer er sprake is van evidente machtsongelijkheid en degene die vernederd wordt voor zijn of haar baan mede van de topdirigent afhankelijk is. Heeft hij niet beseft wat hij met zijn gedrag aanrichtte of vond hij de gevolgen een aanvaardbare prijs om de top te halen? Was het voor hem de keuze tussen het humane model en een darwinistische aanpak, waarin alleen de sterksten het recht hebben om te "overleven" c.q. een beroemd dirigent te worden? 

Voor mij hoeft Jaap van Zweden niet gecanceld te worden. Liever niet, want hij blijft een imponerende dirigent. Maar hij zou wel moeten erkennen dat hij vele musici diepongelukkig heeft gemaakt door ze op een onbeschofte manier publiekelijk te vernederen. Je kunt het natuurlijk ook goedpraten of relativeren, zoals hij een paar dagen geleden zelf deed: ,,Ja, ik was soms scherp op personen, maar dat was altijd om gezamenlijk het beste uit het orkest te halen.” Met dit slappe verweer gaat hij zijn geschonden reputatie niet redden, denk ik. En hij krijgt er zeker de gunfactor mee terug, die zou hij weleens voorgoed verspeeld kunnen hebben. 

De meningen dezer dagen over van Zwedens gedrag zijn verdeeld. Van “zo gaat het in die wereld nu eenmaal als je de top wilt halen” tot “onaanvaardbaar despotisch gedrag”. Dus ik kan hier mijn mening nog wel aan toevoegen. Ik vond van Zweden altijd een sympathieke gozer, charismatisch, goed gebekt, vol branie en indrukwekkend op de bok. Maar als zoveel musici die hem hebben meegemaakt een boekje opendoen over hoe hij “als mens” de orkestleden bewust in de zeik zette, dan denk ik toch, net als bij Matthijs van Nieuwkerks vergelijkbare gedrag jegens zijn (letterlijk) ondergeschikten: hij zou mijn vriendje niet wezen.

Deze affaire doet natuurlijk ook wat met zijn charisma. Als je alleen aan de top kunt blijven c.q. als je alleen topprestaties met een orkest kunt leveren door musici die het in jouw ogen niet goed genoeg doen voor de ogen en oren van het hele orkest af te branden, dan moet je je afvragen of je echt wel zo goed bent. In ieder geval ben je niet goed in het communiceren. En je hebt ook weinig mensenkennis, want niemand gaat beter presteren als je hem/haar op brute wijze intimideert. Heel wat mensen, en zeker creatieve mensen, kunnen daardoor zo van slag raken dat ze juist minder gaan presteren. Zou hij daar ooit op die manier naar gekeken hebben? Gebrek aan sociale intelligentie? 

Van Zweden heeft gewoon geluk gehad dat zijn slachtoffers, de geestelijk gemaltraiteerde musici, tijdens een concert nooit zijn gaan schreeuwen dat ie een botte lul is. Als dat een paar keer was gebeurd was het eerder afgelopen geweest met Japie's botheid. Maar niemand durfde dat vanwege een bijna zeker verlies van zijn of haar baan. Misschien dat ie z’n gedrag vanaf nu wel aanpast, noodgedwongen omdat weinigen na deze wereldwijde afgang zijn vernederingen nog zullen pikken. Mag je hopen. Maar onze topdirigent zal heel wat moeite moeten doen om zijn geschonden imago te repareren. Als dat überhaupt nog te repareren is.

98. Hoelang nog voor het gedrocht uit zijn lijden wordt verlost? 

Mijn vorige voorspelling van de “onvermijdelijk kabinetsval” is niet uitgekomen. Ik dacht in januari dat dit niets presterende, slechtste-kabinet-ooit nog vóór april zouden sneuvelen op migratie en asiel omdat dit Wilders’ favoriete verkiezingsthema is en hij het niet zou willen laten aankomen op een breuk over ander onderwerpen, b.v. extra defensie-uitgaven of allerlei lastige bezuinigingen bij de Voorjaarsnota.

Maar Wilders bleef aarzelen over het moment waarop hij de stekker eruit zou trekken en beperkte zich tot loze dreigementen. Dat mes is nu wel erg bot geworden. Dus moet hij nu eindelijk een keer doorpakken, anders hij gaat af als een gieter en daalt hij nog sneller in de peilingen. Hij weet natuurlijk zelf ook wel dat dit kabinet op zijn belangrijkste dossier - migratie en asiel - niets kan leveren. Daarom verleden week zijn wanhoopsoffensief met eisen waarop hij nooit zijn zin zal krijgen. Kijken we de komende weken dus naar de laatste acte in dit treurspel of wordt de val nog over de zomer heen getild? 

Er wordt momenteel de laatste hand  gelegd aan de Voorjaarsnota die uiterlijk 1 juni naar de Kamer moet worden gestuurd. In de weken daarna zal dit stuk nog voor het zomerreces in de beide Kamers worden behandeld. In de VJN zit zoveel explosief materiaal dat je je bijna niet kunt voorstellen dat dit gammele bootje met uitgevallen motor nog weken kan blijven drijven. Mijn weinig originele inschatting is dan ook dat het kabinet dit proces niet gaat overleven en de club nog vóór de zomervakantie sneuvelt. De meest voor de hand liggende breekdossiers zijn defensie en migratie/asiel, hoewel er nog wel meer issues liggen, waarover de coalitie hopeloos verdeeld is, zoals het stikstofdossier waarop nog steeds niet wordt geleverd, waardoor Nederland maar niet van 'het slot' komt. Maar ook het (bijna zeker) terugdraaien van de onzalige 'huurbevriezing' zal voor Wilders onaanvaardbaar zijn. 

Qua crisispotentie gaat in de media, vooral door Wilders' bizarre persconferentie, de meeste aandacht uit naar migratie/asiel, maar defensie is in mijn ogen minstens zo brisant. Het sneue is, dat w.b. migratie/asiel de rechtse partijen er inhoudelijk snel uit moeten kunnen komen als ze zich vooral focussen op de strenge maatregelen die juridisch en praktisch ook uitvoerbaar zijn en symboolpolitiek achterwege laten. Alleen: Wilders leeft van symboolpolitiek en wil de migratie- en asielproblemen helemaal niet oplossen, maar juist vergroten, om er telkenmale op te kunnen blijven wijzen dat ‘de anderen’ zijn plannen willen blokkeren. Dit is zijn verdienmodel. En daarom maakt 'zijn' minister Faber er ook zo’n zootje van en weigert ze met voorstellen te komen die kunnen rekenen op een Kamermeerderheid. Zij komt alleen met wetten waarvan ze vooraf al weet dat die afgeschoten zullen worden, waarna ze de schuld bij anderen kan leggen.

Ook op het defensiedossier zal het erg lastig worden om eruit te komen. VVD en NSC zullen eisen dat het budget naar 3% per jaar, of nog meer, wordt opgetrokken, met de aantekening dat elk procentpunt meer dan de huidige 2% ca € 10 miljard extra uitgaven per jaar betekent, een bedrag dat alleen beschikbaar kan komen via grote bezuinigingen op o.a. zorg of de sociale fondsen, of door forse belastingverhogingen. Het eerste is voor de PVV onaanvaardbaar, het tweede is voor de VVD een nauwelijks te nemen politieke horde, want ze zullen dat, hun achternaam kennende, als electoraal onverkoopbaar inschatten. Die achterban wil niets inleveren als het ook via het snoeien van de publieke voorzieningen kan. Hier zie ik de coalitie niet snel uitkomen, maar dat moet wel. In ieder geval voor de NAVO-top van 24 juni.

Dat er binnen afzienbare tijd een kabinetsval wordt geforceerd door PVV of VVD lijkt me, alles overziend, erg waarschijnlijk, want dit geklungel zonder enige output is voor niemand, behalve misschien voor de BBB, nog veel langer te verdragen en te verkopen. Nog maar 13% van het electoraat heeft volgens een recent onderzoek vertrouwen in het clubje. Maar wie slaat nu als eerste toe? Ik verwacht zoals gezegd dat Wilders het niet laat aankomen op een breuk over de verhoging van de defensiebudgetten, want als hij daarop dwars blijft liggen, zal hem verweten worden geen oog te hebben voor de nationale veiligheid en dat kan hem bij de verkiezingen zwaar worden aangerekend. Hij zal er dus alles aan doen om nog voor de besluitvorming over de defensie-uitgaven en de behandeling van de Voorjaarsnota te breken op migratie/asiel.

Want hoewel Wilders almaar roeptoetert dat 'zijn' Faber het geweldig doet en de beste minister van migratie en asiel ooit is, kankert hij ook met grote regelmaat op het kabinet dat het op dit dossier nog helemaal niets gepresteerd heeft. Schizofrene Geertje komt hier ook niet lekker uit. Om die reden heeft hij verleden week met veel publicitaire tamtam zijn tien-nieuwe-maatregelen-die-echt-uitgevoerd-moeten-worden-anders-is-het-einde-oefening in de ring gekeild. Het is niet veel meer dan opgewarmd prakje met voorstellen, eisen eigenlijk, die of juridisch niet haalbaar zijn of nauwelijks iets opleveren of al in het vat zaten.

Symboolpolitiek voorzien van agressieve taal om bij de partners zoveel mogelijk ergernis te wekken, in de hoop dat ze boos terugschieten, waarna het gescheld over en weer escaleert en het niet meer te repareren is, mede omdat de persoonlijke verhoudingen te verziekt zijn. De VVD heeft, politiek slim, erg laconiek op de Wilders-pakketje gereageerd, maar de politieke amateurs van NSC lieten zich verleiden om in Wilders val te lopen en kondigden sacherijnig en volstrekt overbodig aan dat de partij zijn voorstellen streng aan de (grond-)wet gaat toetsen, waarna ze het smeulend vuurtje nog wat aanbliezen met de dreiging: ,,als het coalitieakkoord moet worden opengebroken hebben wij ook nog wel wat punten”. En dan klapt het muizenvalletje dicht. 

Met deze impulsieve, politiek wat onnozele reactie plaveit NSC voor Wilders de weg om de komende weken, nog voor de discussie over de Voorjaarsnota en de verhoging van de defensie-uitgaven, het kabinet op te blazen. VVD zal daarvan balen omdat Wilders op het veiligheidsdossier dan geen kleur hoeft te bekennen en hij er in de verkiezingscampagne op kan tamboereren dat alle PVV-plannen om het “strengste migratiebeleid ooit” uit te voeren door de ‘zittende macht’ zijn getorpedeerd.

Of vindt de VVD nog op tijd de argumentatie om zelf snel een breuk te forceren die goed aan haar achterban is uit te leggen? En NSC? Die partij heeft niets meer te verliezen, want zal vroeg of laat toch totaal verdampen. Ze zou zichzelf, de nationale politiek en het land op de valreep nog een grote dienst kunnen bewijzen door zelf zo snel mogelijk het kabinet op te blazen en daarmee toch nog een beetje 'onsterfelijk' te worden.

Het zou het einde van een lijdensweg worden, voor alle betrokkenen. En de rechtse media en populistische BN'ers moeten na Fortuyn, Wilders, Baudet, van der Plas en Omtzigt op zoek naar een volgende 'nieuwe held van het volk' die ze tijdelijk op het schild kunnen hijsen En begint de rechts-populistische ellende dan opnieuw?

NB  Een week na dit stukje viel het kabinet Schoof op 3 juni 2025 op asiel en migratie. Wilders kreeg dus zijn zin en kan de hele verkiezingscampagne op zijn lievelingsthema blijven hameren. .  

99. Waarom een initiatiefwet torpederen waarmee onze democratie beter kan worden beschermd?

De initiatiefwet "Bestuurlijk verbod ondermijnende organisaties" heeft het niet gehaald. Weinigen zullen het meegekregen hebben omdat de media vooral aandacht hadden voor Wilders' migratieriedels, maar afgelopen dinsdag heeft de Eerste Kamer een initiatiefwetsontwerp verworpen waarmee ondermijnende organisaties hadden kunnen worden verboden. Het voorstel was vooral gericht op het verbieden van criminele motorbendes. Helaas stemden alleen de fracties van SGP, CDA, VVD en JA21 voor. De rest, w.o. GroenLinks-PvdA, stemde tegen, terwijl de PvdA notabene één van de initiatiefnemers was.

Waarom stem je tegen een wet waarmee je de oprichting van ondermijnende organisaties kunt verbieden? Wat waren de motieven van de tegenstemmers? Dat er een paar rechters waren die publiekelijk lieten weten de wet niet echt nodig te hebben om criminele motorbendes aan te pakken zal meegespeeld hebben, maar doorslaggevend was de angst bij de tegenstemmers dat het wetsvoorstel inbreuk zou maken op het in de Grondwet vastgelegde recht van vrijheid van vereniging. Met de aantasting van dit grondrecht zouden we, vreesden ze, wel eens op een glijdende schaal terecht kunnen komen. Ook het bij de minister leggen van het besluit tot een verbod en niet bij de rechter zinde de tegenstemmers niet, want dan zou de wet eventueel politiek misbruikt kunnen worden voor het verbieden van andere organisaties dan motorbendes, b.v. van politieke partijen.

Bij dit laatste punt zit nu juist mijn verbazing dat serieuze democraten tegen deze initiatiefwet hebben gestemd. Want zonder de Grondwet te hoeven wijzigen hadden we hiermee een wet gehad waarmee alle organisaties die serieus ‘het systeem’ dreigen te ondermijnen kunnen worden verboden. En of dat nu motorbendes zijn of extreme politieke partijen: alles wat bedreigend is voor de rechtsorde, de rechtstaat of de democratie zou je toch moeten kunnen verbieden voor het te laat is c.q. voor er geen weg terug meer is en je als samenleving aan politieke of andersoortige criminelen bent overgeleverd? Nee, zo'n wet is niet nodig, vond de meerderheid van de Eerste Kamer dus,

Kijk, dat de PVV en Forum voor Democratie tegen die initiatiefwet stemden, is logisch, want zij proberen de rechtstaat al jaren te ondermijnen en zijn natuurlijk bang dat die wet op enig moment tegen hen gebruikt wordt, maar dat GroenLinks-PvdA en D66 tegen stemden vind ik lastiger te begrijpen. Zij willen blijkbaar wél het risico lopen dat populistisch-rechts op enig moment zoveel macht heeft vergaard dat ze vervolgens met een eigen ondermijningswet democratische partijen kunnen verbieden.

Met de verworpen initiatiefwet had voorkomen kunnen worden dat onze extreemrechtse Poetin-vriendjes ooit in zo’n positie kunnen komen.

100.  Hoe lang gaat het nog duren voor de VVD de PVV uitsluit als regeringspartner?

De meest rechtse VVD-ers, en ook partijleider Dilan Yeşilgöz, hopen dat de nieuwe verkiezingen op een wonder uitdraaien, dat wil zeggen: ze hopen op een uitslag die een Populistisch-Rechts kabinet mogelijk zal maken met PVV+VVD+JA21+BBB. Maar dit zou wel eens een fata morgana kunnen blijken. Want als de uitslag enigszins in de buurt komt van de laatste meest betrouwbare peilingen behaalt deze combinatie niet meer dan 59 zetels.

Een regering met de PVV gaat het dus bijna niet worden. Dat is voor alle democraten een geruststellende gedachte, maar toch wil Yeşilgöz tegen beter weten in regering met de PVV nog boven de markt laten zweven en de partij niet uitsluiten. Waarom? Om bij de onderhandelingen richting GL-PvdA te kunnen dreigen dat zij altijd nog met de PVV ‘iets’ kan proberen. Sluit zij de PVV bij voorbaat uit, dat zit zij, wil ze de VVD in een kabinet krijgen, aan GL-PvdA vast en kan die partij  extra eisen stellen.

Uit onderhandelingstactische overwegingen kun je deze opportunistische opstelling nog een beetje volgen, maar los hiervan: als fatsoenlijke liberale partij moet je toch geen samenwerking open willen houden met een partijleider die de beste maatjes is met de rechts-extremisten in deze wereld en met Poetin en Trump, die beiden Europa kapot willen maken. Een leider ook van een ondemocratische partij, die zijn anti-rechtstatelijke standpunten alleen voor even in de ijskast had gezet en altijd zal blijven weglopen als het moeilijk wordt.

Maar dit soort overwegingen zijn aan de VVD-partijleider niet besteed. Tom-Jan Meeus schreef kortgeleden in zijn zaterdagse bijdrage in NRC het volgende over haar: ,,Haar lichaamstaal straalt meer weerzin uit tegen Timmermans dan tegen Wilders....maar... Als Yesilgöz niet kan kiezen tussen Timmermans en Wilders, tussen een democraat en een politieke hooligan, loopt niet alleen de VVD een risico. Dan loopt het hele bestel een risico. Het is misschien wel het belangrijkste thema dat de komende campagne op het spel staat."

Het al dan niet uitsluiten van de PVV kan Yeşilgözi de hele campagne als een molensteen om haar nek blijven hangen. De meeste andere partijen zullen er naar blijven vragen en het haar elke keer weer verwijten. Ook uit haar eigen partij  zal de kritiek op dit punt aanzwellen.  Daarom is niet de vraag óf de VVD samenwerking met de PVV gaat uitsluiten, maar wanneer Yeşilgöz de knoop doorhakt en het publiekelijk bekend maakt. Mijn inschatting is rond de behandeling van de Voorjaarsnota als Wilders zich gaar uitspreken tegen de verhoging van NAVO-norm naar 3.5% tot 5%. Hij zal er dan van worden beschuldigd geen oog te hebben voor onze veiligheidsbelangen en Rusland in de kaart te spelen. 

1. Kort na dit stukje maakte de VVD aan alle onzekerheid een eind: op maandag 9 juni 2025 liet Yeşilgöz weten dat zij Wilders uitsluit als partner in een volgend kabinet. Haar reden: "laf weglopen blijft zijn stijl." Waarbij zij even lafjes vergat dat de VVD twee jaar geleden Rutte IV  liet ontploffen door weg te lopen voor de migratiedeal (die op een haar na rond was) met de "nareis-op-nareis-op-nareis"- fabel. Het land zou daardoor volgens haar volstromen met asielzoekers. Wat een leugen was. Maar de VVD wilde gewoon van het kabinet af en nieuwe verkiezingen omdat de partij in de peilingen in de lift zat en de grootste leek te worden. Maar dat werd toch de PVV, met alle rampzalige gevolgen van die dien. Benieuwd hoe de verkiezingen nu voor de VVD uitpakken. Ik voorspel ze niet veel goed. Ze zakken als een baksteen in de peilingen. De partijleider is ‘aangeschoten wild’ en wordt ook binnen haar eigen partij niet gezien als competent genoeg om een kabinet te leiden.

101. Als je tegen vaccinaties bent, dan heb je ook geen vaccinatie-experts nodig.

Elke dag komen er weer nieuwe “dit-kan-niet-waar-zijn” berichten vanuit de gesloten inrichting voor mentaal gestoorden die de VS inmiddels zijn geworden. Vandaag dan het nieuwsfeitje dat de Amerikaanse minister van Volksgezondheid, Robert F. Kennedy jr., alle zeventien vaccinatie-experts uit een commissie van gezondheidsinstituut CDC heeft ontslagen. Kennedy wil zelf een nieuwe commissie samenstellen, meldde zijn ministerie gisteren. Nou, dan kun je wel voorspellen wat voor incompetente zotten daarvoor genomineerd zullen worden. We weten immers al lange tijd dat deze mislukte telg uit de Kennedy-clan, pleonastisch geformuleerd, een halvegare antivax-wappie is, maar je denkt steeds weer: het denkende deel der natie zal toch een keer ‘ho, tot hier en niet verder’ roepen.

Maar nee, niemand durft zich tegen Trump te verzetten uit angst voor zijn of haar positie en dus kan de bloedjacht op experts, migranten, anti-racisten, eerlijke rechters, divers-denkers, kritische ambtenaren, buitenlandse studenten en anti-Israël demonstranten in volle hevigheid doorgaan. Op de beleidsterreinen Onderwijs, Klimaat, Groene energie en Diversiteit zijn bijna alle federale experts al naar huis gestuurd, hele diensten zijn volledig ontmanteld en op Defensie is men druk bezig om alles wat een kleurtje heeft en geen ‘echte man’ is op botte wijze naar de uitgang te begeleiden. Zelfs de namen van zeeschepen worden vervangen door types die in Trumps ogen wel deugen.

Maar eerlijk is eerlijk: Trump heeft de VS en de wereld al jaren beloofd dat hij alles wat hem niet zint, tegenstaat of tegenwerkt zal aanvallen, zo nodig ‘kaltstellen’ en vervangen door loyale Trumpisten. Hij houdt zich dus gewoon aan zijn beloftes. Dat is bij onze politici wel anders.

100. Met wie wil Dilan Yesilgöz eigenlijk wél regeren als Wilders niet mee mag doen en Timmermans nog erger is?

Dilan Yesilgöz schreef afgelopen zondag een brief aan haar VVD-leden, waarin zij niet alleen toelichtte waarom de VVD niet met de PVV in een volgend kabinet wil stappen, maar ook hoe zij over GroenLinks-PvdA denkt. Dat onderdeel begint met de merkwaardige passage dat de VVD inzet op ,,een kabinet dat daadkrachtig gaat leveren op het beleid waarop Nederlanders al jaren stemmen, maar dat zij door een linkse meerderheid in de Kamer of een weglopende Wilders, niet kregen.” 

Dit een behoorlijk bizarre verdraaiing van de werkelijkheid. Hoe komt zij in de huidige Tweede kamer een ‘linkse meerderheid’? Wie telt ze daarvoor mee? En hoe kan een linkse meerderheid nu iets tegenhouden, als de Nederlanders, ook volgens Yesilgöz, in meerderheid rechts stemmen? Ik wil er niet lullig over doen, maar het is gewoon onzin wat haar spindoctors voor haar hebben opgeschreven. Feit: er is in de hele parlementaire geschiedenis nog nooit een linkse meerderheid geweest. Links mocht dan ook alleen meedoen als er echt geen andere optie was of wanneer de vakbeweging nodig was om de arbeidsrust te bewaren wanneer er loonmatiging moest worden doorgevoerd. De laatste 7 jaar zat de VVD zonder links in de ‘driver’s seat’ en nog heeft de partij haar beleid niet kunnen uitvoeren?

Maar oké, dat uitvoeren van het VVD-beleid kon de afgelopen jaren blijkbaar dus ook niet met het CDA en D66. Met wie dan wél in de komende jaren? Niet met de PVV dus, want die wordt nu wél uitgesloten. Maar hoe kijkt zij in dit verband dan tegen GroenLinks-PvdA aan? Deugt die partij wél? Nee, ook niet. Yesilgöz maakt in haar brief een zodanige karikatuur van deze partij, dat je vooral denkt: ook met GroenLinks-PvdA wil ze never-nooit gaan regeren. Een paar citaten:

1. ,,Terwijl het glashelder is dat we zullen moeten investeren in onze eigen defensie, weigert Timmermans een wet te steunen die zelfs maar 2% vastlegt.” De waarheid: GroenLinks-PvdA doet mee met de verhoging van de NAVO-norm naar 3.5% tot 5%, maar vindt het niet opportuun omdat nu al in een wet vast te leggen. Dit om te voorkomen dat later het hele bedrag wordt gefinancierd uit bezuinigingen op de publieke voorzieningen en de sociale uitgaven. Beide partijen verschillen dus niet van mening over de noodzaak van een forse verhoging van de defensie-uitgaven, maar over hoe die te financieren. Zo had ze het ook kunnen presenteren.
2.  ,,Terwijl we juist nu een groeiende economie nodig hebben, staan politici van GroenLinks-PvdA te juichen als er bedrijven vertrekken.” Te juichen? Echt? Het is eigenlijk  te dwaas om commentaar op te geven. GroenLinks-PvdA was de eerste partij in de Tweede Kamer die de aanbevelingen van de commissie Draghi, en de financiering daarvan, volledig overnam en het kabinet aanspoorde tot haast, terwijl de VVD nog steeds aarzelt over die noodzakelijke mega-innovatie van de Europese economie. GroenLinks-PvdA is er wél op tegen dat de grootste fossiele energie-slurpers met veel subsidie in de benen worden gehouden. Dat is een domme besteding van duur belastinggeld. Ze vervuilen, zijn klimaat-gevaarlijk en verdwijnen op enig moment toch. Dus waarom hun leven rekken. 
3.  ,,Terwijl we in ons land een migratie- en integratieprobleem hebben dat aangepakt dient te worden, kiest GroenLinks-PvdA voor het ontkennen van de werkelijkheid”. Ook deze aantijging slaat nergens op. Het is een kwalijke insinuatie. GroenLinks-PvdA pleit al jaren voor een strengere regulering van de arbeidsmigratie (90% van het aantal binnenkomers), waar de VVD nog nooit iets aan gedaan heeft, integendeel, werkgevers wilden immers zoveel mogelijk goedkope arbeidskrachten. En ook in dit meest-rechtse-kabinet-ooit heeft de VVD bewust niets aan de arbeidsmigratie gedaan. De focus lag volledig op die 10% asielmigranten die vluchten voor oorlog en geweld. Maar ook GroenLinks-PvdA pleit voor een planmatiger aanpak van de asielmigratie en verwacht vooral veel van ‘strakke’ maatregelen op Europees niveau. Waar wel een verschil zit: de ene partij gelooft in een afschrikkende werking door het leven van de asielzoekers hier zo onaangenaam mogelijk te maken en de andere partij denkt dat je de overlast juist erg kunt beperken door het spreiden van kleinschalige opvanglocaties over het hele land en door het beter laten verlopen van de asielprocedures.
4.   ,,Ja, in het verleden viel er nog goed met een verantwoordelijke centrum-linkse partij als de PvdA te werken. Maar als we kijken naar het linkse radicalisme dat steeds meer voet aan de grond krijgt, dan houd ik echt mijn hart vast.” Dit is wel een heel sneue framing. Hoe rechts moet je zijn om GroenLinks-PvdA ‘links radicalisme’ te verwijten? Dan zit je wel erg op schoot bij ene Trump, die Jo Biden ook zo noemde.  

En in de Tweede Kamer suggereerde Yesilgöz ook nog dat Timmermans met zijn kritiek op Israël, vanwege het niet-proportionele Gaza-geweld, Hamas in de kaart speelt, terwijl hij een van de eersten was die de Hamas-terreur op 7 oktober veroordeelde. Yesilgöz wil met zo’n framing blijkbaar  in het gevlei komen bij de ultra-rechtsen die elke vorm van kritiek op de staat Israël als antisemitisme veroordelen.

De wijze waarop de VVD-partijleider GroenLinks-PvdA in haar brief afserveert, heeft weinig meer te maken met een fair debat, maar ademt in alles een poging om een partij en een partijleider als een radicaal-links gevaar af te schilderen, die onverantwoord met onze economie en veiligheid om zal gaan. Zo worden de anti-Timmermans zaadjes in de ontvankelijke VVD-hoofdjes gepland. Die zullen voorlopig door blijven groeien. En na de verkiezingen moet er dan wel een heel lastig verhaal gesleten, als VVD en Groen-PvdA noodgedwongen, om het land regeerbaar te houden, toch met elkaar in één kabinet moeten gaan zitten. Veel succes. 

In de Volkskrant van vandaag schrijft Raoul du Pré: ,,Het is een teken aan de wand dat Yesilgöz zich in haar brief ideologisch scherper afzet tegen GroenLinks-PvdA dan tegen de PVV.“  Ze maakt ook in zijn ogen een karikatuur van de werkelijkheid als het om GroernLinks-PvdA gaat. Hij vraagt zich daardoor af hoe de VVD de volgende regering voor zich ziet, ,,als Wilders niet mee mag doen en Timmermans nog erger is. Yesilgöz schildert zichzelf in een heel benauwd hoekje waaruit het straks lastig ontsnappen is.”

Op welk moment in de verkiezingscampagne zal het besef tot de partijleiders van de grootste democratische partijen doordringen dat ze na de verkiezingen wel eens tot elkaar veroordeeld kunnen zijn om het land regeerbaar te houden? Dat geldt vooral voor de VVD en GroenLinks-Links. Die maken alleen kans in een regering komen als ze samen deals weten te sluiten en elkaar dus de komende maanden een beetje 'heel' laten. Kan iemand dat Yesilgöz en Timmermans niet eens influisteren?

101. Meer vrouwen in topposities, dat moet, maar is geen garantie voor succes.

Worden ondernemingen met vrouwen aan de top ook beter gerund dan wanneer er louter mannen aan het roer staan? Gaan die bedrijven verantwoorder om met het milieu, de klimaatproblematiek of hun personeel? Ik heb nergens overtuigend wetenschappelijk bewijs kunnen vinden voor de hypothese dat vrouwen betere ondernemers zijn dan mannen en meer rekening houden met de maatschappelijke impact van hun handelen, maar er is ook geen bewijs voor de stelling dat ze op de relevante indicatoren minder scoren.

Wel zijn er sterke aanwijzingen dat een divers samengestelde leiding met elkaar aanvullende competenties het doorgaans beter doet dan een homogeen mannenbolwerk. Maar los van de vraag of vrouwen het ‘even goed of zelfs beter doen dan mannen’: vrouwen die aan de gevraagde kwalificaties voldoen moeten natuurlijk gewoon dezelfde kansen krijgen op topposities in het bedrijfsleven als mannen. En zolang de achterstand nog zo groot is, mogen ze van mij bij dezelfde kwalificaties ook wel de voorkeur krijgen boven de mannelijke kandidaat.

Hebben boerenbedrijven die gerund worden door vrouwen (boerinnen dus) meer oog voor de stikstofproblematiek, de biodiversiteit, het dierenleed en de verzieking van bodem, water en lucht? Doen boerinnen het op deze punten beter dan boeren? Ik heb er geen enkele aanwijzing, laat staan wetenschappelijk bewijs voor kunnen vinden. Integendeel: tijdens de trekkerterreur van een aantal jaren geleden en de protesten daarna zag ik vooral dat de vrouwen minstens zo fanatiek waren als de mannen in de strijd tégen de noodzakelijke maatregelen om de hoeveelheden mest en stikstof tot aanvaardbare proporties terug te dringen. Ook zij vonden en vinden in meerderheid dat ze gewoon hun goddelijke gang moeten kunnen blijven gaan. Ook bij de meeste boerinnen is er dus betrekkelijk weinig oog voor hun aandeel in de afbraak van het milieu en de biodiversiteit. Het wordt ontkend, gebagatelliseerd of gerelativeerd.

Zijn vrouwelijk politici doorgaans vakbekwamer, socialer of humaner dan hun mannelijke collega’s? Hebben ze meer dossierkennis en begrijpen ze complexe vraagstukken sneller? Hebben zij op terreinen als klimaat, milieu en veiligheid meer oog voor het algemeen belang en de belangen van toekomstige generaties? Kunnen zij een departement beter aansturen dan mannelijke bewindslieden? Liegen of overdrijven ze minder? Debatteren ze beter? Ik heb geen onderzoeken kunnen vinden die antwoorden geven op deze vragen.

Maar ik durf hier de stelling wel aan dat een aselect samengestelde groep burgers in meerderheid op elk van deze vragen ‘nee’ zal antwoorden. Vrouwen doen het gemiddeld genomen niet beter, maar ook niet slechter...dit durf ik na het ca 55 jaar volgen van de politiek wel met enige stelligheid te beweren. 

Hoe je over de kwaliteit van vrouwelijke politici denkt, zal deels worden bepaald door je eigen politieke voorkeuren, maar je kunt er ook diverse objectiveerbare indicatoren op los laten waarmee je de mate van succes kunt meten. Laten we proberen ons een oordeel te vormen over een aantal politica’s die heden ten dage nogal aan de weg timmeren, b.v. Dilan Yesilgöz, Mona Keijzer en Caroline van der Plas. De eerste heeft premier-ambities, de tweede had premier-ambities en de derde heeft de ambities om Nederland nog verder in de stront te laten zakken.

In mijn optiek doen deze dames het in weinig opzichten beter dan hun mannelijke concurrenten en zijn ze zeker niet politiek slimmer, socialer of humaner. Ze zijn gewoon keihard-rechts. En wat betreft het redelijke debat moet je niet bij hen zijn. Ze hebben een zekere bedrevenheid ontwikkeld in het vilein beschimpen van hun politieke opponenten en in het verdraaien van de feiten

Veel succes hebben de dames ook niet geboekt met hun kabinetje Schoof en mede door hun incompetentie staat dit land vanaf de val van Rutte IV (waar Yesilgöz ook medeverantwoordelijk voor was) tot ver na de komende verkiezingen misschien wel in totaal zo’n drie jaar stil. Beatrice de Graaf schreef in haar mooie NRC-column laatst dat we als burgers/kiezers van deze tragedie hopelijk geleerd hebben dat ,,reptielbreinen in de dierentuin thuishoren en niet in de Tweede Kamer.”

Ik ben voor (nog) meer vrouwen in de Haagse politiek, maar dan wel competente vrouwen. En die zijn er ook meer dan genoeg. Zoals de burgemeesters van onze grote steden: Femke Halsema, Carola Schouten en Sharon Dijksma. Dames die hun lastige steden met veel professionaliteit, betrokkenheid en dossierkennis besturen. Maar hen zie ik helaas niet terugkeren in de landelijke politiek.

We zullen het, vrees ik, nog jaren moeten doen met politieke opportunisten als Yesilgöz, Keijzer en van der Plas: loze praatjes en veel demagogie, maar weinig substantie.

101.     De Iron Dome wordt gebruikt om de agressie van Netanyahu mogelijk te maken. Dus stoppen die steun.

Bijna de hele Tweede Kamer is gisteren over Kati Piri van GroenLinks-PvdA heen gevallen vanwege de motie waarin het kabinet wordt opgeroepen om (tijdelijk) geen wapensteun meer aan het Israël te geven, dus ook geen onderdelen meer te leveren voor het Israëlische luchtverdedigingssysteem, de Iron Dome. Waarom niet? Omdat het een wezenlijk onderdeel is geworden van de Israëlische aanvalsstrategie richting Iran. Het grootste deel van de Tweede Kamer ging fel, maar vooral ook emotioneel tekeer tegen dit “onverantwoorde standpunt dat het voorbestaan van Israël bedreigt” (dixit SGP). En Wouter de Winter wist in zijn Telegraaf-column te melden dat de PvdA nu definitief is overgenomen door Groen-Links..."die nieuwe partij wordt steeds radicaler." 

Hoe moet je nu tegen die motie van Piri aankijken? Het lijkt me politiek-tactisch geen slimme motie, zo vlak voor de verkiezingen. Van de VVD tot D66 zullen ze waarschijnlijk staan te juichen om dit geschenk waarmee het links-bashen nog makkelijker wordt. Je zou het dan ook een naïeve actie kunnen noemen. En waarom heeft Piri niet naar een breder draagvlak gezocht, b.v. bij D66 en Volt? De partij stond nu gisteren in de Kamer volledig geïsoleerd. Nooit goed.

Is hier sprake van een slechte regie vanuit de partijleiding of heeft men bewust de zaak op scherp gezet om in de verkiezingscampagne duidelijk te kunnen maken dat hier iets te kiezen valt: voor of tegen het extreme oorlogsgeweld van Israël? Maar welke strategie er ook achter zit, het kan tot een vervelende richtingenstrijd in de partij leiden. De 'wij-staan-altijd-achter-Israël-wat-ze-ook-uitspoken' stroming in de partij, aangevoerd door het trio Cohen, Asscher, Oudkerk, zal zich morgen op het partijcongres stevig gaan roeren. Die club was overigens muisstil toen Gaza naar het stenen tijdperk werd gebombardeerd. Maar nu Israëlische burgers misschien ook geraakt kunnen worden, laten ze luid van zich horen en willen ze dat het partijbestuur zich distantieert van de Piri-motie. Wat het natuurlijk niet gaan doen. 

De Piri-motie moge dan partijpolitiek tricky zijn, vanuit een bredere geopolitieke visie, die is gebaseerd op het indammen van de gevaarlijke geweldsescalatie in het Midden-Oosten, is het een goed te verdedigen motie. Want die escalatie, een week geleden in een nieuwe fase gebracht door de Israëlische bombardementen op Iran, kan uitmonden in een grote, onbeheersbare boven-regionale oorlog. Zonder de Iron Dome zou Israël zich niet zo onkwetsbaar hebben gevoeld en waarschijnlijk, uit angst voor de repercussies, nooit zo snel en in die hevigheid Iran gebombardeerd hebben.

Volgens Netanyahu deden ze dat om te voorkomen dat Iran het komend jaar een kernbom in elkaar knutselt en, zei hij, ,,ook om het Iraanse volk haar vrijheid te geven." Het eerste beweert ie al 15 jaar, maar het blijkt steeds toch niet echt op te schieten met die Iraanse kernbom. Het tweede is natuurlijk een belachelijk hypocriet en vals argument. De vrijheid van de Iraniërs interesseert hem net zoveel als het leven van Palestijnen: geen ruk. De echte redenen zijn: 1. het kán nu omdat Iraans bondgenoten in de regio uitgeschakeld zijn en Trump hem onvoorwaardelijk steunt en 2. met die bombardementen kan de aandacht worden afgeleid van Gaza waar de etnische zuivering en het moorden bij de voedseldistributiecentra in volle hevigheid doorgaan, zonder dat de media er nu nog dagelijks melding van maken. 

Israël wil, na de vernietiging van Gaza, ook Iran als regionale machtsfactor volledig uitschakelen. Daarbij doet Netanyahu er alles aan om de VS in de strijd te rommelen. Als dat lukt, en Trump is daar gek genoeg voor, dreigt het hele Midden-Oosten in een totale en langdurige oorlog meegesleept te worden. Er is dan een grote kans dat ook Pakistan en Rusland de oorlog worden ingezogen waarna het spel pas echt op de wagen is. Iran kan in die escalatie zo in het nauw worden gedreven dat ze de straat van Hormuz dichtgooien, met mega-gevolgen voor de wereldeconomie.

Ook denkbaar is dat bondgenoot Pakistan Iran in het uiterste geval een paar kernbommen verschaft om te voorkomen dat het land door Israël en de VS naar een totale ineenstorting wordt gebombardeerd. Met als mogelijk gevolgen: totale anarchie en mega-vluchtelingenstromen naar de buurlanden (en Europa!!!!) In ieder geval wordt Iran door de Israëlische agressie nog meer in de handen van de religieuze en militaire hardliners gedreven, die dan echt alles uit de kast zullen halen om een kernwapen te krijgen, want hun redenering zal zijn: als wij ook een kernwapen hadden gehad, dan had (de kernmacht) Israël ons nooit durven aanvallen. 

Haar angst voor een Iraanse kernbom gebruikt Israël als legitimatie voor de bombardementen op Iran en de moorden op atoomgeleerden en topmilitairen. Als Iran datzelfde in Israël had gedaan was de wereld te klein geweest. Maar los van dit meten met twee maten: die angst van Israël is op zich reëel. Iran is namelijk een land met een gevaarlijk en meedogenloos regime en dat regime kan (net zo als dat van Netanyahu) beter zo snel mogelijk verdwijnen, maar die bombardementen dragen daar niet aan bij. Het theocratische bewind wordt er alleen maar intern repressiever en extern agressiever door. De enige mogelijkheid om een Iraans kernwapen te voorkomen is een verstandige deal tussen Iran, de VS en Europa. Die deal lag er, maar is door Trump in zijn eerste termijn niet alleen door de druk van Israël, opgezegd, maar ook omdat Obama er verantwoordelijk voor was. En dan kon de deal in de ogen van Trump niet deugen. 

Hoe is Israël te stoppen c.q. hoe is een almaar uitdijende oorlog, die ook Europa hard zal raken, te voorkomen? Door een rode lijn te trekken en Israël in een positie te brengen waarin ze niet meer ongeremd en ongestraft overal in het Midden-Oosten kan bombarderen en liquideren. Dat betekent om te beginnen op z’n minst: het stoppen van wapenleveranties. En daar roept de Piri-motie toe op.

Het toppunt van hypocrisie vond ik in het Kamerdebat gisteren het argument van de SGP (en de facto ook de rest van de tegenstemmers) dat Iran zonder de Israëlische Iron Dome ziekenhuizen in Israël kan treffen. Die partijen waren blijkbaar even vergeten dat Israël bijna alle ziekenhuizen (en scholen, vluchtelingenkampen etc) in Gaza heeft platgebombardeerd met inmiddels meer dan 60.000 (of 100.000?) doden op de teller. En ook Iran, dat de oorlog niet is begonnen, heeft al vele honderden burgerdoden te betreuren. Dus het argument dat Iran zonder de Iron Dome patiënten in Israëlische ziekenhuis kan raken is bijna pervers. De rechtse partijen vinden dit nu ineens een oorlogsmisdaad!! Je moet maar durven. 

Aan die ontelbare doden en zwaargewonden in Gaza heeft de SGP, maar eigenlijk ook de VVD, in de Tweede Kamer nooit één woord vuil gemaakt. De oorlogsmisdaden waren sowieso geen aanleiding om een vermanend woord over de staat Israël uit te spreken. Zoals ze dat wel op hoge toon deden over Poetins Rusland na vergelijkbare schendingen van het internationaal recht en het oorlogsrecht. Je bent als partij dan niet meer geloofwaardig. 

Komen bij uitvoering de Piri-motie de levens van de Israëlische burgers in gevaar? Dat hoeft helemaal niet. Israël kan vandaag nog een einde maken aan de Iraanse raketaanvallen door zelf te stoppen met de bombardementen op Iran. Dan stopt Iran ook, zijn de Israëlische burgers veilig en hebben ze Iron Dome ook niet nodig. Overigens zou het niet meer leveren van radar-onderdelen door Nederland pas over geruime tijd enig effect kunnen hebben of geheel door andere landen worden overgenomen, dus in die zin is het ook vooral een symbolische motie om aan te geven: tot hier en niet verder. Duidelijk maken dat Israël niet met onze steun alles kan plat bombarderen, alleen om Netanyahu uit de gevangenis te houden.

De-escalatie is nu het toverwoord.  En wij hebben de keuze tussen 1. Israël gewoon haar goddelijke gang laten of 2. ergens een rode lijn trekken en met maatregelen komen die ook echt pijn doen. Als Israël gewoon mag blijven escaleren dan zal haar bevolking daar op langere termijn een heel hoge prijs voor betalen, vrees ik, waartegen ze zich ook met een Iron Dome niet kan beschermen.

Israël zal, als ze zo doorgaat, een pariastaat worden, door een burgeroorlog tussen extremisten en gematigden verscheurd worden, door de hele regio als een te pakken vijand worden gezien en niet meer tot het rijtje beschaafde landen behoren, vanwege het uitwissen van een heel volk. Maar misschien is daar de inschatting: met Duitsland is het uiteindelijk ook weer goed gekomen.  

102.  Mark....bedankt man, dat je je zo wilde opofferen voor onze veiligheid.

In zijn prachtige column in de Volkskrant, daags na de NAVO-top in  Den Haag, vraagt Peter de Waard zich af waarom we hier in Nederland niet met een half miljoen mensen zijn gaan demonstreren tegen de komst van Donald Trump naar Den Haag. Want, zo toont hij met ontluisterende voorbeelden aan, de wandaden van deze Amerikaanse president verdienen eerder een cel van het Internationaal Strafhof, dan al die egards waarmee hij bij de NAVO-top op het schild is gehesen. Met als absoluut dieptepunt al dat weerzinwekkende geslijm waarmee Rutte en anderen hem probeerden te paaien.

Ik denk dat elk weldenkend mens zich kan inleven in de emotionele eruptie van de Waard. Maar helaas: we leven momenteel in een krankzinnige wereld, waarin de machtigste man op de apenrots met zijn onvoorspelbare nukken het wel en wee van de wereld bepaalt en we inmiddels weten, dat als je hem tegenspreekt of vergeet te paaien je grote kans loopt zwaar gestraft te worden.  

Ter verdediging van Rutte kun je daarom misschien zeggen dat hij zich in het belang van de wereldvrede willens en wetens heel diep heeft willen verlagen. Al dat geslijm was blijkbaar nodig om Trump in een stemming te krijgen waarin hij ons (en hopelijk ook Oekraïne) wil beschermen tegen 'staatsrechtelijke actoren' die (vooralsnog) veel erger zijn dan de Trump-maffia. Die veiligheidsgaranties kosten ons veel. Niet alleen bizar veel geld, maar ook onze waardigheid. Buigen voor koning Donald is al heel erg, Hem naar de mond praten nog erger. Maar Hem als een soort Grote Vader aanbidden is toch wel het ergste dat je van een mens kunt vragen. Dus daarom: Mark bedankt, dat je je zo wilde opofferen voor onze veiligheid.

104. Zonder politieke partijen geen representatieve democratie. Dus alleen stemrecht voor burgers die lid zijn van een politieke partij? 

Politieke partijen zijn essentieel voor een goed functionerende representatieve democratie. Toch zijn er nog geen 400.000 Nederlanders lid van zo’n partij. Dat is slechts 3% van de 13.6 miljoen kiesgerechtigden. Als mensen ernaar wordt gevraagd blijken maar weinigen er ooit over nagedacht te hebben en die enkeling die dat wel heeft, die vindt het zonde van het geld of “heeft niets met politieke partijen”. Ze geven je de indruk dat je al blij mag zijn dat ze “iets hebben” met de democratie.

Maar het is niet alleen een geldkwestie of uit immanente desinteresse dat het lid worden van een politieke partij niet in iemands hoofd opkomt. Een  groot deel van de kiezers vliegt, niet gehinderd door enige kennis van een partijprogramma, als een zwerm spreeuwen van de ene partij naar de andere om zo zijn permanente onvrede met van alles en nog wat tot uiting te kunnen brengen. Partijtrouw is een anachronisme geworden en dat volatiele kiezersgedrag verdraagt zich moeilijk met het lidmaatschap van een politieke partij.  

Hier wreekt zich misschien ook wel dat de meeste burgers op school of daarna maar heel weinig geleerd hebben over het belang van politieke partijen. Waarom wordt er zo weinig aan die onwetendheid gedaan? Terwijl de stelling “zonder politieke ledenpartijen geen representatieve democratie” vrij makkelijk te verdedigen is. Politieke partijen zijn van oudsher de onmisbare schakelfunctie tussen het openbaar bestuur van ons land en de samenleving van burgers. In die rol vervullen de partijen drie essentiële functies. 1. Zij brengen belangen, wensen en ideeën binnen de maatschappij bijeen in een samenhangend politiek program. 2. Zij rekruteren en selecteren kandidaten voor vertegenwoordigende organen en andere politieke functies in het openbaar bestuur op alle niveaus: gemeentelijk, provinciaal, nationaal en Europees. De ledenpartij is de kweekvijver voor professionele politici en politieke bestuurders, twee ambachten waarvoor de nodige scholing vereist is. En 3: in de aanloop naar de verkiezingen proberen partijen steun bij de kiezers te verwerven voor hun program en hun kandidaten. Deze electorale mobilisatie is natuurlijk onmisbaar voor een levende democratie.

De democratie “levend houden” vraagt om veel meer dan het bewaken van de formele democratische instituties. Het vraagt om een netwerk van maatschappelijk betrokken burgers die op vele niveaus bij politieke processen zijn betrokken en daar ook zelf in meer of mindere mate actief in willen participeren. Op z’n minst daarover meedenken. Ook om te weten wat er speelt en om vanuit dat inzicht verantwoorde “onderbuik-overstijgende” keuzes te kunnen maken.

Vanuit bovenstaande noties kun je de stelling betrekken dat het de maatschappelijke plicht van elke democraat is om lid te zijn van een politieke partij. Want als een politieke partij essentieel is voor de democratie, waarom zou dan alleen “de ander” daar dan lid van moeten worden en jijzelf niet? Daar is natuurlijk geen redelijk en goed onderbouwd antwoord op te geven. Hier is vooral het categorisch imperatief van Immanuel Kant relevant: handel zelf bij belangrijke morele dilemma's zoals je zou willen dat iedereen zou handelen. De hamvraag is hier: hoe kunnen meer betrokken burgers ervan overtuigd worden om lid te worden van een politieke partij?

Van de politieke partijen zelf mag je op dit punt veel meer creatief zendingswerk verwachten. Als je de wijze waarop de partijen nu aan ledenwerving doen overziet, dan is dat samen te vatten als “niet effectief”. Je kunt ook zeggen dat het ongeïnspireerd en weinig creatief is. Daar moet dus beter over worden nagedacht. Het vraagt niet alleen om een slimme inzet van moderne psychologische en digitale technieken, maar ook, of misschien wel vooral, vraagt het om een gepersonifieerde aanpak waarbij partijleden die een zeker gezag en vertrouwen genieten in de lokale gemeenschap bij burgers, verenigingen etc langsgaan met een wervend verhaal. En dat moet dan niet alleen gebeuren in de aanloop naar verkiezingen als er kandidaten voor kieslijsten gezocht moeten worden: het moet vooral een structurele activiteit in het partijwerk worden.

Maar los van een verbetering van wervingsacties vanuit de partijen zelf, zou ook nagedacht moeten worden over wat er collectief nog meer gedaan kan worden om de ledenpartijen een boost te geven. In dit verband zou ik het volgende, misschien wat onorthodoxe voorstel op tafel willen leggen: burgers mogen alleen stemmen als zij lid zijn van een politieke partij. Natuurlijk zijn er ar ook argumenten te bedenken waarom je dit niet zou moeten doen, maar vooralsnog vind ik het per saldo een goed te verdedigen voorstel. Het idee is overigens minder revolutionair dan het op het eerste gezicht lijkt, want ook in de VS mag je alleen stemmen als je je hebt laten registreren voor een politieke partij.

65. Zomaar een (representatief) voorbeeld van het magere ledenbestand van politieke partijen, en de implicaties daarvan. De gemeente Westerkwartier heeft 65.000 inwoners, waarvan er slechts 60 lid zijn van de VVD (qua aantal stemmen de grootste democratische partij van ons land).  Dat is deprimerend weinig. Uit die 60 moeten er 10 tot 20 leden worden geselecteerd voor de concept-kieslijst voor de komende gemeenteraadsverkiezingen. Dat zal nog een hele tour worden. Want hoeveel van die 60 hebben de ambitie c.q. hebben zin om gemeenteraadslid te worden? Hoeveel daarvan zijn er geschikt voor? Hoeveel van de bereidwilligen en geschikten willen er serieus campagne voeren en daarna ook de gevraagde tijd in het raadswerk steken? En tot slot: hoe representatief zijn die paar VVD'ers die dan in de raad gekozen worden nog voor de hele groep VVD-kiezers in de gemeente? Van de antwoorden op deze vragen zal de VVD in gemeente Westerkwartier waarschijnlijk niet blij worden.

 

103  Haat zaaien en intimideren doe je zo…en laffe bestuurders zwichten ervoor.

De PVV-führer trekt de komende verkiezingscampagne van plaats naar plaats om tegen de komst van asielzoekerscentra te fulmineren. Daar waar een gemeenteraad moet besluiten over het wel of niet akkoord gaan met een azc wordt hij met veel tamtam ingevlogen en spreekt ca twintig minuten zijn opruiende teksten, die er bij de opgetrommelde vreemdelingenhaters ingaan als Gods woord in een ouderling.

Dat die gemeenten op democratische wijze besluiten nemen, mede op basis van de democratisch tot stand gekomen Spreidingswet, maakt voor het rapalje niets uit. De ‘blonde leider’ roept immers dat ze het “niet meer moeten pikken” en dat ze “in opstand moeten komen tegen de genomen besluiten”, omdat “het hele land wordt volgebouwd met azc’s die de veiligheid van onze vrouwen en kinderen bedreigen.”

Ook laat hij expliciet weten dat hij intimidatie van volksvertegenwoordigers die "niet willen luisteren" geen probleem vindt. “Als er maar geen geweld gebruikt wordt” fleemt hij er nog wel hypocriet achteraan. Maar als er wel geweld gebruikt wordt, keurt hij het ook weer niet af. Hoe lang zal het nog duren voor ie zicht laat vergezellen van een SA-achtige knokploeg? Hij is op dit soort momenten goed in vorm, met een demagogie waar geen enkele fatsoenlijke politicus in deze opgefokte ambiance tegenop zou kunnen. Het is de man die weet dat hij onder normale omstandigheden nooit premier zal worden en daarom maar een doel heeft: Nederland in chaos storten. Want in chaos krijgen de slechtste elementen meestal de meeste kansen. 

Voorlopig hebben de ophits-bijeenkomsten van de ‘blonde leider’ behoorlijk wat succes. Zowel publicitair als politiek. Zijn ophitsende boodschap wordt breed gehoord en in praktijk gebracht. Zo stak verleden week in Coevorden een meute racisten tijdens een paar dagen rellen auto’s in brand om zo hun ongenoegen kenbaar te maken tegen de komst van veertien alleenstaande meisjes op de vlucht voor oorlog. Ze gooiden ook de ruiten in bij bewoners die het geen probleem vonden als die meisjes in hun straat kwamen wonen. Hoe ziek moet je dan zijn?

Maar de laffe gemeenteraad van Coevorden liet zich intimideren door deze straatterreur. Burgemeester Renze Bergsma meldde afgelopen vrijdag dat de komst van de meisjes werd afgeblazen, omdat de gemeente hun veiligheid niet kon garanderen. Wijken voor terreur van een (mag je hopen) minderheid. Wie wil er nu burgemeester van zulk geteisem zijn? Maar je kunt ook redeneren: wie wil er nu zo’n slapjanus als burgemeester? Als je zelfs in een rechtstaat als de onze niet pal durft te staan voor elementaire mensenrechten en voor de bescherming van de meest kwetsbaren, wat mogen we dan verwachten van burgermeesters in gevaarlijke gebieden?

Gelukkig kan het ook anders. In Zwolle waren er ook protesten tegen de komst van een azc, waar 400 asielzoekers zullen worden ondergebracht. Maar ondanks de opruimende praatjes ter plekke van de ‘blonde leider’ gingen negen van de tien partijen in de gemeenteraad akkoord met het azc.

Er zijn types die vinden dat je ook begrip moet hebben voor de zorgen van die schreeuwende brandstichters. Deze tokkies moeten ook hun stem kunnen laten horen, wordt er gezegd. Nou, dat mag. Net zoals onze SGP-gereformeerden mogen zeggen dat ze tegen politieke functies voor vrouwen zijn. En net zoals andere zwak-geëmancipeerde types mogen zeggen dat ze het voetbal voor vrouwen maar niks vinden. Dat mag allemaal gezegd worden. Natuurlijk. Maar je mag dan toch ook wel iets terugzeggen? Tegen die amok-makende xenofoben in Coevorden zou ik dan willen zeggen: als je zo reageert op de komst van veertien jonge meisjes die hier veiligheid en bescherming zoeken, dan ben je of dom of slecht. Maar ja, daar kunnen ze zelf dan ook weer niets aan doen.

Laten we hopen dat gemeenten die de komende maanden moeten besluiten over de komst van een azc zichzelf zo’n laffe afgang als in Coevorden zullen besparen en kiezen voor de Zwolle-lijn. Ze weten nu wat de modus operandi van de ‘blonde leider’ in het komende verkiezingscircus wordt: het opzwepen van dom-volk en het intimideren van raadsleden, wethouders en burgemeesters, daarbij handig gebruik makend van dociele media die zijn getier kritiekloos doorgeven. Anti-journalistiek.

Hoe gaan de andere partijen hierop reageren? Voelen ze zich gedwongen dit sneue spel mee te spelen, wat dom zou zijn, want ze gaan dat altijd van die haat zaaier verliezen? Of laten ze hem lekker zijn gang gaan en kiezen ze voor een aansprekend verhaal over de echt urgente thema’s?

104.  Een meerderheid in Israël keurt de etnische zuivering van Gaza goed.

Afgelopen zondag een tamelijk onthutsend maar ook veelzeggend item op het NOS-journaal van 20.00 uur. We zagen hoe gewone Israëlische burgers door een publieke verrekijker vanaf een heuvel bij de stad Sderot relaxed naar de opstijgende rookpluimen en verwoestingen in Gaza tuurden. De ramptoeristen konden zo vanaf de eerste rang veilig de verrichtingen van hun leger volgen. Wat deze Israëlische toeristen over Gaza en de Gazanen in een paar korte statements zeiden was stuitend inhumaan, maar het werd allemaal als vanzelfsprekend uitgebraakt. Het kwam, los van de teksten, over als een gezellig uitje. Bizar, maar iedereen z’n eigen pretjes. De één maakt een tochtje naar de Efteling en de ander vermaakt zich met het loeren naar een slagveld waarop jouw helden bijna alle huizen en andere bouwwerkende hebben verwoest en al vele tienduizenden burgers hebben vermoord.

Of ze ook zagen hoe Israëlische militairen bij de voedseldistributiepunten tientallen hongerige burgers doodschoot, werd in het itempje niet duidelijk. De immer vriendelijke, bijna bedeesde NOS-correspondent in Israël, Nasrah Habiballah, vroeg niet echt kritisch door bij de verrekijker-toeristen. Dit is vaak wel een beetje haar valkuil: zij wil altijd zó onpartijdig overkomen, dat ze zelfs de meest evidente Israëlische mensenrechtenschendingen nooit echt kritisch benadert. En dat is misschien ook wel te begrijpen. Want zij weet ook: één verkeerd woord over de Israëlische wandaden en half Nederland valt over je heen. Voor ze het weet word ze door de Yesilgüssen van deze wereld geframed als een antisemiet. En vervolgens met de dood bedreigd. Dus Nasrah moet in elke rapportage op eieren lopen.

Maar bij nader inzien was haar aanpak gisteren wellicht ook de enig juiste: deze Israëliërs gewoon maar laten praten, dat was al onthullend genoeg. En wat ze aan het eind van haar item ook nog wel even kwijt wilde, was dat uit recent onderzoek blijkt dat een meerderheid van de Israëliërs voorstander is van een etnische zuivering van Gaza. Het extreemrechtse kabinet Netanyahu kan ook op dit punt op brede steun van de bevolking rekenen.

Dus in Israël wil een meerderheid van de burgers het gebied gewoon -graag zonder Gazanen- annexeren. Maar voor dat feit blijven de Israël-vrienden in ons land liever wegkijken. Ze weten dat het op enig moment gaat gebeuren en weten ook dat mede daardoor het twee-statenmodel er nooit komt. Maar deze feiten moeten vooralsnog fictie blijven en mogen niet expliciet worden benoemd als keiharde doelen van de staat Israël. Maar wat als deze doelen ook geopolitieke, dat wil zeggen voldongen feiten zijn geworden? Wat dan? Ja jammer dan. Dan zal Israël toch onze grote vriend en bondgenoot in het Midden-Oosten blijven. Rode lijnen en sanctiepakketten? Forget it. 

Wij proberen hier te lande nog steeds een soort scheiding te maken tussen “die oorlogsmisdadiger Netanyahu” en “de goedwillende meerderheid van de Israëlische bevolking”, maar dat is een fake-onderscheid. De meerderheid steunt Netanyahu namelijk in bijna al zijn abjecte plannen inzake de Palestijnen: ze willen de Westbank en Gaza etnisch zuiveren en bij Israël trekken. De meerderheid wil, net als Netanyahu en zijn rechts-extremisten, dus ook af van alle Palestijnen, die maar naar Jordanië of Egypte moeten emigreren. En voor zover dat laatste militair of juridisch (nog) niet kan, zullen ze in Gaza in tentenkampen moeten verblijven of op de militair bezette Westbank als in derderangs burgers zonder rechten.

De beschaafde wereld weet dat dit het eindspel wordt, maar zal Israël nooit laten vallen. Het land zal hooguit zo nu en dan machteloos worden vermaand. Hypocriete symboolpolitiek voor de bühne.   

105.  Het nieuwe VVD-verkiezingsprogramma: rechtser-dan-rechts?

Heel wat van de voorstellen in het nieuwe VVD-verkiezingsprogramma “Sterker uit de storm” doen behoorlijk Trumpiaans aan: de belasting voor bedrijven en werkenden moeten fors worden verlaagd en de uitgaven voor defensie sterk verhoogd. En hoe moeten beide omvangrijke aanslagen op de schatkist dan worden betaald? Het zal niet verrassen: natuurlijk door te snijden in de zorg, de sociale zekerheid, de ambtenaren, de klimaatmaatregelen, de regelgeving, de asielkosten en de ontwikkelingshulp.

Bij dit laatste punt zullen velen denken: maar dat was toch al helemaal uitgekleed door dit demissionaire kabinet? Nee, nog niet helemaal. Er zijn wel degelijk nog een paar eurootjes weg te halen bij wat in het VVD-programma ‘deugpolitiek’ genoemd wordt: bijdragen aan VN-organisaties die voedselhulp, medische zorg en onderwijs aan de armsten organiseren. Wat hebben wij als Nederland daaraan? Alleen ontwikkelingshulp die nog in het belang van ons bedrijfsleven is, wordt gespaard.

Vanuit het perspectief  van de burgers die het in onze maatschappij wat minder hebben getroffen kun je goed onderbouwen dat het een stijf-asociaal programma is. Dat blijkt uit meerdere specifieke programmapunten.

Zomaar een voorbeeld: de voorgestelde belastingverlagingen komen in absolute euro’s bijna altijd vooral bij de veel- en goed-verdieners terecht, die dat natuurlijk helemaal niet nodig hebben. En degenen die de vette pech hebben om te moeten leven van een uitkering of gezegend zijn met een zwakke gezondheid gaan die extraatjes voor de well-to-do dus betalen. Want de uitkeringen worden niet meer gekoppeld aan de loonstijging, de uitkeringsduur wordt verkort, de AOW-leeftijd wordt elk jaar met een jaar verhoogd, de eigen bijdrage in de zorgkosten wordt verdubbeld en in het basispakket voor de zorg wordt uitgedund. En o.a. met deze bezuinigingen worden de belastingverlagingen gefinancierd. 

Nog los van het asociale karakter van deze “schuif van arm naar rijk”: het generiek verlagen van belasting in Nederland is ook vrij onzinnig, want vergeleken bij andere EU-landen hebben wij juist een relatief lage belastingdruk: macro gaat 42% van ons bbp naar de belasting, terwijl het EU-gemiddelde 47% is en een land als Frankrijk op meer dan 50% zit. Dus waarom moet die belasting hier nog lager, terwijl er zoveel extra noodzakelijke uitgaven gedaan moeten worden om dit land veilig, rechtsvaardig, gezond, schoon en klimaatbestendig te maken/houden? Alle adviesclubs van de rijksoverheid (het CPB voorop) pleiten juist voor een verhoging van vermogensbelasting en een afschaffing van de hypotheekrenteaftrek, die VVD juist ongemoeid wil laten.  

Een ander, tamelijk bizar en nauwelijks uit te voeren programmapunt van de VVD is het drastisch verkleinen van de overheid. Missie 5 in het programma luidt namelijk: “Een sterker Nederland door een kleinere overheid”. Het klinkt net zo onnozel als "een sterker Nederland, door een kleinere defensie". Terwijl de Nederlandse overheid, die vergeleken bij de andere rijkere landen helemaal niet “groot” is, haar taken nu al nauwelijks kan uitvoeren wegens onderbezetting. Toch moet het mes, als het aan de VVD ligt, fors in die, wat zij noemen, “verstikkende overheidsbureaucratie”. Wij burgers zijn natuurlijk benieuwd welke overheidstaken de VVD allemaal wil schrappen of afbouwen. Zelf zie ik er de komende jaren alleen maar extra taken bijkomen om dit land leefbaar, sociaal en economisch succesvol te houden.

De VVD hoopt met al die zeer rechtse teksten waarschijnlijk veel extra kiezers weg te halen in het hard-rechtse blok. Maar of dat gaat lukken, betwijfel ik omdat een fors deel van de extreem denkende burgers toch liever voor de PVV of JA21 kiezen. In dat geval zou de VVD wel een stevig kunnen verliezen en wat zijn dan haar kansen om na de verkiezingen met dit programma mee te kunnen formeren? Er zullen op heel wat punten (bijna ongeloofwaardige) concessies gedaan moeten worden om kansrijk aan te kunnen schuiven bij de formatiegespreken met de ‘redelijke partijen’ in het midden en links daarvan. En dan maak je het jezelf als partijleider Yesilgöz zijnde ook niet makkelijker als je GroenLinks-PvdA al radicaal-links noemt en Frans Timmermans ervan beschuldigt dat hij Hamas in de kaart speelt als hij kritiek heeft op Israël vanwege de vernietiging van Gaza. Dan ben je behoorlijk verdwaald in het erg-rechtse kamp.

De Volkskrant noemde “Sterker uit de storm” een rechtser-dan-rechts-programma en refereerde aan het wat meer verlichte deel VVD-achterban, dat de laatste maanden stevig is gaan morren over de PVV-light koers die de partij onder  Yesilgöz is ingeslagen. Door haar fel-rechtse toon, haar ongenuanceerde persoonlijke aanvallen op X en haar ‘blinde’ steun aan het Netanyahu-bewind wordt regelmatig de vraag opgeworpen of zij wel een geloofwaardige premiers-kandidaat is. Dit nieuwe verkiezingsprogramma en haar vaak polariserende modus operandi zouden wel eens het begin van het einde kunnen zijn, het einde van haar politieke carrière als partijleider.

106  Voer de redelijke debatten alleen met de redelijke partijen en bestrijdt de anti-democraten met hun eigen wapens.

 

We weten nu al hoe Wilders en zijn extreemrechtse epigonen hun verkiezingscampagne gaan voeren. Niet via fatsoenlijke debatten over de inhoud van belangrijke vraagstukken, maar met het beledigen, belasteren, toesnauwen en bedreigen van hun opponenten. Wij zullen van Wilders c.s. nooit een redenering horen die gebaseerd is op kloppende feiten  en sterke argumenten waarover je vervolgens op een redelijke manier kunt discussiëren. Dat kunnen ze niet. Maar vooral: dat willen ze niet.

 

Nee, ze komen met halve waarheden, leugens en het opblazen van in incidenten tot structurele misstanden. Ze willen geen oplossingen voor problemen, ze willen de problemen juist vergroten, want alleen in chaos gedijen ze.  Als je dit allemaal weet, hoe ga je daar als fatsoenlijke politici dan op reageren?

 

Tegen dat hetzerige toontje en die opgefokte scheldkanonnades richting moslims, linksen, rechters, Europa en asielzoekers kunnen beschaafde democraten nooit op. Als je daar met redelijke verhalen tegeningaat, word je totaal weggespeeld. Soft power alleen wordt nu eenmaal weggeblazen door hard power. Een uitleg over hoe een complex vraagstuk in elkaar zit en wat je daaraan moet doen, komt bij de doorsnee kijker of luisteraar  helemaal niet over als zo’n betoog  voortdurend wordt onderbroken door de grove oneliners van Wilders en zijn look-alikes, zeker als er in de openbare debatten ook nog partijdig publiek zit mee te klappen en joelen en zwakke moderatoren niet ingrijpen.

 

In elk debat moeten de redelijke partijen goed beseffen dat extreemrechts de rechtstaat en de liberale democratie de oorlog heeft verklaard. En in zo’n oorlog moet je je niet als pacifistische watjes laten afslachten door het geteisem dat het debat alleen maar wil ontregelen en op chaos uit is.

 

Op die wetenschap moet je je strategie baseren. Laat je niet overvallen door een opgewonden filippica of persoonlijk aanval van Wilders, maar ga als leider van een redelijke partij zelf direct in de aanval en sla hard en gericht toe. De eerste slag is een daalder waard. Zet die reactionaire clowns in elk debat weer klem door te wijzen op hun anti-democratische gezindheid, hun genegenheid voor autoritaire types als Poetin en Orban, hun racisme, hun xenofobie, hun bestuurlijke debiliteit, hun onvermogen om met iemand samen te werken.

 

Al deze afwijkingen moeten ze elke keer weer ingepeperd krijgen. Maar vooral ook: wees niet redelijk tegenover de onredelijken en ook niet verdraagzaam tegenover de onverdraagzamen, maar rook ze uit en hak er op los tot ze murw in de touwen hangen. Voer de redelijke debatten over de inhoud alleen met de andere redelijke partijen

 

Waarom deze aanpak? Omdat je tegen straatvechters niet met twee handen op de rug moet gaan vechten. Dat is gevaarlijk naïef. De fluwelen handschoentjes moeten uit en de bokshandschoenen aan. Anders verlies je elk debat. Als deze campagne door toedoen van m.n. Wilders een smerige campagne gaat worden, dan moeten de redelijke partijen er in ieder voor zorgen dat zij alle middelen inzetten om ‘m te winnen.

 

In de VS hebben we kunnen zien wat er met de democratie, de rechtsstaat en de wereldorde kan gebeuren als het monster niet tijdig met z’n eigen wapens zo hard mogelijk wordt aangepakt en wordt verslagen.

 

107. Volstrekt idioot is ie natuurlijk niet, maar wel behoorlijk abnormaal en levensgevaarlijk.

Dezer dagen werd bekend dat Donald Trump de voormalige NAVO-baas Jens Stoltenberg, nu de Noorse minister van financiën, heeft  met de vraag wat je ervoor moet doen om de Nobelprijs voor de Vrede te krijgen. Meer liet Stoltenberg er niet over los, maar ik kan me zo voorstellen dat Trump ook nog wat verongelijkt dreinde dat hij, die naar eigen zeggen al vier oorlogen heeft gestopt, die prijs toch gewoon al verdiend heeft.

 

Nu heeft Trump er nooit een geheim van gemaakt dat hij die Nobelprijs links- of rechtsom wil krijgen, omdat hij er gewoon recht op heeft. Hij zal die prijs dus krijgen, ook al moet hij Noorwegen en een groep andere landen dwingen hem daarvoor te kandideren op straffe van torenhoge importheffingen. Want het is voor hem onverteerbaar dat de “volstrekt incompetente Obama” die prijs wel heeft gekregen en hij hem dan niet zou krijgen. Dat hengelen bij Stoltenberg is bijna eng, je kunt je niet voorstellen dat een normaal mens met een beetje eigenwaarde zich tot zoiets verlaagt. Maar Trump is veel, maar in ieder geval geen ‘normaal mens’. Het is een ‘buitencategorie mens’ in bijna alles. Een megalomane clown met karakterfalen die volstrekt niet in staat is om te reflecteren op zijn eigen gedrag. Een psychiatrisch geval dat het vermogen mist om door de ogen van anderen naar zichzelf te kijken.

 

Hij ziet zichzelf als de geniale ‘deal-maker’, die voor niemand hoeft te buigen en net zolang doorgaat tot hij krijgt wat hij hebben wil en pas stopt als hij weet dat er niet meer inzit. En dan is er de deal. Het gaat bij hem nooit om eerlijkheid, geloofwaardigheid, rechtvaardigheid of redelijkheid, maar om het maximaal uitbuiten van een situatie, waarbij het recht van de sterkste zijn leidend beginsel is. En zolang de VS militair en economisch de sterkste zijn, waant ook Trump zich de sterkste die in de wereld alles kan maken en naar wie iedereen moet luisteren. Tot een andere grootmacht, zoals China, laat weten: tot hier en niet verder.

 

Iedereen die deze man een beetje volgt heeft wel een uitgesproken oordeel over hem. Zijn volgelingen dragen hem op handen. Volgens hen kan hij over water lopen en kan hij niets fout doen. Maar zijn tegenstanders komen woorden tekort om hem te kwalificeren: een gek, een clown, een nar, een gevaarlijke dictator, een onvoorspelbare idioot, een walgelijke narcist, het stabiele genie (hier cynisch bedoeld, maar Trump noemde zichzelf ook al eens zo, niet als grap, want hij heeft geen gevoel voor humor, zeker niet als het over hemzelf gaat) en tot slot de kwalificatie die ook goed objectief te onderbouwen: een pathologische leugenaar.

 

Dus ook nog even een korte toelichting op die laatste benaming. In zijn eerste termijn van 2017  tot 2021 deed Trump volgens de fact-checkers van The Washington Post 30.673 valse of misleidende uitspraken, zeg maar gemiddeld 20 leugens per dag. En dit zijn dan alleen nog de leugens die geteld konden worden in zijn openbare optredens. Binnenskamers zal ie ook niet altijd de waarheid hebben gesproken, ‘to put it mildly’. Van twee van zijn bijnamen op dit punt in de VS komt hij nooit meer af: The-Big-Liar en Liar-in-Chief zullen voor altijd de geschiedenisboeken ingaan.

 

Als jij als president van de grootmacht VS een groot deel van de wereld met dreigementen jouw wil op kunt leggen en je maakt daar misbruik van door de regeringsleiders van bijna alle landen te vernederen als ze niet genoeg slijmen of te weinig toegeven aan jouw eisen, dan ben je een gevaar voor de wereld. En als je dan ook in eigen land de normen, waarden en wetten aan je laars lapt, alle expertise uit de overheidsdiensten wegsnijdt en de rechtstaat sloopt, dan ben je als autocraat ook een gevaar voor je eigen land.

 

Van deze dictator in wording en zijn nog veel gevaarlijker potentiële opvolger, de veel slimmere reactionaire fanaticus JD Vance, zullen we nog lang kunnen genieten, vrees ik. Monsters die naar absolute macht streven en waartegen je alleen met fatsoen, moraal en rechtsregels kansloos bent.

 

108. Racistische poster zorgde weer voor veel ophef: missie geslaagd.

 

Kortgeleden was er de ophef-veroorzakende verkiezingsposter die alleen maar uit het zieke brein van de puberale Geert Wilders kon komen. Op de poster is de helft van het gezicht van een jonge blonde, witte, lachende vrouw met blauwe ogen afgebeeld. Onder haar staat PVV. De andere helft van het gezicht op de afbeelding is een gesluierde, boos kijkende vrouw met bruine ogen en rimpels. PvdA, is het onderschrift bij haar. Wilders vermeldt erbij: „Aan u de keuze op 29/10.” Op die datum waren  de Tweede Kamerverkiezingen. Het beeld is gegenereerd met kunstmatige intelligentie.

Je kunt het voorspelbaar of sneu noemen. Niet op reageren dus, gun hem die aandacht niet. Of toch…? Moet je zulk onverholen racisme dan maar gewoon accepteren en daarmee normaliseren, terwijl er misschien wel een strafbaar feit wordt gepleegd? Deze cartoon past in ieder geval in een fascistische traditie om via dit soort beeldtaal een specifieke bevolkingsgroep weg te zetten als minderwaardig en er niet bijhorend. Uitsluiten. Minachten. Dus we moeten er wel op ingaan en deze kloothommel voor de rechter slepen.

Bij de nazi-affiches in de dertiger jaren stond er dan naast de lelieblanke ariër een gevaarlijk kijkende Jood met een haakneus. De übermensch tegenover de untermensch. Daar werd ook toen al schande van gesproken door fatsoenlijke burgers. Maar nu reageerden VVD-ers op X met:  acht, humor, maak je er niet zo druk over. Zou hun op dit punt nogal gevoelige partijleider ook zo laconiek gereageerd hebben als op een van die helften een Jood met haakneus was afgebeeld? Nee, dan zou het “antisemitisme van het ergste soort” worden genoemd. Wat zou kloppen. Maar bij moslims maakt dat niet uit, want “die moeten eerst maar eens integreren.”

We zullen de komende campagne vanuit extreemrechts wederom met dit soort xenofobe hetzes geconfronteerd worden. Er zal stevig gespoten worden met racistische gif. Komen daardoor de echte problemen wederom niet aan bod? Vragen naar de bekende weg.

109. Waarom zijn onze rechtse politici niet zo moedig als David Grossman?

Steeds meer bekende Israëliërs spreken zich luid en duidelijk uit tegen de oorlog in Gaza. Dat vereist moed, zeker als ze nog in Israël wonen, want tegenstanders van de oorlog worden geboycot, als verraders geframed en niet zelden ook ernstig bedreigd.

Dus is het opmerkelijk dat onlangs 350 Israëlische schrijvers waaronder David Grossman in open brief hebben opgeroepen tot het beëindigen van de oorlog in Gaza, mede uit zorg om het menselijke lijden van de bevolking daar. Grossman schreef dat hij 'met immense pijn en een gebroken hart' niet anders kan dan Israëls oorlog in Gaza als een genocide bestempelen. Bijna duizend (oud-)reservisten van de Israëlische luchtmacht hebben een paar weken geleden een open brief ondertekend waarin zij oproepen tot een einde van de oorlog en pleiten voor onderhandelingen om gijzelaars vrij te krijgen. De luchtmacht-leiding reageerde door actieve ondertekenaars te ontslaan.

Ook andere gezaghebbende Israëliërs durven steeds vaker hun stem te laten horen, zoals de historicus Omer Bartov die stelt dat Israël vanaf begin 2024 “genocidale intenties” heeft geuit en spreekt over systematische oorlogsmisdaden in Gaza . Amos Goldberg, hoogleraar Holocauststudies, gaat nog een stapje en noemt Israëls acties in Gaza gewoon genocide. Hij wijst op vernietiging, bewust gecreëerde hongersnood, massale ontheemding en dehumanisering als aanwijzingen voor dat oordeel .

    Als deze gezaghebbende Israëliërs, die qua informatiepositie op de eerste rij zitten en persoonlijk veel te verliezen hebben, zich zo openlijk durven uitspreken over hun leiders en de massaterreur waarvoor zij verantwoordelijk zijn, dan is het toch een gotspe dat een meerderheid van politici in de Tweede Kamer Israël nog steeds niet stevig durven aanpakken en weigeren te besluiten tot strenge sancties.

Dat de PVV, BBB en de SGP blind achter Netanyahu aanlopen, dat verbaast niemand, maar dat ook de VVD, NSC en CU zich zo dociel richting Israël blijven opstellen is een historische fout waar ze nog lang mee geconfronteerd zullen worden, zeker als er over een paar jaar van de Palestijnen en hun woongebieden niets meer over is. Wie hier niet tegen heeft geprotesteerd, is medeschuldig.

Blijkbaar zijn deze rechtse partijen als de dood dat ze de toorn over zich heen krijgen van hun Telegraaf-achterban. In die krant slijpen extreemrechtse malloten zoals Leon de Winter en Wierd Duk dag-in-dag-uit de messen in hun feitenvrije en ophitsende stukken waarin ze ontkennen dat er in Gaza door Israël disproportioneel geweld wordt gepleegd. Stukken, waarin ze de bewust gecreëerde hongersnood, het aantal doden en zwaargewonden en de vernietiging van de meeste huizen en infrastructuur "sterk overdreven" noemen en afdoen als "allemaal Hamas-propaganda".  

Ze blijven critici van de misdadige Israëlische acties in Gaza en op de Westbank wegzetten als Hamas-vriendjes of antisemieten. En uit angst voor die labels kijkt rechts-Nederland dan liever weg voor die oorlogsmisdaden dan een voorbeeld te nemen aan David Grossman cs

110. Met verbeeldingskracht kunnen we de drijfveren van geweldplegers beter doorgronden.

Over het echt begrijpen van genocides: ,,Waar mijn kennis eindigt, waar de wetenschap eindigt, heb je kunst nodig, heb je romans en films nodig, om uit te beelden hoe zoiets in z’n werk is gegaan” vertelt  Ugur Ümit Üngör, hoogleraar Holocaust- en genocidestudies, in het programma “Zomergasten” van zondag 17 augustus 2025.

Het indringende gesprek ging over vele genocides en over alle relevante facetten van dit fenomeen: wreed geweld, wraak, schuld, schaamte, overleven, trauma, vergeving en verbinding.  Üngör gaf een fascinerende kijk in het wetenschappelijk onderzoek naar dit gruwelijke fenomeen. 

Uit zijn verhaal en de door hem gekozen filmfragmenten werd ook duidelijk dat we de geopolitieke, historische, economische, culturele en sociaalpsychologische oorzaken van genocides vanuit de wetenschappelijke feiten kunnen proberen te achterhalen, maar dat we er daarmee nog niet zijn.

Als we echt het  ‘waarom’ willen begrijpen, dan moeten we ook in het hoofd van de daders, de slachtoffers, de meelopers, de gedogers en laffe wegkijkers kunnen kruipen en ons een voorstelling kunnen maken van hun drijfveren, gevoelens, hoop, haat, angsten en afwegingen. Dat onder woorden kunnen brengen is een ‘kunst op zich’. Dat vraagt om veel verbeeldingskracht van b.v. romanschrijvers en de filmers.

Maar op hun beurt stimuleren romans weer de verbeeldingskracht van de lezer en bevorderen ze creatief denken. Ze dwingen de lezer om buiten zijn eigen wereldje te kijken en zich in te leven in anderen, wat kan leiden tot een groter begrip voor de verscheidenheid en de complexiteit van menselijke relaties.

Boeken zijn daarom niet alleen een bron van plezier en vermaak, maar ook een krachtig medium voor empathie, zelfreflectie en inzicht in de menselijke natuur. Ze laten ons de drijfveren, angsten en verlangens van anderen zien, waardoor we beter in staat zijn om onze eigen ervaringen en die van anderen te begrijpen, relativeren of accepteren. Dus lees. Lees, lees.